Μ. Σφυρίου, ψυχολόγος: «Στην εποχή μας διαπιστώνεται αύξηση των ψυχικών διαταραχών και αυτοκτονιών»!

Συ­νέ­ντευ­ξη

στη Μαίρη Φώτη

Η ψυ­χι­κή μας υγεία στον καιρό της κρί­σης, της ανερ­γί­ας, της οι­κο­νο­μι­κής δυ­σπρα­γί­ας, του άγ­χους και της δια­τά­ρα­ξης των κοι­νω­νι­κών ισορ­ρο­πιών έχει κλο­νι­στεί. Η προ­σαρ­μο­γή στα νέα δε­δο­μέ­να της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας είναι μια δύ­σκο­λη και επί­πο­νη δια­δι­κα­σία γι αυτό και τα ψυ­χι­κά νο­σή­μα­τα έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί.

Με συ­νέ­ντευ­ξή της σή­με­ρα στην «δη­μο­κρα­τι­κή» η ψυ­χο­λό­γος Μαρία Σφυ­ρί­ου, δίνει πο­λύ­τι­μες συμ­βου­λές για την προ­στα­σία της ψυ­χι­κής μας υγεί­ας, για το πώς θα δια­τη­ρή­σου­με την ψυ­χι­κή μας ισορ­ρο­πία αλλά και για το πόσο εξοι­κειω­μέ­νοι εί­μα­στε με την επί­σκε­ψη στον ψυ­χο­λό­γο.

Ανα­φέ­ρε­ται στα προ­βλή­μα­τα που προ­κά­λε­σε η οι­κο­νο­μι­κή κρίση, η κρίση αξιών και ηθι­κής στις δια­προ­σω­πι­κές και κοι­νω­νι­κές σχέ­σεις και υπερ­το­νί­ζει την σπου­δαιό­τη­τα της βο­ή­θειας από τους «για­τρούς της ψυχής» για να κα­λυ­τε­ρεύ­σου­με την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας και να θε­ρα­πεύ­σου­με τον ψυ­χι­κό πόνο.

• Θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με την συ­νέ­ντευ­ξη ρω­τώ­ντας σας, πόσο «φρο­ντί­ζει» στη ση­με­ρι­νή, δύ­σκο­λη εποχή, ο άν­θρω­πος την ψυχή του;

Αρ­χι­κά, να σας ευ­χα­ρι­στή­σω την φι­λο­ξε­νία στις σε­λί­δες της «δη­μο­κρα­τι­κής» και για την ευ­και­ρία που μου δί­νε­τε να μι­λή­σου­με για ένα τόσο ση­μα­ντι­κό θέμα. Δυ­στυ­χώς, στην ση­με­ρι­νή εποχή, πα­ρ΄ό­λο που έχου­με κα­τα­κό­ρυ­φη αύ­ξη­ση των ψυ­χι­κών δια­τα­ρα­χών και των αυ­το­κτο­νιών, ο άν­θρω­πος δεν φρο­ντί­ζει την ψυχή του όσο το έχει ανά­γκη. Εχει απορ­ρο­φη­θεί στις δυ­σκο­λί­ες της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας και την ψυ­χι­κή του υγεία την αφή­νει στην άκρη, θέ­το­ντας άλλες προ­τε­ραιό­τη­τες.

• Γιατί επι­λέ­γει να την αφή­σει στην άκρη;

Γιατί πολ­λές φορές δεν έχει τον χρόνο ίσως ούτε και τα χρή­μα­τα, τα οποία παί­ζουν πλέον πολύ ση­μα­ντι­κό ρόλο. Ισως να θε­ω­ρεί­ται και πο­λυ­τέ­λεια για κά­ποιους, χωρίς όμως τε­λι­κά να είναι. Ο άν­θρω­πος είναι εξοι­κειω­μέ­νος να φρο­ντί­ζει το σώμα του πε­ρισ­σό­τε­ρο και όχι τόσο την ψυχή του. Αν για πα­ρά­δειγ­μα πο­νέ­σει κάπου θα απευ­θυν­θεί στον για­τρό για να εντο­πί­σει το πρό­βλη­μα, αλλά δεν κάνει το ίδιο όταν πο­νά­ει η ψυχή του. Στον ψυ­χο­λό­γο δυ­σκο­λεύ­ε­ται ακόμα και σή­με­ρα να απευ­θυν­θεί.

• Φα­ντά­ζει πο­λυ­τέ­λεια, παρά το γε­γο­νός ότι έχου­με αύ­ξη­ση των ψυ­χι­κών δια­τα­ρα­χών και των νο­ση­μά­των, μας μας εί­πα­τε.

Ναι και η αύ­ξη­ση επήλ­θε επει­δή δεν φρο­ντί­ζει την ψυχή του. Η ανά­γκη είναι πολύ με­γά­λη αλλά ακόμα και σή­με­ρα δεν θα κα­τα­φύ­γει κα­νείς εύ­κο­λα στον ψυ­χο­λό­γο.

• Μία τόσο δύ­σκο­λη πε­ρί­ο­δος, όπως αυτή που βιώ­νου­με σή­με­ρα, στον καιρό της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης αλλά και της κρί­σης των αξιών, πώς μπο­ρεί κά­ποιος να δια­φυ­λά­ξει την ψυ­χι­κή του ισορ­ρο­πία;

Η αλή­θεια είναι πως ποτέ άλ­λο­τε η κα­τά­θλι­ψη, το άγχος, και τα ψυ­χο­κοι­νω­νι­κά προ­βλή­μα­τα δεν ήταν τόσο στενά συν­δε­δε­μέ­να με ό,τι συμ­βαί­νει σή­με­ρα, δη­λα­δή την οι­κο­νο­μι­κή κρίση και την κρίση αξιών, όπως εί­πα­τε. Υπάρ­χει όμως τρό­πος να δια­φυ­λα­χθεί η ψυ­χι­κή μας ισορ­ρο­πία, αλ­λά­ζο­ντας τον τρόπο που χει­ρι­ζό­μα­στε τις κα­τα­στά­σεις… Τις δια­προ­σω­πι­κές μας σχέ­σεις, τις πα­γιω­μέ­νες αντι­λή­ψεις για την ζωή. Αυτό βέ­βαια δεν είναι απλό, δεν μπο­ρούν αυτά να αλ­λά­ξουν τόσο εύ­κο­λα όσο ακού­γε­ται. Οι άν­θρω­ποι προ­σπα­θούν να τα αλ­λά­ξουν από μόνοι τους χωρίς συ­στη­μα­τι­κή βο­ή­θεια από κά­ποιον ει­δι­κό ψυ­χι­κής υγεί­ας.

• Αυτό μπο­ρεί να το κάνει κά­ποιος μόνος του;

Επι­λέ­γο­ντας να το αντι­με­τω­πί­σει κα­νείς μόνος του, μπο­ρεί να ανα­κου­φι­στεί προ­σω­ρι­νά, μι­λώ­ντας σε κά­ποιον φίλο, σε κά­ποιον άν­θρω­πο που εμπι­στεύ­ε­ται. Όταν μοι­ρα­ζό­μα­στε το πρό­βλη­μα, νιώ­θου­με ότι κάτι κα­λύ­τε­ρο συμ­βαί­νει όμως με τον τρόπο αυτό δεν αντι­με­τω­πί­ζου­με το πρό­βλη­μα στην πηγή του, κι έτσι ανα­κου­φι­ζό­μα­στε προ­σω­ρι­νά. Όταν οι δυ­σκο­λί­ες επι­μέ­νουν, μας εμπο­δί­ζουν να ζή­σου­με μια φυ­σιο­λο­γι­κή ζωή και τότε είναι που θα πρέ­πει να απο­δε­χθού­με το πρό­βλη­μα και να πα­ρα­δε­χθού­με ότι η βο­ή­θεια ενός ψυ­χο­λό­γου-ψυ­χο­θε­ρα­πευ­τή είναι απα­ραί­τη­τη ώστε να ανα­ζη­τή­σου­με τα βα­θύ­τε­ρα αίτια που μας οδή­γη­σαν σε αδιέ­ξο­δο, για να μπο­ρέ­σου­με να τα αντι­με­τω­πί­σου­με και να βελ­τιώ­σου­με την ζωή μας. Τα προ­βλή­μα­τα, λοι­πόν, που δεν λύ­νο­νται, συσ­σω­ρεύ­ο­νται με τον χρόνο και γι αυτό βλέ­που­με να αυ­ξά­νο­νται οι δια­τα­ρα­χές, οι αυ­το­κτο­νί­ες τε­λευ­ταία, όπως και η κα­τά­θλι­ψη που, δυ­στυ­χώς, πα­ρου­σιά­ζει πολύ με­γά­λη αύ­ξη­ση.

• Μπο­ρεί κά­ποιος να έχει κα­τά­θλι­ψη και να μην το έχει κα­τα­λά­βει;

Κα­τα­θλι­πτι­κά συμ­πτώ­μα­τα, ναι. Ωστό­σο είναι δύ­σκο­λο να πά­σχει κα­νείς από κα­τά­θλι­ψη και να μην το αντι­λη­φθεί, διότι σε μια τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση ο άν­θρω­πος υπο­λει­τουρ­γεί στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του. Αν κά­ποιος, έγκαι­ρα δια­πι­στώ­σει τα κα­τα­θλι­πτι­κά συμ­πτώ­μα­τα και απευ­θυν­θεί στον ει­δι­κό, είναι πολύ πιο εύ­κο­λο να αντι­με­τω­πί­σει το πρό­βλη­μα, πριν αυτό εξε­λι­χθεί.

• Τι χρειά­ζε­ται επο­μέ­νως να κά­νου­με μόλις πα­ρα­τη­ρή­σου­με στον εαυτό μας ορι­σμέ­νες ψυ­χο­λο­γι­κές δυ­σκο­λί­ες όπως υπερ­βο­λι­κό άγχος, ψυ­χο­σω­μα­τι­κά συμ­πτώ­μα­τα κ.λπ.; Είναι αυτό το «κα­μπα­νά­κι» για να απευ­θυν­θού­με σε έναν ει­δι­κό;

Ναι, είναι ένα πολύ δυ­να­τό «κα­μπα­νά­κι» θα έλεγα. Ει­δι­κά όταν πα­ρου­σιά­ζε­ται ψυ­χο­σω­μα­τι­κό σύμ­πτω­μα, που τώρα τε­λευ­ταία επί­σης συ­να­ντά­με συχνά. Το σώμα μας αντι­δρά, όταν δεν έχει άλλο τρόπο να σου πει «δεν μπορώ άλλο, με έχεις φορ­τώ­σει πάρα πολύ με το άγχος και πρέ­πει να πάρω ανάσα». Τα ψυ­χο­σω­μα­τι­κά εκ­δη­λώ­νο­νται είτε με πόνο, είτε-πολύ συχνά- με έλκος στο στο­μά­χι, αλλά και με διά­φο­ρους άλ­λους τρό­πους.

• Είναι πά­ντως γε­γο­νός ότι το άγχος μας έχει κυ­ριεύ­σει, ακού­με όλο και συ­χνό­τε­ρα τους γύρω μας να το επι­κα­λού­νται, πα­ρ΄ό­λα αυτά δεν απευ­θύ­νο­νται εύ­κο­λα σε ψυ­χο­λό­γο.

Είναι αλή­θεια αυτό, συ­νή­θως απευ­θύ­νο­νται σε για­τρό ή πολ­λοί προ­τι­μούν την εύ­κο­λη λύση της λήψης αγ­χο­λυ­τι­κών φαρ­μά­κων.

• Μπο­ρεί κά­ποιος να πάρει φάρ­μα­κα από μόνος του;

Συμ­βαί­νει κι αυτό από μόνος του, αλλά για να πάρει κά­ποιος φάρ­μα­κα απαι­τεί­ται η συ­ντα­γο­γρά­φη­ση από ιατρό, κυ­ρί­ως από ψυ­χί­α­τρο. Η λήψη σκευα­σμά­των θα τους ανα­κου­φί­σει προ­σω­ρι­νά, αλλά και πάλι με τον τρόπο αυτό, δεν φτά­νεις στην πηγή του προ­βλή­μα­τος. Στην βαριά ψυ­χο­πα­θο­λο­γία όμως τα φάρ­μα­κα είναι απα­ραί­τη­τα και σε συν­δυα­σμό με την ψυ­χο­θε­ρα­πεία είναι η κα­λύ­τε­ρη αντι­με­τώ­πι­ση. Στις πε­ρι­πτώ­σεις χρό­νιου άγ­χους όμως, όπως το έχου­με όλοι στο μυαλό μας, τα φάρ­μα­κα από μόνα τους δεν θα επι­λύ­σουν το πρό­βλη­μα, θα το επι­κα­λύ­ψουν. Πολ­λές φορές μου ζη­τούν οι θε­ρα­πευό­με­νοι να τους χο­ρη­γή­σω φάρ­μα­κα, κάτι που φυ­σι­κά δεν κάνω, διότι αυτή είναι αρ­μο­διό­τη­τα του ψυ­χιά­τρου. Ο κό­σμος δυ­στυ­χώς ψά­χνει την εύ­κο­λη και την γρή­γο­ρη λύση, βά­ζο­ντας σε δεύ­τε­ρη μοίρα την ψυ­χο­θε­ρα­πεία.

• Ποια είναι η κα­τά­στα­ση της ψυ­χο­θε­ρα­πεί­ας σή­με­ρα; Απο­τε­λεί ακόμα τα­μπού ή έχου­με εξοι­κειω­θεί πλέον με την επί­σκε­ψη στον ψυ­χο­λό­γο;

Μπορώ να πω ότι τα πράγ­μα­τα είναι πλέον κα­λύ­τε­ρα σε σχέση με τα προη­γού­με­να χρό­νια, χωρίς αυτό να ση­μαί­νει ότι έχου­με φτά­σει στο επι­θυ­μη­τό επί­πε­δο. Ο κό­σμος έχει εξοι­κειω­θεί αλλά όχι τόσο, όσο το έχει ανά­γκη. Υπάρ­χει ακόμα τα­μπού και ει­δι­κά σε μι­κρό­τε­ρες κοι­νω­νί­ες, όπως είναι η Ρόδος. Κά­ποιοι δεν αι­σθά­νο­νται ακόμα έτοι­μοι είτε να απευ­θυν­θούν σε ψυ­χο­λό­γο είτε να τους δει κά­ποιος να μπαί­νουν στο γρα­φείο του ψυ­χο­λό­γου. Δεν συμ­βαί­νει βέ­βαια πάντα αυτό, αλλά υπάρ­χουν ακόμα άν­θρω­ποι που το αντι­με­τω­πί­ζουν έτσι. Ερευ­νες, έχουν δεί­ξει ότι η ψυ­χο­θε­ρα­πεία συμ­βάλ­λει στην γε­νι­κό­τε­ρη βελ­τί­ω­ση της υγεί­ας, οπότε ωφε­λι­μό­τε­ρο είναι να αφή­σου­με πίσω μας τα τα­μπού και να ανα­ζη­τή­σου­με βο­ή­θεια.

• Οι νέοι, είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο εξοι­κειω­μέ­νοι;

Δεν έχει να κάνει με την ηλι­κία. Μου έχει τύχει πε­ρι­στα­τι­κό να έρθει ο γο­νέ­ας για το παιδί του και ο έφη­βος να μην θέλει να ακο­λου­θή­σει. Ή επί­σης να έρθει η μη­τέ­ρα για το ενή­λι­κο παιδί της και ο ενή­λι­κας να αρ­νεί­ται, να μην πι­στεύ­ει ότι γί­νε­ται δου­λειά στο γρα­φείο του ψυ­χο­λό­γου. Με το ζόρι δεν μπο­ρεί να γίνει θε­ρα­πεία, δεν θα υπάρ­χει απο­τέ­λε­σμα.

• Πώς επι­λέ­γου­με σε ποιον ψυ­χο­λό­γο να απευ­θυν­θού­με; Αυτό είναι ένα με­γά­λο άγχος για τους εν δυ­νά­μει θε­ρα­πευό­με­νους.

Πρέ­πει να επι­λέ­ξου­με πολύ προ­σε­κτι­κά τον ψυ­χο­λό­γο μας διότι είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να δη­μιουρ­γη­θεί μια δυ­να­τή σχέση εμπι­στο­σύ­νης με­τα­ξύ του θε­ρα­πευ­τή και του θε­ρα­πευό­με­νου, έτσι ώστε να έχει απο­τε­λέ­σμα­τα η ψυ­χο­θε­ρα­πεία. Πολύ ση­μα­ντι­κό ρόλο για την έκ­βα­ση της ψυ­χο­θε­ρα­πεί­ας είναι και η εξει­δί­κευ­ση του θε­ρα­πευ­τή. Ανα­λό­γως με το πρό­βλη­μα δη­λα­δή που αντι­με­τω­πί­ζου­με, να απευ­θυν­θού­με στον ει­δι­κό που έχει την κα­τάλ­λη­λη εξει­δί­κευ­ση. Κά­ποιοι επι­λέ­γουν τον θε­ρα­πευ­τή ακόμα και με βάση το φύλο, άλλοι αι­σθά­νο­νται άνετα να μι­λή­σουν σε έναν άνδρα και άλλοι σε γυ­ναί­κα. Είναι κι αυτό ένα κρι­τή­ριο όμως θεωρώ ότι το βα­σι­κό­τε­ρο κρι­τή­ριο θα πρέ­πει να είναι η εξει­δί­κευ­ση.

• Ποιοι είναι οι συ­χνό­τε­ροι λόγοι για τους οποί­ους ζη­τούν την βο­ή­θειά σας;

Συμ­πτώ­μα­τα έντο­νου άγ­χους, δια­τα­ρα­χή πα­νι­κού, κα­τά­θλι­ψη, προ­βλή­μα­τα στις οι­κο­γε­νεια­κές σχέ­σεις και ιδιαί­τε­ρα προ­βλή­μα­τα επι­κοι­νω­νί­ας με τον σύ­ντρο­φο, είναι από τα συ­χνό­τε­ρα πε­ρι­στα­τι­κά που έρ­χο­νται στο γρα­φείο. Πολύ συχνό φαι­νό­με­νο επί­σης είναι και οι δύ­σκο­λες συ­μπε­ρι­φο­ρές των παι­διών και των εφή­βων, τις οποί­ες οι γο­νείς αδυ­να­τούν να αντι­με­τω­πί­σουν και έρ­χο­νται στο γρα­φείο ζη­τώ­ντας συμ­βου­λές, προ­κει­μέ­νου να βοη­θη­θούν.

• Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ολο­κλη­ρώ­νουν τον κύκλο των θε­ρα­πειών;

Όχι, δυ­στυ­χώς οι πε­ρισ­σό­τε­ροι δεν το κα­τα­νο­ούν αυτό. Πολ­λές φορές έρ­χο­νται, αφή­νουν στην μέση την θε­ρα­πεία και ξα­νάρ­χο­νται όταν πα­ρου­σια­στεί ξανά το πρό­βλη­μα. Πρέ­πει να γίνει κα­τα­νοη­τό ότι είναι απα­ραί­τη­το για να υπάρ­χει απο­τέ­λε­σμα, να υπάρ­χει και συ­νέ­χεια στην θε­ρα­πεία.

• Η ψυχή για­τρεύ­ε­ται τε­λι­κά;

Ναι βε­βαί­ως για­τρεύ­ε­ται. Ο θε­ρα­πευό­με­νος θα κλη­θεί να αντι­με­τω­πί­σει τις ανα­σφά­λειές του, τους φό­βους του, τις αρ­νη­τι­κές πε­ποι­θή­σεις του και μέσα σε αυτό το επι­κοι­νω­νια­κό χώρο που του δίνει θε­ρα­πευ­τής, με ασφά­λεια, θα έρθει σε επαφή με τις άγνω­στες πτυ­χές του εαυ­τού του και στην ουσία, έτσι θα επέλ­θει η προ­σω­πι­κή ανά­πτυ­ξη. Πρώτα θα γνω­ρί­σει τον εαυτό του κα­λύ­τε­ρα και έπει­τα ο ίδιος θα γίνει ο θε­ρα­πευ­τής του εαυ­τού του.

• Η ψυ­χο­θε­ρα­πεία όμως είναι και μια δια­δι­κα­σία που τρο­μά­ζει…

Ισως μας τρο­μά­ζει η αλ­λα­γή… Και σε αυτό να αντι­στε­κό­μα­στε, πα­ρ΄ό­λο που την επι­θυ­μού­με. Με την βο­ή­θεια του θε­ρα­πευ­τή εκλεί­πει η αντί­στα­ση και τότε επέρ­χε­ται η αλ­λα­γή και μέσα από την αλ­λα­γή η ανα­κού­φι­ση. Αυτό το συ­ναί­σθη­μα είναι λυ­τρω­τι­κό αλλά απαι­τεί­ται προη­γου­μέ­νως πολλή δου­λειά με τον εαυτό μας.

• Οι νέοι γο­νείς απευ­θύ­νο­νται στον ψυ­χο­λό­γο;

Οι νέοι γο­νείς, ιδιαί­τε­ρα οι νέες μα­μά­δες, ενη­με­ρώ­νο­νται πάρα πολύ και δια­βά­ζουν αρ­κε­τά, θέ­λο­ντας να προ­σφέ­ρουν το κα­λύ­τε­ρο στο παιδί τους. Νοιά­ζο­νται πολύ να με­γα­λώ­σουν ισορ­ρο­πη­μέ­να παι­διά δια­σφα­λί­ζο­ντάς τους ψυ­χι­κή ισορ­ρο­πία. Αυτή είναι μια πολύ ση­μα­ντι­κή εξέ­λι­ξη.

• Κά­ποιος που δεν αντι­με­τω­πί­ζει προ­βλή­μα­τα, δεν έχει ψυ­χι­κά νο­σή­μα­τα αλλά θέλει απλώς να κα­λυ­τε­ρεύ­σει την ζωή του, να βοη­θή­σει τον εαυτό του, μπο­ρεί να επι­σκε­φθεί έναν ψυ­χο­λό­γο;

Βε­βαί­ως. Μα­κά­ρι να υπήρ­χαν πολ­λοί άν­θρω­ποι που να σκέ­φτο­νται έτσι. Ολοι έχου­με ανά­γκη την προ­σω­πι­κή ανά­πτυ­ξη, κα­νείς δεν γεν­νή­θη­κε γνω­ρί­ζο­ντας τέ­λεια τον εαυτό του και έχο­ντας πλήρη αυ­το­γνω­σία.