Το «ατύχημα» παραμονεύει στο Αιγαίο

«No ships, no troops, no flags». Αυτή η φράση του Ρί­τσαρντ Χόλ­μπρουκ, τα ξη­με­ρώ­μα­τα της 31ης Ια­νουα­ρί­ου 1996, δεν έχει για όσους ζουν και πα­ρα­κο­λου­θούν εκ του σύ­νεγ­γυς τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά μόνο ιστο­ρι­κή αξία. Είναι και μια έμ­με­ση πλην σαφής απο­τύ­πω­ση ενός πα­ρά­τυ­που αλλά πολύ αλη­θι­νού status quo στην πε­ριο­χή τα τε­λευ­ταία 21 χρό­νια.

Γι’ αυτό και όταν ο Αρειος Πάγος απο­φά­σι­σε στις 26 Ια­νουα­ρί­ου να μην εκ­δώ­σει τους οκτώ φυ­γά­δες Τούρ­κους στρα­τιω­τι­κούς, έμπει­ροι δι­πλω­μά­τες και αξιω­μα­τι­κοί δεν διε­ρω­τή­θη­καν για πολύ αν θα υπάρ­ξει κλι­μά­κω­ση, απλώς ανέ­με­ναν να δια­πι­στώ­σουν το είδος της, με το βλέμ­μα στραμ­μέ­νο στα Ιμια. Αυτή η εποχή, τα τε­λευ­ταία χρό­νια, είναι πάντα επι­κίν­δυ­νη, λόγω της επε­τεί­ου από την κρίση των Ιμίων, που οδή­γη­σε τον Χρι­στό­δου­λο Κα­ρα­θα­νά­ση, τον Πα­να­γιώ­τη Βλα­χά­κο και τον Εκτο­ρα Για­λο­ψό στον θά­να­το εν ώρα κα­θή­κο­ντος. Οσο περ­νούν οι ημέ­ρες, με δε­δο­μέ­νη τη δη­μό­σια απει­λή από τον Τούρ­κο ΥΠΕΞ, Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου, για «ατύ­χη­μα» που θα οδη­γή­σει σε κα­τα­στά­σεις «δίχως γυ­ρι­σμό», και τη νέα ανα­κοί­νω­σή του τουρ­κι­κού ΥΠΕΞ με την οποία επι­τί­θε­ται με σκλη­ρή φρα­σε­ο­λο­γία στον Πάνο Καμ­μέ­νο, κα­τη­γο­ρώ­ντας τον για «αξιο­θρή­νη­τες δη­λώ­σεις» και «αβά­σι­μες, ακα­τάλ­λη­λες και ανή­θι­κες εκ­φρά­σεις ενα­ντί­ον της χώρας και του προ­έ­δρου μας», γί­νε­ται σαφές πως:

α) είτε για εσω­τε­ρι­κή κα­τα­νά­λω­ση ενό­ψει του συ­νταγ­μα­τι­κού δη­μο­ψη­φί­σμα­τος του Απρι­λί­ου

β) είτε λόγω ενερ­γο­ποί­η­σης μιας ατζέ­ντας «Αι­γαί­ου» από τον Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, η Τουρ­κία έχει στρέ­ψει το βλέμ­μα και προς τον Δυ­σμάς γεί­το­νά της.

Η έξο­δος της «Μελ­τέμ»

Οταν την πε­ρα­σμέ­νη Κυ­ρια­κή, 29 Ια­νουα­ρί­ου, λίγο πριν από τις 11 το πρωί, εντο­πί­στη­κε η έξο­δος της πυ­ραυ­λα­κά­του «Μελ­τέμ», με δια­κε­κρι­μέ­νο επι­βαί­νο­ντα τον αρ­χη­γό ΓΕΕΘΑ Χου­λου­σί Ακάρ και τους τρεις επι­κε­φα­λής των κλά­δων των τουρ­κι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων, δι­πλω­μά­τες και στρα­τιω­τι­κοί ήταν σί­γου­ροι ότι επί­κει­ται κλι­μά­κω­ση. Εκεί­νη τη στιγ­μή η προ­σο­χή των αξιω­μα­τι­κών στην κα­νο­νιο­φό­ρο «Κρα­ταιός», που βρι­σκό­ταν στην πε­ριο­χή των Ιμίων, δεν ήταν στραμ­μέ­νη στην πυ­ραυ­λά­κα­το που με­τέ­φε­ρε τον Τούρ­κο ΑΓΕ­Ε­ΘΑ, αλλά στα δύο υπερ­σύγ­χρο­να σκάφη ανορ­θό­δο­ξου πο­λέ­μου που συ­νό­δευαν.

Αυτού του τύπου τα σκάφη, με­γέ­θους περί τα 20 μέτρα, είναι κα­τα­σκευα­σμέ­να για να με­τα­φέ­ρουν έως και 20 άν­δρες των ει­δι­κών δυ­νά­με­ων για επι­χει­ρή­σεις πα­ρό­μοιες με αυτή που το 1996 οδή­γη­σε στην κρίση των Ιμίων. Αφού συ­νό­δευ­σαν την πυ­ραυ­λά­κα­το που με­τέ­φε­ρε τον Τούρ­κο ΑΓΕ­Ε­ΘΑ στην Αλι­καρ­νασ­σό, στρά­φη­καν εν συ­νε­χεία προς Βορ­ράν, δια­νύ­ο­ντας 150 ναυ­τι­κά μίλια, προ­τού κα­τα­λή­ξουν στον κόλπο της Σμύρ­νης και βγουν από την άμεση προ­σο­χή του ελ­λη­νι­κού Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού που πα­ρα­κο­λου­θού­σε την πο­ρεία τους. Αυτή ακρι­βώς η διά­στα­ση, του ναυ­τι­κού αιφ­νι­δια­σμού, είναι εκεί­νη που ανη­συ­χεί ιδιαι­τέ­ρως το ΓΕΕΘΑ και τις αρ­μό­διες υπη­ρε­σί­ες. Οχι μόνο διά πι­θα­νής απο­βά­σε­ως στα Ιμια, η οποία θα συ­νι­στού­σε σαφή πα­ρα­βί­α­ση ακόμη και αυτού του άτυ­που «προ­σω­ρι­νού» κα­θε­στώ­τος των Ιμίων και θα οδη­γού­σε σε άμεση κλι­μά­κω­ση της έντα­σης, αλλά, εν­δε­χο­μέ­νως, μέσω διεκ­δί­κη­σης του δι­καιώ­μα­τος Ερευ­νας και Διά­σω­σης (SAR) σε ένα πε­ρι­στα­τι­κό που θα έχει σκη­νο­θε­τη­θεί προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση από την Αγκυ­ρα.

Υφα­λοι και αβαθή

Η πε­ριο­χή από τη Σύμη έως και την Ψέ­ρι­μο είναι γε­μά­τη υφά­λους και αβαθή, και κάτι τέ­τοιο απο­τε­λεί ένα ακραίο, απευ­κταίο, αλλά εν­δε­χο­μέ­νως πι­θα­νό σε­νά­ριο, εάν όντως η Αγκυ­ρα επι­θυ­μεί να κλι­μα­κώ­σει πε­ραι­τέ­ρω την έντα­ση, κάτι το οποίο εξε­τά­ζε­ται από την Αθήνα. Σε ναυ­τι­κό επί­πε­δο, πά­ντως, με εξαί­ρε­ση την έξοδο του τουρ­κι­κού στό­λου στα μέσα Ια­νουα­ρί­ου για την τρι­μη­νιαία επι­χει­ρη­σια­κή αξιο­λό­γη­σή του στο Αι­γαίο και στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, οι μο­νά­δες επι­φα­νεί­ας της γει­το­νι­κής χώρας δεν δεί­χνουν αξιο­ση­μεί­ω­τη κι­νη­τι­κό­τη­τα.

Το στε­φά­νι και οι πα­ρα­βιά­σεις

Το δεύ­τε­ρο επει­σό­διο της τουρ­κι­κής κλι­μά­κω­σης ήλθε έπει­τα από την πρω­το­βου­λία του υπουρ­γού Εθνι­κής Αμυ­νας Π. Καμ­μέ­νου να με­τα­βεί, συ­νο­δευό­με­νος από τον νέο αρ­χη­γό ΓΕΑ Χρ. Χρι­στο­δού­λου, στην πε­ριο­χή των Ιμίων νωρίς το πρωί της 1ης Φε­βρουα­ρί­ου, για ρίψη στε­φά­νου προς τιμήν των πε­σό­ντων του 1996.

Ακο­λού­θη­σε ένα ανε­πα­νά­λη­πτο, στην ιστο­ρία της κα­τα­γρα­φής τους από το ΓΕΕΘΑ, μπα­ράζ υπερ­πτή­σε­ων, πα­ρα­βά­σε­ων και πα­ρα­βιά­σε­ων από τουρ­κι­κά F-16:

• 10 υπερ­πτή­σεις των Ιμίων και της Κα­λο­λί­μνου.

• 138 πα­ρα­βιά­σεις του εθνι­κού ενα­έ­ριου χώρου.

• 24 πα­ρα­βά­σεις του FIR Αθη­νών σε λι­γό­τε­ρες από 6 ώρες.

Το γε­γο­νός ότι δεν υπήρ­ξε κά­ποιο ατύ­χη­μα στον αέρα εκεί­νη την ημέρα οφεί­λε­ται αφε­νός στο με­γά­λο ύψος των υπερ­πτή­σε­ων, αφε­τέ­ρου στις πολύ σα­φείς και αυ­στη­ρές εντο­λές που έχουν λάβει οι Ελ­λη­νες πι­λό­τοι για ψυ­χραι­μία, καθώς οι Τούρ­κοι ομό­λο­γοί τους δεν είναι οι πο­λύ­πει­ροι χει­ρι­στές που επάν­δρω­ναν τα τουρ­κι­κά μα­χη­τι­κά πριν από τις 15 Ιου­λί­ου, αλλά νε­α­ροί αν­θυ­πο­σμη­να­γοί, με πολύ μικρή πτη­τι­κή εμπει­ρία.

Η επα­νά­λη­ψη ενός πε­ρι­στα­τι­κού, όπως εκεί­νο που οδή­γη­σε τον σμη­να­γό Κώστα Ηλιά­κη στον θά­να­το στις 23 Μαΐου 2006 κατά την ανα­χαί­τι­ση τουρ­κι­κού F-16 στο Καρ­πά­θιο Πέ­λα­γος, είναι ένας κα­θη­με­ρι­νός κίν­δυ­νος.

Η τε­λευ­ταία φορά που ση­μειώ­θη­κε ένας τέ­τοιος κίν­δυ­νος ήταν στις αρχές Μαρ­τί­ου του 2016, όταν ο πι­λό­τος τουρ­κι­κού F-16, που πραγ­μα­το­ποιού­σε νυ­χτε­ρι­νή πα­ρα­βί­α­ση νο­τί­ως της Λή­μνου, έσβη­σε όλα τα φώτα του αε­ρο­σκά­φους του όταν αντι­λή­φθη­κε ότι πλη­σιά­ζει ελ­λη­νι­κό μα­χη­τι­κό, με απο­τέ­λε­σμα η σύ­γκρου­ση στον αέρα να απο­φευ­χθεί μόνο χάρη στην ικα­νό­τη­τα των δύο χει­ρι­στών.

Οι ρη­το­ρι­κές εξάρ­σεις

Το τρίτο επει­σό­διο ήλθε έπει­τα από τις νέες ρη­το­ρι­κές εξάρ­σεις του κ. Τσα­βού­σο­γλου, του Τούρ­κου πρω­θυ­πουρ­γού Μπι­να­λί Γιλ­ντι­ρίμ περί 130 βρα­χο­νη­σί­δων που, κατά την άποψή του, δεν είναι σαφές εάν ανή­κουν στην Ελ­λά­δα ή την Τουρ­κία, και την προ­χθε­σι­νή πα­ρέμ­βα­ση του εκ­προ­σώ­που του τουρ­κι­κού ΥΠΕΞ Χου­σε­ΐν Μου­φτού­ο­γλου περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νης Κω.

Η το­πο­θέ­τη­ση του κ. Μου­φτού­ο­γλου απα­ντή­θη­κε μεν σε οξύ ύφος από τον Ελ­λη­να ομό­λο­γό του Στρ. Ευ­θυ­μί­ου, ο οποί­ος του υπεν­θύ­μι­σε ότι με τη Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων το 1947 τα Δω­δε­κά­νη­σα πέ­ρα­σαν από την κυ­ριαρ­χία της Ιτα­λί­ας σε εκεί­νη της Ελ­λά­δας, χωρίς καμία συμ­με­το­χή της Τουρ­κί­ας. Ωστό­σο, η ανα­κοί­νω­ση Μου­φτού­ο­γλου κρύ­βει πε­ρισ­σό­τε­ρα απ’ όσα φαί­νο­νται.

Αφορ­μή για την ανα­κοί­νω­ση του κ. Μου­φτού­ο­γλου υπήρ­ξε μια κα­θη­με­ρι­νή δρα­στη­ριό­τη­τα Ελ­λή­νων αλε­ξι­πτω­τι­στών στην Κω, την οποία κά­ποια ελ­λη­νι­κά ΜΜΕ ενέ­τα­ξαν σε «ελ­λη­νι­κή επί­δει­ξη ετοι­μό­τη­τας» λόγω της κα­τά­στα­σης στα Ιμια. Αλ­λω­στε το ΓΕΣ δεν ανα­κοί­νω­σε τί­πο­τα, γι’ αυτό και ο κ. Μου­φτού­ο­γλου πε­ριέ­γρα­ψε ως πηγή πλη­ρο­φό­ρη­σής του «ελ­λη­νι­κά ΜΜΕ».

Το τουρ­κι­κό προ­ξε­νείο

Στην Κω και στη Ρόδο υπάρ­χουν μου­σουλ­μά­νοι κά­τοι­κοι, Ελ­λη­νες πο­λί­τες, οι οποί­οι δεν έχουν κα­θε­στώς μειο­νό­τη­τας, όπως εκεί­νοι στη Θράκη (όπου το προ­ξε­νείο της Κο­μο­τη­νής ακόμη ανα­ζη­τεί «γκιου­λε­νι­στές»). Ορι­σμέ­νοι κύ­κλοι στην Αθήνα εκτι­μούν ότι η Τουρ­κία, στην προ­σπά­θειά της να ασκή­σει πε­ραι­τέ­ρω πιέ­σεις προς την Ελ­λά­δα, ενι­σχύ­ει το προ­ξε­νείο της στη Ρόδο, το­πο­θε­τώ­ντας ως γε­νι­κό πρό­ξε­νο τον μέχρι πρό­τι­νος «Νο 2» της τουρ­κι­κής πρε­σβεί­ας στην Αθήνα, Μπα­ρίς Καλ­κα­βάν, ο οποί­ος μά­λι­στα, στην πρώτη ανάρ­τη­σή του στον λο­γα­ρια­σμό Facebook που δια­τη­ρεί το προ­ξε­νείο, επι­σή­μα­νε τη χω­ρι­κή αρ­μο­διό­τη­τά του από το Μέις (Κα­στελ­λό­ρι­ζο) έως τη Λήμνο.

Το μόνο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πα­ρά­δο­ξο σε αυτή την κί­νη­ση είναι ότι ο κ. Καλ­κα­βάν είναι μάλ­λον πολύ έμπει­ρος και υψη­λό­βαθ­μος για ένα τέ­τοιο πόστο. Δε­δο­μέ­νου ότι και ο μέχρι πρό­τι­νος πρέ­σβης της Τουρ­κί­ας στην Αθήνα, Κερίμ Ουράς, είναι πλέον δι­πλω­μα­τι­κός σύμ­βου­λος του Τούρ­κου πρω­θυ­πουρ­γού, κα­θί­στα­ται σαφές πως, αν μη τι άλλο, οι δι­πλω­μά­τες που έχουν πο­λυ­ε­τή ελ­λη­νι­κή εμπει­ρία αξιο­ποιού­νται σε ση­μα­ντι­κά πόστα.

Ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλ. Τσί­πρας φέ­ρε­ται να εκτι­μά ότι όσα έχουν συμ­βεί το τε­λευ­ταίο χρο­νι­κό διά­στη­μα, από τη διε­θνή διά­σκε­ψη της Γε­νεύ­ης μέχρι σή­με­ρα, έχουν εν­σω­μα­τώ­σει όχι μόνο το Κυ­πρια­κό, αλλά και –στα­δια­κά– την κα­τά­στα­ση στο Αι­γαίο, στην ατζέ­ντα των ευ­ρω­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Οι συ­νερ­γά­τες του κ. Τσί­πρα επι­ση­μαί­νουν ότι η κ. Μέρ­κελ αντι­λαμ­βά­νε­ται απο­λύ­τως την κα­τά­στα­ση. Μένει να φανεί πόσο έντο­νες θα είναι οι πιέ­σεις των Γερ­μα­νών για το Κυ­πρια­κό.

Πά­ντως, στη συ­νά­ντη­ση που είχε ο κ. Κο­τζιάς με τον ει­δι­κό σύμ­βου­λο του γ.γ. του ΟΗΕ για το θέμα, Εσπεν Μπαρθ Εϊντε, έγινε σαφές ότι το ζή­τη­μα της εξω­τε­ρι­κής ασφά­λειας και η αξιο­ποί­η­ση της ευ­ρω­παϊ­κής ελευ­θε­ρί­ας δια­κί­νη­σης Τούρ­κων στην Κύπρο είναι δύο «αγκά­θια».

Στην ίδια συ­νά­ντη­ση, φαί­νε­ται ότι ο κ. Κο­τζιάς ζή­τη­σε, επί­σης, από τον κ. Εϊντε να πα­ρα­δε­χθεί πως στη διά­σκε­ψη της 12ης Ια­νουα­ρί­ου οι χει­ρι­σμοί του ΟΗΕ ήταν τέ­τοιοι που επέ­τρε­ψαν στην Τουρ­κία να κα­τη­γο­ρή­σει την Ελ­λά­δα για «ναυά­γιο» των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων, κάτι το οποίο δεν συ­νέ­βη. Ο κ. Εϊντε, πά­ντως, εξέ­φρα­σε και την ανη­συ­χία που μπο­ρεί να έχει το κακό κλίμα στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις και στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του Κυ­πρια­κού, που ξε­κι­νούν πάλι στις αρχές Μαρ­τί­ου σε πο­λι­τι­κό επί­πε­δο.

Το νέο αί­τη­μα

Προ­τού οι ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις δο­κι­μα­στούν ξανά στη Γε­νεύη, θα έχει με­σο­λα­βή­σει και η Σύ­νο­δος Υπουρ­γών Αμυ­νας του ΝΑΤΟ στις Βρυ­ξέλ­λες (14 – 16 Φε­βρουα­ρί­ου), όταν και η Τουρ­κία ανα­μέ­νε­ται να κα­τα­θέ­σει ξανά αί­τη­μα για άμεσο τερ­μα­τι­σμό της δρά­σης του στο­λί­σκου της SNMG-2 στο Ανα­το­λι­κό Αι­γαίο, που τον επό­με­νο μήνα θα κλεί­σει έναν χρόνο.

Οι Τούρ­κοι έχουν δια­τρα­νώ­σει –εμ­μέ­σως και αμέ­σως– ότι δεν επι­θυ­μούν πα­ρου­σία τρί­των δυ­νά­με­ων στο Αι­γαίο, κάτι που ο κ. Ερ­ντο­γάν είχε θέσει και προ­σω­πι­κά προς τον γ.γ. της Βο­ρειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χί­ας, όταν αυτός επι­σκέ­φθη­κε την Αγκυ­ρα τον πε­ρα­σμέ­νο Σε­πτέμ­βριο. Στη σύ­νο­δο της επό­με­νης εβδο­μά­δας, μένει να φανεί τι ρόλο θα ανα­λά­βει η Τουρ­κία, έπει­τα από την από­φα­ση για ανα­βάθ­μι­ση του Δια­κλα­δι­κού Στρα­τη­γεί­ου της Νά­πο­λης σε πε­ρι­φε­ρεια­κή Δομή Νότου με ανα­πλη­ρω­τή γε­νι­κό γραμ­μα­τέα, κάτι που προ­ω­θή­θη­κε έπει­τα από κοινή πρω­το­βου­λία Ελ­λά­δας, Ισπα­νί­ας, Ιτα­λί­ας και Πορ­το­γα­λί­ας.