Ανησυχία στην Αθήνα για την κλιμάκωση ΗΠΑ – Ιράν

Βαθύ­τερα στο ενερ­γειακό και ευρύ­τερο γεω­πο­λι­τικό παίγνιο που διε­ξά­γε­ται στην περιοχή της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου σπρώ­χνουν την Ελλάδα οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις. Η υπο­γραφή για την κατα­σκευή του αγωγού EastMed εκ των πραγ­μά­των απο­τε­λεί ένα γεγονός που προωθεί τις ενερ­γεια­κές φιλο­δο­ξίες της Ελλάδας, σε συν­δυα­σμό με εκείνες της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας και του Ισραήλ. Η συμ­φω­νία απο­τε­λεί σαφή απά­ντηση στο μνη­μό­νιο καθο­ρι­σμού θαλάσ­σιων ζωνών ανάμεσα σε Αγκυρα και Τρίπολη, παράλ­ληλα και «κάρφος εν τω οφθαλμώ» των Τούρκων, οι οποίοι βλέπουν ότι με αυτό τον τρόπο επι­βε­βαιώ­νε­ται το δια­χρο­νικό σύν­δρομο περι­κύ­κλω­σης από τη Δύση.

Οι επαφές του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη στην Ουά­σιγ­κτον την Τρίτη, κυρίως, όμως, το ραντε­βού με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντό­ναλντ Τραμπ, απο­τε­λούν κρί­σι­μης σημα­σίας τεστ προ­κει­μέ­νου να δια­γνω­στούν οι πραγ­μα­τι­κές αμε­ρι­κα­νι­κές προ­θέ­σεις για την περιοχή, μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία ανοίγει μέτωπο κλι­μά­κω­σης με το Ιράν, μετά και τη χει­ρουρ­γική εκτέ­λεση του Κασίμ Σου­λεϊ­μανί, αρχι­τέ­κτονα της επέ­κτα­σης της περ­σι­κής επιρ­ροής στη Μέση Ανατολή. Σε κάθε περί­πτωση, η κλι­μά­κωση στην ευρύ­τερη περιοχή δεν μπορεί παρά να ανη­συ­χεί την Αθήνα, καθώς ευνοεί εξ ορισμού τις χώρες που δια­θέ­τουν ανα­θε­ω­ρη­τική ατζέντα.

Ασκή­σεις ισορ­ρο­πίας

Ηδη, οι ΗΠΑ ενι­σχύ­ουν την παρου­σία τους στην περιοχή και, όπως φαί­νε­ται, η βάση της Σούδας θα δια­δρα­μα­τί­σει σημα­ντικό ρόλο. Στη βάση της Σούδας βρί­σκο­νται έξι ελι­κο­φόρα αερο­σκάφη των αμε­ρι­κα­νι­κών ειδικών δυνά­μεων και με δεδο­μένη αφενός τη γεω­γρα­φική θέση της Κρήτης, αφε­τέ­ρου την αμφι­θυ­μία της Τουρ­κίας έναντι της αμε­ρι­κα­νι­κής κλι­μά­κω­σης κατά του Ιράν, η στρα­τιω­τική παρου­σία των ΗΠΑ δεν απο­κλεί­ε­ται να αυξηθεί περαι­τέρω τις επό­με­νες εβδο­μά­δες. Η Αθήνα ήδη ακρο­βα­τεί τους τελευ­ταί­ους μήνες σε μια προ­σπά­θεια να μείνει μακριά από την ένταση που συσ­σω­ρεύ­ε­ται στον Περσικό. Με την απο­λύ­τως λογική αιτιο­λο­γία της τουρ­κι­κής απειλής, η οποία με το σύμφωνο Αγκυρας – Τρί­πο­λης έχει πλέον λάβει και σχήμα, η Αθήνα έχει αρνηθεί συνο­λικά τρεις φορές, δύο προς την Ουά­σιγ­κτον και μία προς το Παρίσι, τη συμ­με­τοχή σε ναυτική δύναμη περι­πο­λίας στον Περσικό.

Σε κάθε περί­πτωση, η Ελλάδα θα έχει κάποια συμ­με­τοχή στην περιοχή, αν και όχι με πολε­μικό πλοίο, όπως όλα δεί­χνουν, λόγω της εξαι­ρε­τικά εύθραυ­στης ισορ­ρο­πίας που υπάρχει αυτή τη στιγμή στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Επι­πλέον, οι Ενοπλες Δυνά­μεις επω­μί­ζο­νται δυσα­νά­λογο, σε σχέση με τον αρχικό σκοπό τους, βάρος για την αντι­με­τώ­πιση του προ­σφυ­γι­κού και μετα­να­στευ­τι­κού προ­βλή­μα­τος, με απο­τέ­λε­σμα προ­τά­σεις για απο­στο­λές στο εξω­τε­ρικό να προ­κα­λούν πραγ­μα­τικό επι­τε­λικό εφιάλτη.

Οι σχέσεις της Ελλάδας με το Ιράν είναι παρα­δο­σιακά καλές, αν και λόγω των δια­φό­ρων εμπάρ­γκο που έχουν κατά καιρούς επι­βλη­θεί, το ισο­ζύ­γιο εμπο­ρι­κών συναλ­λα­γών είναι εξαι­ρε­τικά μικρό. Αρμόδια πηγή τονίζει ότι πρό­κει­ται για «καλή, στάσιμη σχέση», την οποία η Αθήνα προ­σπα­θεί να βελ­τιώ­νει όταν δίνεται η δυνα­τό­τητα. Η σχέση είναι λει­τουρ­γική. Οι πρε­σβείες των δύο χωρών, σε Αθήνα και Τεχε­ράνη, επι­κοι­νω­νούν με τις κυβερ­νή­σεις στις οποίες έχουν δια­πι­στευ­θεί με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και κατα­νό­ηση για τα εμπόδια που ξεπερ­νούν τις εθνικές δυνα­τό­τη­τες.

Στα ευρύ­τερα ζητή­ματα, όπως το πυρη­νικό οπλο­στά­σιο του Ιράν, η Ελλάδα ακο­λου­θεί την ευρω­παϊκή γραμμή. Τάσ­σε­ται, δηλαδή υπέρ της δια­τή­ρη­σης του Κοινού Ολο­κλη­ρω­μέ­νου Πλαι­σίου Δράσης (JCPOA), όπως και η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα της Ε.Ε. Η τελευ­ταία επί­σκεψη Ελληνα πρω­θυ­πουρ­γού πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε τον Φεβρουά­ριο του 2016, όταν ο Αλέξης Τσίπρας έγινε ο πρώτος δυτικός ηγέτης που επι­σκέ­φθηκε την Τεχε­ράνη μετά την τότε άρση του εμπάρ­γκο κατά του Ιράν. Πριν από αυτόν είχε επι­σκε­φθεί την Τεχε­ράνη ο Κων­στα­ντί­νος Μητσο­τά­κης το 1992.

Λίγο πριν από την επί­σκεψη Τσίπρα είχε προη­γη­θεί εκείνη του τότε υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών του Ιράν Τζαβάντ Ζαρίφ στην Αθήνα (Μάιος 2015), σε μια περίοδο κατά την οποία η εξο­μά­λυνση των περ­σι­κών σχέσεων με τη Δύση έμοιαζε μάλλον ως φυσιο­λο­γική εξέλιξη.