Τι αφήνει η πανδημία στους Έλληνες εφήβους

Δια­δι­κτυα­κή εξάρ­τη­ση, κα­τα­θλι­πτι­κά συ­ναι­σθή­μα­τα, χα­μη­λή αυ­το­ε­κτί­μη­ση, αυ­το­τραυ­μα­τι­σμός, επι­θε­τι­κό­τη­τα, αδυ­να­μία συ­γκέ­ντρω­σης

Οι έφη­βοι και οι έφη­βες της επο­χής μας είναι μια γενιά που με­γα­λώ­νει υπό διαρ­κή πίεση, μπαί­νο­ντας από τη μια κρίση στην άλλη: από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή στην παν­δη­μία της COVID-19 και από το ξέ­σπα­σμα του πο­λέ­μου στην Ου­κρα­νία στην ενερ­γεια­κή φτώ­χεια. Στις νέες προ­κλή­σεις για τη σω­μα­τι­κή και την ψυ­χο­κοι­νω­νι­κή ανά­πτυ­ξη παι­διών και εφή­βων θα επι­κε­ντρω­θεί ένα ση­μα­ντι­κό συ­νέ­δριο, το 22ο Συ­νέ­δριο της Διε­θνούς Ενω­σης για την Υγεία των Εφή­βων, που διορ­γα­νώ­νε­ται σε συ­νερ­γα­σία με την Ελ­λη­νι­κή Εται­ρεία Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής, από σή­με­ρα μέχρι και την Πα­ρα­σκευή στο κτί­ριο του Εθνι­κού και Κα­πο­δι­στρια­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών στα Προ­πύ­λαια.

Η πε­ρί­ο­δος των lockdowns ήταν αναμ­φί­βο­λα πολύ δύ­σκο­λη για τα παι­διά και τους εφή­βους και θα βρε­θεί στο επί­κε­ντρο των ει­ση­γή­σε­ων και των συ­ζη­τή­σε­ων. «Σύμ­φω­να με τις με­λέ­τες της ομά­δας έρευ­νας για την παν­δη­μία COVID-19 του Προ­γράμ­μα­τος Με­τα­πτυ­χια­κών Σπου­δών της Ια­τρι­κής Σχο­λής του ΕΚΠΑ «Στρα­τη­γι­κές Ανα­πτυ­ξια­κής και Εφη­βι­κής Υγεί­ας», η απο­μά­κρυν­ση των παι­διών από τον φυ­σι­κό χώρο του σχο­λεί­ου δυ­σκό­λε­ψε ση­μα­ντι­κά τη μα­θη­σια­κή δια­δι­κα­σία και εκτό­ξευ­σε τα πο­σο­στά δια­δι­κτυα­κής εξάρ­τη­σης και δια­δι­κτυα­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών υψη­λού κιν­δύ­νου, που ήδη ήταν υψηλά στην προ COVID εποχή. Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι συ­μπε­ρι­φο­ρές δια­δι­κτυα­κής εξάρ­τη­σης φθά­νουν στο 62,7% στον εφη­βι­κό πλη­θυ­σμό ένα­ντι 40% προ κα­ρα­ντί­νας, με πε­ρί­που 20% να εκ­δη­λώ­νουν σο­βα­ρή πα­ραί­τη­ση από κα­θη­με­ρι­νές υπο­χρε­ώ­σεις και δρα­στη­ριό­τη­τες», λέει στην «Κ» η Αρ­τε­μις Κ. Τσί­τσι­κα, ανα­πλη­ρώ­τρια κα­θη­γή­τρια Παι­δια­τρι­κής-Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής στο ΕΚΠΑ και πρό­ε­δρος της Ελ­λη­νι­κής Εται­ρεί­ας Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής (ΕΕΕΙ).

«Στα παι­διά αυτά πα­ρα­τη­ρή­θη­κε ση­μα­ντι­κή συ­σχέ­τι­ση με δια­τρο­φι­κές πα­ρε­κτρο­πές, υπερ­βα­ρό­τη­τα, έλ­λειμ­μα φυ­σι­κής άσκη­σης και επι­βά­ρυν­ση της σω­μα­τι­κής τους υγεί­ας, καθώς και με ανα­στρο­φή του ωρα­ρί­ου του ύπνου, άγχος, κα­τα­θλι­πτι­κό συ­ναί­σθη­μα και από­συρ­ση. Τα αγό­ρια ασχο­λού­νται κυ­ρί­ως με παι­χνί­δια-gaming και εκ­δη­λώ­νουν θυμό, βί­αιες συ­μπε­ρι­φο­ρές και επι­θε­τι­κό­τη­τα, ενώ τα κο­ρί­τσια επι­δί­δο­νται σε υπερ­βο­λι­κή χρήση των κοι­νω­νι­κών δι­κτύ­ων με εκ­φρά­σεις εσω­τε­ρί­κευ­σης και από­συρ­σης, χα­μη­λής αυ­το­ε­κτί­μη­σης και κα­τα­θλι­πτι­κού συ­ναι­σθή­μα­τος που μπο­ρεί να φθά­σει και στο 40% (ένα­ντι του 20% προ COVID-19). O αυ­το­τραυ­μα­τι­σμός (cutting) πα­ρου­σιά­ζει επί­σης αυ­ξη­τι­κή τάση στα κο­ρί­τσια και φθά­νει στο 10%, ένα­ντι 3%-5% πριν», συ­μπλη­ρώ­νει η κ. Τσί­τσι­κα.

Η πρω­τό­γνω­ρη αυτή κα­τά­στα­ση επη­ρέ­α­σε τη σε­ξουα­λι­κό­τη­τα των παι­διών. «Σε μια ηλι­κία που η εξε­ρεύ­νη­ση και ο πει­ρα­μα­τι­σμός έχουν θε­με­λιώ­δη ση­μα­σία για τη μελ­λο­ντι­κή σε­ξουα­λι­κή λει­τουρ­γι­κό­τη­τα και τη δη­μιουρ­γία της προ­σω­πι­κής ταυ­τό­τη­τας/αυ­το­ε­κτί­μη­σης, οι πε­ρί­ο­δοι της κα­ρα­ντί­νας με­τέ­βα­λαν τις συν­θή­κες πλαι­σί­ω­σης του εφη­βι­κού ρο­μα­ντι­σμού. Πολ­λοί έφη­βοι απο­μα­κρύν­θη­καν και βί­ω­σαν απώ­λεια με τη βίαιη δια­κο­πή της σχέ­σης τους, απο­γο­ή­τευ­ση, δυ­σκο­λία στη δια­χεί­ρι­ση. Δυ­σκο­λεύ­ο­νται να φλερ­τά­ρουν, να εκ­φρα­στούν και για άλλη μία φορά βρί­σκουν διέ­ξο­δο στο Δια­δί­κτυο. Ενι­σχύ­θη­καν τα δια­δι­κτυα­κά ρα­ντε­βού, το sexting και το δια­δι­κτυα­κό sex. Ει­δι­κό­τε­ρα στα αγό­ρια πα­ρα­τη­ρεί­ται συ­μπε­ρι­φο­ρά εξάρ­τη­σης από τη χρήση πορ­νο­γρα­φι­κού υλι­κού, με πι­θα­νές αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις στη λει­τουρ­γι­κό­τη­τα και τη σε­ξουα­λι­κή τους έκ­φρα­ση στο μέλ­λον», ανα­φέ­ρει η πρό­ε­δρος της ΕΕΕΙ.

Τα κλει­στά σχο­λεία είχαν σο­βα­ρές επι­πτώ­σεις. «Σύμ­φω­να με τη διε­θνή βι­βλιο­γρα­φία, οι μα­θη­τές στην πλειο­νό­τη­τά τους ανα­φέ­ρουν μα­θη­σια­κά κενά και πτώση της βαθ­μο­λο­γί­ας και της ακα­δη­μαϊ­κής τους επί­δο­σης λόγω των κλει­στών σχο­λεί­ων, σε σύ­γκρι­ση με τις σχο­λι­κές χρο­νιές πριν από την παν­δη­μία. Για πα­ρά­δειγ­μα, με­λέ­τη που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στη Βρα­ζι­λία ανα­φέ­ρει ότι κατά τη διάρ­κεια της τη­λεκ­παί­δευ­σης με το σχο­λείο κλει­στό, οι μα­θη­τές είχαν κα­τα­φέ­ρει να εμπε­δώ­σουν μόνο το 27,5% της δι­δα­κτέ­ας ύλης», ση­μειώ­νει η κ. Τσί­τσι­κα.

Αλλά πέρα από τις ανα­με­νό­με­νες επι­πτώ­σεις στην ποιό­τη­τα της εκ­παί­δευ­σης δια­τυ­πώ­νε­ται τε­ρά­στια ανη­συ­χία διε­θνώς για τις μα­κρο­χρό­νιες επι­πτώ­σεις των κλει­στών σχο­λεί­ων σε παι­διά και εφή­βους σχε­τι­κά με την κοι­νω­νι­κή τους ανά­πτυ­ξη και τις δια­προ­σω­πι­κές τους σχέ­σεις. Σύμ­φω­να με κα­τα­γρα­φή της UNESCO, την οποία ανα­φέ­ρουν οι ορ­γα­νω­τές του συ­νε­δρί­ου, οι βα­σι­κό­τε­ρες επι­πτώ­σεις από το κλεί­σι­μο των σχο­λεί­ων αφο­ρούν τους πα­ρα­κά­τω το­μείς: Εκ­παί­δευ­ση και εξ απο­στά­σε­ως εκ­παί­δευ­ση, σχο­λι­κή άρ­νη­ση, σί­τι­ση, επι­πτώ­σεις στους εκ­παι­δευ­τι­κούς, επι­πτώ­σεις στους γο­νείς, οι­κο­νο­μι­κό κό­στος, δια­τα­ρα­χές στην υγειο­νο­μι­κή πε­ρί­θαλ­ψη, αύ­ξη­ση εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, κοι­νω­νι­κή απο­μό­νω­ση και κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες. Το εύρος είναι πολύ με­γά­λο…

«Σύμ­φω­να με τη διε­θνή βι­βλιο­γρα­φία, ο εγκλει­σμός –σε συν­δυα­σμό με τις ψυ­χο­κοι­νω­νι­κές δυ­σκο­λί­ες που σχε­τί­ζο­νται με την COVID-19, όπως το έντο­νο άγχος και το κα­τα­θλι­πτι­κό συ­ναί­σθη­μα– οδή­γη­σε σε αυ­ξη­μέ­να πο­σο­στά εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και παι­δι­κής κα­κο­ποί­η­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της σε­ξουα­λι­κής κα­κο­ποί­η­σης», μας λέει η κ. Τσί­τσι­κα, ανα­φέ­ρο­ντας συ­γκε­κρι­μέ­να πως «τις αρ­χι­κές εβδο­μά­δες του πρώ­του εγκλει­σμού πα­ρα­τη­ρή­θη­κε αύ­ξη­ση της άσκη­σης σω­μα­τι­κής και σε­ξουα­λι­κής βίας, με την εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κή βία να εμ­φα­νί­ζει αύ­ξη­ση της τάξης του 12%».

Οι αριθ­μοί

62,7% είναι το πο­σο­στό με συ­μπε­ρι­φο­ρές δια­δι­κτυα­κής εξάρ­τη­σης στον εφη­βι­κό πλη­θυ­σμό ένα­ντι 40% προ κα­ρα­ντί­νας.

20% των εφή­βων εκ­δη­λώ­νουν σο­βα­ρή πα­ραί­τη­ση από κα­θη­με­ρι­νές υπο­χρε­ώ­σεις και δρα­στη­ριό­τη­τες.

40% των κο­ρι­τσιών επι­δί­δο­νται σε υπερ­βο­λι­κή χρήση των κοι­νω­νι­κών δι­κτύ­ων με εκ­φρά­σεις εσω­τε­ρί­κευ­σης και από­συρ­σης, χα­μη­λής αυ­το­ε­κτί­μη­σης και κα­τα­θλι­πτι­κού συ­ναι­σθή­μα­τος (ένα­ντι του 20% προ COVID-19).

10% υπο­λο­γί­ζε­ται το ποσο-στό των κο­ρι­τσιών που οδη­γεί­ται στον αυ­το­τραυ­μα­τι­σμό (cutting) ένα­ντι 3%-5% πριν από την παν­δη­μία.

Δομές φι­λι­κές στους νέους

Την πε­ρί­ο­δο της παν­δη­μί­ας η με­γά­λη πίεση σε παι­διά και εφή­βους, αλλά και στις οι­κο­γέ­νειές τους, εκ­φρά­στη­κε με αυ­ξη­μέ­νη ζή­τη­ση για υπο­στή­ρι­ξη, τάση που απο­τυ­πώ­θη­κε και στις πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρες τη­λε­φω­νι­κές κλή­σεις στη γραμ­μή υπο­στή­ρι­ξης 800 4000 009 στη Δομή Εφη­βι­κής Υγεί­ας/Ια­τρι­κής (ΔΟ­ΜΕΥΙ) της Ια­τρι­κής Σχο­λής του ΕΚΠΑ. Ανά­λο­γα αυ­ξη­μέ­να ήταν και τα αι­τή­μα­τα για ρα­ντε­βού. Η ανά­γκη ανά­πτυ­ξης εξει­δι­κευ­μέ­νων προ­γραμ­μά­των και υπη­ρε­σιών για την εφη­βι­κή ηλι­κία είναι επι­τα­κτι­κή. Γι’ αυτό η Ελ­λη­νι­κή Εται­ρεία Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής (EEEI) εστιά­ζει στην ανά­πτυ­ξη «φι­λι­κών» για εφή­βους υπη­ρε­σιών, σύμ­φω­να με τις κα­τευ­θυ­ντή­ριες οδη­γί­ες του Πα­γκό­σμιου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας. Δυ­στυ­χώς, στην Ελ­λά­δα δεν υπάρ­χει ένα δί­κτυο εξει­δι­κευ­μέ­νων υπη­ρε­σιών σχε­δια­σμέ­νων για τις ανά­γκες των εφή­βων και την ολι­στι­κή προ­σέγ­γι­ση της υγεί­ας τους. Η Δομή Εφη­βι­κής Υγεί­ας του ΕΚΠΑ απο­τε­λεί εξαί­ρε­ση, καθώς πα­ρέ­χει ποιο­τι­κές υπη­ρε­σί­ες, δω­ρε­άν (ή σε προ­σι­τό κό­στος) και προ­σβά­σι­μες σε όλους, με σε­βα­σμό σε οποια­δή­πο­τε δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα (εθνι­κό­τη­τα, θρη­σκεία, φύλο, σε­ξουα­λι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός κ.λπ.). Στη Δομή του ΕΚΠΑ υπάρ­χουν χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που δη­μιουρ­γούν ένα φι­λι­κό πε­ρι­βάλ­λον για τους εφή­βους, όπως κα­τάλ­λη­λα εκ­παι­δευ­μέ­νο προ­σω­πι­κό, εξα­σφά­λι­ση απα­ραί­τη­του χρό­νου επί­σκε­ψης και κα­τάλ­λη­λες ώρες λει­τουρ­γί­ας ανά­λο­γα με τις ανά­γκες και τις σχο­λι­κές υπο­χρε­ώ­σεις των εφή­βων, εξα­σφά­λι­ση εμπι­στευ­τι­κό­τη­τας και προ­στα­σί­ας των προ­σω­πι­κών δε­δο­μέ­νων των ανη­λί­κων, διε­πι­στη­μο­νι­κή προ­σέγ­γι­ση και συ­ντο­νι­σμός των πα­ρα­πο­μπών. Για να κα­λυ­φθούν οι σύγ­χρο­νες ανά­γκες έχει τεθεί στό­χος η δια­μόρ­φω­ση πι­λο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος για την ανά­πτυ­ξη «Φι­λι­κών για Εφή­βους Υπη­ρε­σιών Υγεί­ας», με την επι­στη­μο­νι­κή επο­πτεία και τον συ­ντο­νι­σμό της EEEI, σε συ­νερ­γα­σία με τον ΠΟΥ και άλ­λους φο­ρείς.

Με ψυ­χι­κά προ­βλή­μα­τα το 25% των νέων στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση

Η διε­τία της παν­δη­μί­ας και των αυ­στη­ρών πε­ριο­ρι­σμών επη­ρέ­α­σε αρ­νη­τι­κά την ψυ­χι­κή υγεία των παι­διών και νε­α­ρών ενη­λί­κων τόσο στην Ευ­ρώ­πη όσο και στην υπό­λοι­πη υφή­λιο. Για την κρίση που βλέ­που­με σή­με­ρα είχαν προει­δο­ποι­ή­σει εξαρ­χής οι ει­δι­κοί, οι οποί­οι δεν έπε­σαν έξω στις προ­βλέ­ψεις τους. Τη ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση κα­τέ­γρα­ψε η πρό­σφα­τη έκ­θε­ση της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για τις συ­νέ­πειες της COVID-19. Οπως δια­πι­στώ­θη­κε, πριν από την παν­δη­μία το 10%-20% των ανη­λί­κων και νε­α­ρών ενη­λί­κων στην Ε.Ε. αντι­με­τώ­πι­ζαν ψυ­χι­κά προ­βλή­μα­τα. Σή­με­ρα, στον με­τα­παν­δη­μι­κό κόσμο της «νέας κα­νο­νι­κό­τη­τας», το πο­σο­στό αυτό εκτι­νά­χθη­κε στο 20%-25%, το οποίο θε­ω­ρεί­ται υπερ­βο­λι­κά υψηλό.

Σύμ­φω­να με το πό­ρι­σμα της έκ­θε­σης, την επι­δεί­νω­ση της ψυ­χι­κής υγεί­ας των παι­διών επέ­τει­νε η δια­κο­πή της λει­τουρ­γί­ας των σχο­λεί­ων, σε όλες τις εκ­παι­δευ­τι­κές βαθ­μί­δες, όπως και αθλη­τι­κών και πο­λι­τι­στι­κών κέ­ντρων, καθώς απο­στέ­ρη­σε από τα παι­διά και τη νε­ο­λαία την ευ­και­ρία να συμ­με­τέ­χουν σε ομα­δι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και να έχουν κοι­νω­νι­κή συ­να­να­στρο­φή με τους συ­νο­μη­λί­κους τους, που είναι απα­ραί­τη­τη για την ορθή ψυ­χο­κοι­νω­νι­κή τους ανά­πτυ­ξη.

«Τα παι­διά και οι νέοι είναι από τις πε­ρισ­σό­τε­ρο ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομά­δες και τα πε­ριο­ρι­στι­κά μέτρα που επι­βλή­θη­καν λόγω παν­δη­μί­ας ανέ­στει­λαν μια κρί­σι­μη πε­ρί­ο­δο της ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής ανά­πτυ­ξής τους», ανα­φέ­ρει το συ­μπέ­ρα­σμα της έκ­θε­σης απη­χώ­ντας αυτά πολ­λών προη­γού­με­νων ερευ­νών. Ολες συ­γκλί­νουν σε μια αδιαμ­φι­σβή­τη­τη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα: η κοι­νω­νι­κή απο­μό­νω­ση λόγω παν­δη­μί­ας επι­βά­ρυ­νε ση­μα­ντι­κά την ψυ­χι­κή κα­τά­στα­ση των παι­διών, όπως και των πε­ρισ­σό­τε­ρων κοι­νω­νι­κών ομά­δων.

Aμε­ρι­κα­νι­κή με­λέ­τη, που δη­μο­σιεύ­θη­κε τον Μάρ­τιο στην επι­θε­ώ­ρη­ση των Εθνι­κών Ιν­στι­τού­των Υγεί­ας των ΗΠΑ, επα­να­ξιο­λό­γη­σε 35 επι­μέ­ρους έρευ­νες με 65.505 συμ­με­τέ­χο­ντες, ηλι­κί­ας 4 έως 19 ετών.

Στό­χος του ερευ­νη­τι­κού έργου ήταν η απο­κρυ­πτο­γρά­φη­ση των συ­νε­πειών της παν­δη­μί­ας στην ψυ­χι­κή υγεία των παι­διών απ’ όλο τον κόσμο. Οι ερευ­νη­τές, ανα­λύ­ο­ντας τα στοι­χεία, δια­πί­στω­σαν ότι οι ανή­λι­κοι εξαι­τί­ας της παν­δη­μί­ας, της κοι­νω­νι­κής απο­μό­νω­σης που προ­κά­λε­σε αλλά και άλλων πα­ρα­γό­ντων, όπως ο φόβος της λοί­μω­ξης και η αβε­βαιό­τη­τα, εμ­φά­νι­ζαν σε υψηλά πο­σο­στά ψυ­χι­κές δια­τα­ρα­χές όπως άγχος (28%), κα­τά­θλι­ψη (23%), μο­να­ξιά (5%), φόβο (5%), ψυ­χι­κή έντα­ση (3%), κό­πω­ση (3%), σύγ­χυ­ση (3%) και ανη­συ­χία (3%).

Τα παι­διά και οι έφη­βοι με άλ­λους επι­βα­ρυ­ντι­κούς πα­ρά­γο­ντες, όπως πα­χυ­σαρ­κία, χρό­νια νο­σή­μα­τα, σύν­δρο­μο υπερ­κι­νη­τι­κό­τη­τας και ελ­λειμ­μα­τι­κής προ­σο­χής, ήταν ιδιαί­τε­ρα ευά­λω­τοι στις συ­νέ­πειες της COVID-19.

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι το Κέ­ντρο Ελέγ­χου και Πρό­λη­ψης Νο­ση­μά­των των ΗΠΑ (CDC) ανέ­φε­ρε ότι το πο­σο­στό των κο­ρι­τσιών εφη­βι­κής ηλι­κί­ας με τά­σεις αυ­το­κτο­νί­ας στις ΗΠΑ αυ­ξή­θη­κε κατά 50% συ­γκρι­τι­κά με το 2019. Aν και τα δε­δο­μέ­να αφο­ρούν τις ΗΠΑ, εκτι­μά­ται ότι ανά­λο­γη τάση κα­τα­γρά­φε­ται και στον υπό­λοι­πο κόσμο.

Τέλος, η Τζάκι Μελίζ, εκ­πρό­σω­πος Τύπου της ΜΚΟ «Mental Ηealth Europe», επι­σή­μα­νε χθες ότι είναι ανα­γκαίο να δοθεί από­λυ­τη προ­τε­ραιό­τη­τα στην αντι­με­τώ­πι­ση της κρί­σης ψυ­χι­κής υγεί­ας της ευ­ρω­παϊ­κής νε­ο­λαί­ας, κυ­ρί­ως επει­δή το 50% των ψυ­χια­τρι­κών προ­βλη­μά­των της ενή­λι­κης ζωής εμ­φα­νί­ζε­ται κατά τη διάρ­κεια της εφη­βεί­ας.

Πηγή kathimerini.gr

Γιάν­νης Ελα­φρός