Αγγελος Συρίγος: “Μπλέξαμε”

Ο φόνος τρο­μο­κρα­τών όπως ο Μπιν Λάντεν ή ο Μπαγκ­ντάτι είναι εντελώς δια­φο­ρε­τική περί­πτωση από την επίθεση ενα­ντίον ανώ­τα­του αξιω­μα­τι­κού των ενόπλων δυνά­μεων ενός άλλου κράτους σε περίοδο ειρήνης. Το γεγονός ότι οι Ιρανοί «Φρουροί της Επα­να­στά­σεως» έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί τρο­μο­κρα­τική οργά­νωση από τις ΗΠΑ δεν αλλάζει αυτή την πραγ­μα­τι­κό­τητα. Με βάση τα στοι­χεία που έχουν δοθεί μέχρι τώρα στη δημο­σιό­τητα, ο φόνος του Ιρανού στρα­τη­γού Κασίμ Σου­λεϊ­μάνι δεν δικαιο­λο­γεί­ται κατά το διεθνές δίκαιο. Πολύ χει­ρό­τε­ρες ανα­μέ­νε­ται να είναι οι πολι­τι­κές συνέ­πειες του φόνου. Το Ιράν μπαίνει σε φάση ένοπλης συγκρού­σεως με τα αμε­ρι­κα­νικά συμ­φέ­ρο­ντα στη Μέση Ανατολή. Δυνά­μεις του Ιράν βρί­σκο­νται σε Ιράκ, Συρία και Λίβανο. Αυτό σημαί­νει ότι ο χώρος ανα­το­λι­κώς των συνόρων μας θα βυθι­στεί ακόμη περισ­σό­τερο στη ζώνη του πολέμου.

Το Ιράν συνο­ρεύει με την Τουρκία. Πρό­κει­ται για τη χώρα που το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα εισέ­βαλε στο έδαφος ανε­ξάρ­τη­του κράτους, της Συρίας και κατέχει τμήμα του· απο­στέλ­λει κρυφά όπλα και στρα­τιω­τική βοήθεια στη Λιβύη και απο­φά­σισε επι­σή­μως να στείλει και στρα­τεύ­ματα κατά ρητή παρα­βί­αση των σχε­τι­κών ψηφι­σμά­των του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας του ΟΗΕ· προ­χώ­ρησε συνο­δεία πολε­μι­κών πλοίων στη διε­νέρ­γεια γεω­τρή­σεων για την ανεύ­ρεση υδρο­γο­ναν­θρά­κων στην ΑΟΖ ενός άλλου κράτους, της Κύπρου· οριο­θέ­τησε κατά παρά­βαση του διε­θνούς δικαίου (αλλά και της γεω­γρα­φίας και λογικής) θαλάσ­σιες ζώνες που δεν της ανήκουν· απειλεί να στείλει στην Ευρώπη εκα­τομ­μύ­ρια Σύρους πρό­σφυ­γες, εάν δεν της επι­τρα­πεί να προ­χω­ρή­σει σε εθνο­κά­θαρση κατά μήκος των συνόρων της με τη Συρία· Ολα αυτά που ανα­φέρ­θη­καν, συνι­στούν κατά­φω­ρες παρα­βιά­σεις του διε­θνούς δικαίου που πολλές μας αφορούν άμεσα. Σε αυτές πρέπει να προ­στε­θεί και η ισχυρή επιρροή της Αγκυρας στο κίνημα των Αδελφών Μου­σουλ­μά­νων που απειλεί να απο­στα­θε­ρο­ποι­ή­σει κράτη όπως η Αίγυ­πτος.

Επι­πλέον πρέπει να αντι­λη­φθούμε ότι η Τουρκία δεν δρα παρορ­μη­τικά. Εχει υιο­θε­τή­σει στρα­τη­γική επι­θε­τι­κών κινή­σεων. Επί παρα­δείγ­ματι, τα σχέδια για την υπο­γραφή συμ­φω­νίας Τουρ­κίας – Λιβύης ετοι­μά­στη­καν ήδη από το 2010. Τότε του­λά­χι­στον πρω­το­δη­μο­σιεύ­θη­καν. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε ούτε συνερ­γα­σία με Ισραήλ και Αίγυπτο, ούτε EastΜed για να ενο­χλη­θεί η Τουρκία, όπως ακού­στηκε προ­σφά­τως. Η διεκ­δί­κηση νοτίως της Κρήτης ήλθε για να μείνει. Δεν είναι κάτι περι­στα­σιακό. Η Αγκυρα το υφαίνει χρόνια και πιστεύει σε αυτό. Είναι η νέα της στρα­τη­γική.

Ούτε και το 1996 συνει­δη­το­ποι­ή­σαμε εγκαί­ρως τη σημασία της στροφής της Τουρ­κίας στην αμφι­σβή­τηση ελλη­νι­κών νησιω­τι­κών εδαφών. Ολες οι οριο­θε­τή­σεις θαλασ­σίων ζωνών (όπως η αιγια­λί­τιδα ζώνη και η υφα­λο­κρη­πίδα, αλλά και ο εθνικός ενα­έ­ριος χώρος που βρί­σκε­ται πάνω από θάλασσα) αρχί­ζουν από την ακτο­γραμμή των ηπει­ρω­τι­κών και νησιω­τι­κών εδαφών. Εάν είναι άγνωστη ή αμφι­σβη­τού­μενη η κυριαρ­χία επί κάποιων εδαφών, δεν είναι δυνατή η οριο­θέ­τηση των θαλασ­σίων ζωνών. Επο­μέ­νως, ακόμη και εάν συναι­νέ­σει η Τουρκία να προ­σφύ­γει για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας στο Διεθνές Δικα­στή­ριο, πρώτο θέμα προ­σφυ­γής θα πρέπει να είναι η δια­πί­στωση της κυριαρ­χίας επί των νησιών. Μόνον έτσι θα προ­χω­ρή­σει ως δεύτερο θέμα η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας.

Θα μπο­ρούσε, όμως, η Τουρκία να υπο­χω­ρή­σει από τις «γκρίζες ζώνες» ή από τα δικαιώ­ματα που θεωρεί ότι έχει έξω από την Κρήτη; Τα θέματα που θέτει η Αγκυρα στο πεδίο των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων είναι πολλά. Για οποια­δή­ποτε χώρα θα ήταν δύσκολο να τα απο­σύ­ρει, ακόμη και εάν υπο­τε­θεί ότι ετέ­θη­σαν για δια­πραγ­μα­τευ­τι­κούς λόγους. Και να υπήρχε τουρ­κική ηγεσία που να ήθελε γνησίως την απο­κα­τά­σταση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων, θα ήταν εξαι­ρε­τικά δύσκολο να προ­χω­ρή­σει σε αυτή την πορεία απο­σύ­ρο­ντας θέματα από τη δια­πραγ­μά­τευση. Αυτό ισχύει πολύ περισ­σό­τερο για την ηγεσία Ερντο­γάν. Η Τουρκία θεωρεί ότι μπο­ρούμε να ασκή­σουμε τα δικαιώ­ματά μας μόνον στον βαθμό που θα μας το επι­τρέ­πει εκείνη.

Ενώ η γει­το­νιά μας έχει μπει για τα καλά σε πρω­το­φανή γεω­πο­λι­τική ρευ­στό­τητα, εμείς καλού­μα­στε όχι μόνον να παρα­μεί­νουμε στη ζώνη της ειρήνης αλλά και να ανα­δει­χθούμε σε άξονα στα­θε­ρό­τη­τας. Η επί­κληση του διε­θνούς δικαίου δεν αρκεί. Παρα­βιά­ζε­ται κατά­φωρα και χωρίς πρό­βλημα από πολλούς από τους παίκτες που δρουν στην περιοχή μας. Αντι­θέ­τως, γίνεται αντι­λη­πτή η σημασία των τρι­με­ρών σχη­μά­των ασφα­λείας Αθήνας-Λευκωσίας με Τελ Αβίβ και Κάιρο. Παράλ­ληλα, το ταξίδι του Ελληνα πρω­θυ­πουρ­γού στις ΗΠΑ αποκτά μία άλλη διά­σταση. Η Ελλάδα δεν αρκεί να λέει ότι είναι προ­πύρ­γιο της Δύσεως στην περιοχή. Πρέπει να προ­στα­τευ­θεί απο­τε­λε­σμα­τικά.

* Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι αν. καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής και βου­λευ­τής της Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών.