Τελειώνει η ανοχή για κακοπληρωτές δανείων

Αλλαγή σκη­νι­κού στη δια­χεί­ριση των κόκ­κι­νων δανείων σημα­το­δο­τεί η αλλαγή στο ιδιο­κτη­σιακό τους καθε­στώς και η εξαγορά τους από funds, που λαμ­βά­νει πλέον μαζικό χαρα­κτήρα μέσω των τιτλο­ποι­ή­σεων που έχουν δρο­μο­λο­γή­σει οι τρά­πε­ζες εντός του 2020. Η στροφή σε επι­θε­τι­κό­τε­ρες μορφές δια­χεί­ρι­σης των κόκ­κι­νων στε­γα­στι­κών δανείων, με πλει­στη­ρια­σμούς ακι­νή­των ακόμη και αν πρό­κει­ται για την πρώτη κατοι­κία ή τη ρευ­στο­ποί­ηση της υπό­λοι­πης ακί­νη­της περιου­σίας του δανειο­λή­πτη, προ­ε­ξο­φλεί­ται ότι θα κυριαρ­χή­σει τη νέα χρονιά με τις τιτλο­ποι­ή­σεις κυρίως στε­γα­στι­κών που θα βρεθούν στο επί­κε­ντρο της πολι­τι­κής των τρα­πε­ζών.

Σύμφωνα με όλες τις εκτι­μή­σεις, η αλλαγή ιδιο­κτη­σίας στα στε­γα­στικά δάνεια θα σημάνει και το τέλος της ανοχής που έδει­χναν μέχρι σήμερα οι τρά­πε­ζες όχι μόνο σε στρα­τη­γι­κούς κακο­πλη­ρω­τές, αλλά και σε νοι­κο­κυ­ριά που δεν τηρούν τη ρύθμιση της οφειλής τους και δια­θέ­τουν ακίνητη περιου­σία που μπορεί να ρευ­στο­ποι­η­θεί. Το νέο, αυστη­ρό­τερο σκηνικό που δια­μορ­φώ­νε­ται το 2020 στη δια­χεί­ριση των κόκ­κι­νων δανείων υπα­γο­ρεύ­ουν οι παρα­κάτω εξε­λί­ξεις:

• Πρώτον, η εκπνοή, στα τέλη Απρι­λίου, της προ­θε­σμίας για την προ­στα­σία της πρώτης κατοι­κίας μέσω του ευνοϊ­κού καθε­στώ­τος που ισχύει σήμερα και το οποίο δίνει και τη δυνα­τό­τητα κρα­τι­κής επι­δό­τη­σης για όσους κάνουν αίτηση στην ηλε­κτρο­νική πλατ­φόρμα που λει­τουρ­γεί στην Ειδική Γραμ­μα­τεία Δια­χεί­ρι­σης Ιδιω­τι­κού Χρέους.

• Δεύ­τε­ρον, η συνο­λική κατάρ­γηση του νόμου Κατσέλη, που θα παύσει να ισχύει επίσης στα τέλη Απρι­λίου και θα αντι­κα­τα­στα­θεί με το νέο πτω­χευ­τικό δίκαιο για τα φυσικά πρόσωπα. Το νέο πτω­χευ­τικό πλαίσιο δεν θα περι­λαμ­βά­νει πρό­βλεψη για την προ­στα­σία της πρώτης κατοι­κίας.

• Τρίτον, η ενερ­γο­ποί­ηση του «Ηρακλή», δηλαδή του μηχα­νι­σμού για την τιτλο­ποί­ηση κόκ­κι­νων δανείων ύψους 33 δισ. ευρώ με την εγγύηση του ελλη­νι­κού Δημο­σίου, ο οποίος προ­βλέ­πει αυστη­ρό­τατα κρι­τή­ρια για τις εται­ρείες που θα ανα­λά­βουν να δια­χει­ρι­στούν αυτά τα δάνεια, προ­κει­μέ­νου να περιο­ρι­στεί ο κίν­δυ­νος κατά­πτω­σης των κρα­τι­κών εγγυ­ή­σεων και επι­βά­ρυν­σης των φορο­λο­γου­μέ­νων.

Η παρου­σία των funds στην ελλη­νική αγορά θα γίνει πλέον αισθητή από το 2020 κυρίως μέσω των τιτλο­ποι­ή­σεων μεγάλων χαρ­το­φυ­λα­κίων στε­γα­στι­κών δανείων. Στα πλάνα των τρα­πε­ζών είναι πωλή­σεις και τιτλο­ποι­ή­σεις δανείων ύψους άνω των 40 δισ. ευρώ. Τα χαρ­το­φυ­λά­κια αυτά συνο­δεύ­ο­νται από προ­ση­μειω­μένα ακίνητα και έτσι ο αριθμός των ακι­νή­των που θα αλλά­ξουν χέρια και θα ανα­τε­θούν σε funds εκτι­μά­ται ότι θα ξεπε­ρά­σει τις 250.000. Θα πρέπει επίσης να σημειω­θεί ότι οι τιτλο­ποι­ή­σεις είναι ουσια­στικά πωλή­σεις δανείων, που επι­τρέ­πουν στην τράπεζα να αφαι­ρέ­σει από τον ισο­λο­γι­σμό της τα συγκε­κρι­μένα δάνεια, υπο­κα­θι­στώ­ντας τα με έναν τίτλο που εκδίδει. Η κυριό­τητα όμως του δανείου, όπως και στην περί­πτωση της πώλησης, περνά στο fund, το οποίο ανα­θέ­τει τη δια­χεί­ρισή του σε μια εξει­δι­κευ­μένη εται­ρεία, που θα εφαρ­μό­σει την πολι­τική που το fund θα της υπο­δεί­ξει.

Παρά το γεγονός ότι το 2019 έγιναν σημα­ντι­κές πωλή­σεις δανείων, αυτές αφο­ρού­σαν κυρίως κατα­να­λω­τικά δάνεια ή επι­χει­ρη­μα­τικά δάνεια με εξα­σφα­λί­σεις κυρίως σε επαγ­γελ­μα­τικά ακίνητα. Οι μετα­βι­βά­σεις στε­γα­στι­κών δανείων ήταν περιο­ρι­σμέ­νες και, σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΤτΕ, από τα 18,2 δισ. ευρώ των δανείων που είχαν μετα­βι­βα­στεί σε funds έως και τον περα­σμένο Ιούνιο, μόλις τα 375 εκατ. ευρώ ήταν στε­γα­στικά δάνεια. Η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει από το τρίτο τρίμηνο του έτους, μετά την τιτλο­ποί­ηση του χαρ­το­φυ­λα­κίου Pillar που ολο­κλή­ρωσε η Eurobank. Ετσι, το ύψος των δανείων που είχαν πωληθεί σε funds έως και τον Σεπτέμ­βριο του 2019 αυξή­θηκε στα 20,1 δισ. ευρώ και μεταξύ αυτών περι­λαμ­βά­νο­νται 2,3 δισ. ευρώ στε­γα­στι­κών δανείων. Θα πρέπει να διευ­κρι­νι­στεί ότι τα ποσά αυτά αφορούν την αξία του δανείου όπως ήταν απο­τυ­πω­μένη στα βιβλία της τρά­πε­ζας μετά τις προ­βλέ­ψεις, γεγονός που σημαί­νει ότι η αξία της συνο­λι­κής απαί­τη­σης, δηλαδή μαζί με τους τόκους, είναι πολύ υψη­λό­τερη. Το ποσό των στε­γα­στι­κών δανείων που πέρασε στην κυριό­τητα των funds αυξή­θηκε περαι­τέρω το τέταρτο τρίμηνο του 2019, με την ολο­κλή­ρωση, λίγο πριν από την εκπνοή της χρονιάς, της συμ­φω­νίας για την τιτλο­ποί­ηση του χαρ­το­φυ­λα­κίου Cairo, ύψους 7,5 δισ. ευρώ, που περι­λάμ­βανε στε­γα­στικά δάνεια ύψους 2,1 δισ. ευρώ. Ανα­μέ­νε­ται, ωστόσο, να εκτι­να­χθεί το 2020 με τη μεγάλη τιτλο­ποί­ηση του χαρ­το­φυ­λα­κίου Galaxy, ύψους 12 δισ. ευρώ, που ετοι­μά­ζει η Alpha Bank και η οποία περι­λαμ­βά­νει στε­γα­στικά δάνεια έως 4,7 δισ. ευρώ. Τιτλο­ποι­ή­σεις ύψους έως 7 δισ. ευρώ η καθεμία ανα­μέ­νε­ται να υλο­ποι­ή­σουν το 2020 και το 2021 τόσο η Εθνική Τράπεζα όσο και η Τράπεζα Πει­ραιώς, στις οποίες θα εντα­χθεί ένα σημα­ντικό τμήμα από τα κόκκινα στε­γα­στικά δάνεια που έχουν στα χαρ­το­φυ­λά­κιά τους οι δύο τρά­πε­ζες. Θα πρέπει, άλλωστε, να σημειω­θεί ότι, εκτός από τα στε­γα­στικά δάνεια, οι τιτλο­ποι­ή­σεις περι­λαμ­βά­νουν και επι­χει­ρη­μα­τικά δάνεια που έχουν εξα­σφα­λί­σεις σε ακίνητα. Στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις πρό­κει­ται είτε για ξενο­δο­χεία είτε για εμπο­ρικά, βιο­μη­χα­νικά ή βιο­τε­χνικά ακίνητα, χωρίς ωστόσο να λείπουν και περι­πτώ­σεις επι­χει­ρη­μα­τιών που έχουν υποθήκη τη δεύτερη ή ακόμη και την πρώτη κατοι­κία τους, η οποία θα βρεθεί επίσης στο στό­χα­στρο των funds.

Η πολι­τική των funds στον τομέα των στε­γα­στι­κών δανείων δεν θα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από την ευαι­σθη­σία ή την ανοχή που επέ­δει­ξαν μέχρι σήμερα. Βασικό κρι­τή­ριο κατά τη δια­χεί­ριση αυτών των δανείων και των ακι­νή­των με τα οποία συν­δέ­ο­νται θα απο­τε­λέ­σει η αξία ρευ­στο­ποί­η­σής

τους. Ετσι, εάν πρό­κει­ται μέσω της ρύθ­μι­σης που θα προ­τεί­νουν στους δανειο­λή­πτες να εισπρά­ξουν περισ­σό­τερα από τη ρευ­στο­ποι­ή­σιμη αξία του ακι­νή­του, θα προ­κρί­νουν τη ρύθμιση της οφειλής με βάση και την οικο­νο­μική κατά­σταση του δανειο­λή­πτη. Σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση, θα επι­λέ­ξουν τον πλει­στη­ρια­σμό του ακι­νή­του, ακόμη και αν πρό­κει­ται για την κύρια κατοι­κία, η οποία από τον Μάιο του 2020 δεν θα προ­στα­τεύ­ε­ται και θα μπορεί να ρευ­στο­ποιεί­ται ελεύ­θερα.

Στόχοι για υψηλές εισπρά­ξεις από funds 

Το «μαστί­γιο» που θα υπο­στούν οι δανειο­λή­πτες δεν είναι μόνο συνέ­πεια της σκλη­ρό­τε­ρης προ­σέγ­γι­σης που έχουν τα funds στη δια­χεί­ριση των κόκ­κι­νων δανείων. Προ­κύ­πτει επίσης ως ανα­πό­φευ­κτη εξέλιξη των αυστη­ρών όρων που έχει θέσει το Δημόσιο για την ένταξη αυτών των δανείων στον μηχα­νι­σμό κρα­τι­κών εγγυ­ή­σεων, τον «Ηρακλή».

Μέσω του «Ηρακλή» οι τρά­πε­ζες εκτι­μά­ται ότι θα τιτλο­ποι­ή­σουν δάνεια 33 δισ. ευρώ και το Δημόσιο έχει δεσμευ­θεί ότι θα δώσει εγγυ­ή­σεις έως 12 δισ. ευρώ. Προ­κει­μέ­νου όμως να περιο­ρί­σει την πιθα­νό­τητα κατά­πτω­σης αυτών των εγγυ­ή­σεων που θα οδη­γού­σαν στην επι­βά­ρυνση των φορο­λο­γου­μέ­νων, έχει θέσει αυστη­ρές προ­ϋ­πο­θέ­σεις όσον αφορά τις εισπρά­ξεις που θα πρέπει να πετύ­χουν οι εται­ρείες που θα ανα­λά­βουν, ως εντο­λο­δό­χοι των funds, τη δια­χεί­ριση αυτών των δανείων. Οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις αυτές περι­λαμ­βά­νο­νται στον νόμο για τον «Ηρακλή» που ψηφί­στηκε πρό­σφατα και προ­βλέ­πουν ακόμη και την έκπτωση και την αντι­κα­τά­σταση του δια­χει­ρι­στή εάν δεν πετύχει τους στόχους για τους οποίους έχει δεσμευ­θεί με το επι­χει­ρη­σιακό πλάνο που έχει υπο­βά­λει προ­κει­μέ­νου το Δημόσιο να δώσει την εγγύησή του.

Οπως ορίζει ειδικό άρθρο, «ο δια­χει­ρι­στής μπορεί να αντι­καθίσταται σε περίπτωση κατάπτωσης της εγγύησης του ελλη­νι­κού Δημοσίου, σε περί­πτωση που για δύο δια­δο­χικές περιόδους οι συνο­λικές καθαρές εισπράξεις από τη διαχείριση του χαρ­το­φυ­λακίου των τιτλο­ποι­ημένων απαιτήσεων υπολείπονται κατά 30% του συνο­λι­κού προϋπολο­γι­σθέντος ποσού καθαρών εισπράξεων, σύμφωνα με το επι­χει­ρη­μα­τικό σχέδιο, αλλά και εφόσον η κατάπτωση της εγγύησης ή η υστέρηση των καθαρών εισπράξεων οφείλεται σε δικό του πταίσμα». Στην περί­πτωση αντι­κα­τά­στα­σης προ­βλέ­πε­ται, μάλιστα, ότι ο δια­χει­ρι­στής δεν θα έχει καμία αξίωση απο­ζη­μί­ω­σης.

Η πρό­βλεψη αυτή, σύμφωνα με ειδι­κούς της αγοράς, θα υπο­χρε­ώ­σει τις εται­ρείες δια­χεί­ρι­σης να εξα­ντλή­σουν την αυστη­ρό­τητά τους προς τους δανειο­λή­πτες προ­κει­μέ­νου να πετύ­χουν τους στόχους για τους οποίους έχουν δεσμευ­θεί και να απο­τρέ­ψουν την έκπτωσή τους από τον ρόλο του δια­χει­ρι­στή. Οπως μάλιστα σημειώ­νουν στελέχη της αγοράς των servicers, οι στόχοι είναι ιδιαί­τερα απαι­τη­τι­κοί και η επί­τευξή τους δεν θα είναι εύκολη υπόθεση.