Pένα Παυλάκη, από την “κόλαση” της Aγγλίας: «Ο φόβος σκοτώνει την ελευθερία, σκοτώνει τη Δημοκρατία»

Σε μια περίοδο που πολλοί Ελληνες κάτοι­κοι του εξω­τε­ρι­κού επέ­λε­ξαν να επι­στρέ­ψουν με κάθε τρόπο και κάθε κόστος, εσύ βρέ­θη­κες στην Αγγλία στη δίνη του covid-19. Τι σε οδήγησε εκεί;

Βρέθηκα στην Αγγλία από τη μια μέρα στην άλλη, για σοβα­ρούς οικο­γε­νεια­κούς λόγους, που δεν μου άφησαν περι­θώ­ρια επι­λο­γής. Έπρεπε οπωσ­δή­ποτε να είμαι εδώ. Η κόρη μου με την οικο­γέ­νειά της ζει μόνιμα στην Αγγλία. Στη συγκε­κρι­μένη συγκυ­ρία, για λόγους ανω­τέ­ρας βίας, δεν ήταν δυνατόν να επι­στρέ­ψουν εκείνοι στην Ελλάδα όπως έκαναν άλλοι. Βλέ­πο­ντας την καται­γίδα να πλη­σιά­ζει, χωρίς να είναι ορατή η εξέλιξη και η διάρ­κειά της, η μόνη εφικτή επιλογή, ήταν να έρθω εγώ στην Αγγλία, άμεσα και πριν στα­μα­τή­σουν οι πτήσεις, όπως και έγινε.

Τι έκανε την απόφαση εύκολη και τι δύσκολη; Η Αγγλία δεν είναι μια οποια­δή­ποτε χώρα. Όλο το προη­γού­μενο διά­στημα συζη­τή­θηκε αρνη­τικά η τακτική της απέ­να­ντι στην παν­δη­μία. Δεν φοβή­θη­κες;

Την απόφαση την πήρα σε κλά­σματα δευ­τε­ρο­λέ­πτου. Χωρίς δεύτερη σκέψη. Εκείνες τις μέρες οι αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες ανα­κοί­νω­ναν τη διακοπή των πτήσεων η μια πίσω από την άλλη και η ΕΕ συζη­τούσε το κλεί­σιμο των συνόρων των χωρών. Έπρεπε να προλάβω. Δεν σκέ­φτηκα καν αν φοβάμαι. Μάλιστα, επειδή όλο το προη­γού­μενο διά­στημα παρα­κο­λου­θούσα από τα ΜΜΕ τι γινόταν στην Αγγλία, τον παρα­λο­γι­σμό της κυβέρ­νη­σης να θέλει να επι­τύ­χει την “ανοσία της αγέλης”, που σήμαινε ότι οι κάτοι­κοι της χώρας θα ήταν εκτε­θει­μέ­νοι στον ιό χωρίς μέτρα προ­στα­σίας, αυτό ενί­σχυσε περισ­σό­τερο την απόφασή μου να έρθω.

Δεν θα μπο­ρούσα να αφήσω την οικο­γέ­νειά μου μόνη της σε μια τέτοια δίνη κι εγώ να παρα­μείνω “ασφαλής” στη σιγου­ριά του σπιτιού μου. Πάντως, Μαίρη, δεν σου κρύβω ότι φτιά­χνο­ντας τη βαλίτσα μου, ένιωθα ότι πήγαινα σε εμπό­λεμη ζώνη, με άγνωστη και απρό­βλε­πτη την έκβαση του πολέμου. Να που η δική μας τυχερή γενιά που τίποτα δεν της έδωσε η ιστορία, για να θυμηθώ και το τρα­γούδι του Νίκου Πορ­το­κά­λο­γλου, ήρθε η ώρα να ζήσει τον δικό της πόλεμο.

Έχοντας και την εμπει­ρία της Ελλάδας, με δεδο­μένο ότι έφυγες λίγες ώρες πριν δια­κο­πούν οι πτήσεις, ποιες δια­φο­ρές ή ομοιό­τη­τες εντο­πί­ζεις στη συμπε­ρι­φορά των πολιτών;

Έφυγα από την Ελλάδα στις 20 Μαρτίου. Το ό,τι όλα είχαν αλλάξει πια δρα­μα­τικά στη ζωή μας, το κατά­λαβα όταν βρέθηκα στα αερο­δρό­μια. Τόσο στο “Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος”, όσο και στο “Χίθροου”. Τα αερο­δρό­μια ήταν σχεδόν έρημα. Ειδικά στην Αγγλία η εικόνα ήταν σοκα­ρι­στική, αφού οι περισ­σό­τε­ρες πτήσεις είχαν δια­κο­πεί. Η ερημιά σε ένα από τα μεγα­λύ­τερα αερο­δρό­μια του κόσμου μου θύμισε σκηνή από ταινία δυστο­πίας! Από εκεί και πέρα όμως, ήταν σαν να ήρθα σε άλλο πλανήτη.

Ο κόσμος έδειχνε να ζει και να συμπε­ρι­φέ­ρε­ται σαν να μην υπάρχει καμία απειλή και κανένας κίν­δυ­νος. Φυσικά, υπεύ­θυνη για αυτό ήταν η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση, που μέχρι τότε, μόνο τα σχολεία είχε κλείσει. Η χαλα­ρό­τητα αντι­με­τώ­πι­σης της παν­δη­μίας, ήταν φυσικό να απο­τυ­πω­θεί και στην συμπε­ρι­φορά των ανθρώ­πων εδώ, που μάλλον εμένα έβλεπαν σαν… εξω­γή­ινη, όταν πήγαινα με τη μάσκα στο σούπερ μάρκετ!

Πώς είναι οι ρυθμοί της καθη­με­ρι­νό­τη­τας σε σχέση με άλλες φορές που έχεις ταξι­δέ­ψει στην Αγγλία;

Τώρα πια, υποθέτω ότι είναι όπως παντού. Είτε επειδή άρχισαν να αυξά­νο­νται τα κρού­σματα και τα θύματα, είτε επειδή η Βρε­τα­νία δέχθηκε την απειλή του απο­κλει­σμού της από τις άλλες χώρες, ήρθε η ανα­δί­πλωση. Από τις 23 Μαρτίου τέθηκε σε ισχύ κι εδώ το lockdown. Η Αγγλία κατέ­βασε ρολά. Τα πάντα είναι έρημα. Μόνο στα σούπερ μάρκετ υπάρχει ένδειξη ζωής. Μπορεί να περ­πα­τάς χιλιό­με­τρα και να συνα­ντή­σεις έναν ή δύο πεζούς. Φόβος, άγνοια, ανα­σφά­λεια κι εδώ. Ο κόσμος πάντως δείχνει πει­θαρ­χη­μέ­νος. Είναι στην ιδιο­συ­γκρα­σία τους άλλωστε να πηγαί­νουν “by the book”. Από την ώρα μάλιστα που νόσησαν από τον κορω­νοϊό ο πρω­θυ­πουρ­γός και ο υπουρ­γός Υγείας της Βρε­τα­νίας, ακόμα και ο Κάρολος, νομίζω όλοι κατά­λα­βαν ότι τα πράγ­ματα δεν είναι αστεία. Εκεί που εντο­πί­ζε­ται η ανυ­πα­κοή, είναι στους έφηβους. Εξα­κο­λου­θούν να μαζεύ­ο­νται μεγάλες παρέες, μη έχοντας συναί­σθηση της κατά­στα­σης. Ένα κλίμα τρόμου περνάει πάντως μέσα από τα πρω­το­σέ­λιδα των αγγλι­κών εφη­με­ρί­δων. Εκπρό­σω­πος της κυβέρ­νη­σης είπε προχθές ότι μετά από 6 μήνες του­λά­χι­στον θα πρέπει να περι­μέ­νουμε μια κάποια επι­στροφή στην κανο­νι­κό­τητα. Υπάρχει επίσης και ένα πολύ μεγάλο κίνημα εθε­λο­ντών, πάνω από 500.000 άτομα, όπως και το στήσιμο νοσο­κο­μείων 4.000 κλινών, αφού οι αριθμοί κρου­σμά­των και θανάτων αυξά­νο­νται μέρα με τη μέρα. Ελπίζω και εύχομαι να μην είναι αργά για αυτήν την τόσο μεγάλη κινη­το­ποί­ηση. Πάντως ο Μπόρις Τζόνσον με επι­στολή του που έστειλε σε εκα­τομ­μύ­ρια νοι­κο­κυ­ριά, είπε ότι η κατά­σταση θα επι­δει­νω­θεί περαι­τέρω, πριν αρχίσει να βελ­τιώ­νε­ται. Με ό,τι αυτό σημαί­νει.

Πώς περνάς την ημέρα σου;

Εργά­ζο­μαι κανο­νικά για τις ανάγκες του Γρα­φείου Τύπου της Περι­φέ­ρειας, η οποία βρί­σκε­ται στην πρώτη γραμμή και αυτήν την περίοδο, με πρω­το­βου­λίες θωρά­κι­σης των νησιών από την παν­δη­μία. Ευτυχώς είναι το είδος της δου­λειάς που μπορείς να κάνεις από μακριά και μέσω δια­δι­κτύου, οπότε αυτό δεν επη­ρε­ά­ζει σε τίποτα την καθη­με­ρινή εργα­σιακή ρουτίνα. Κι εγώ όπως εκα­τομ­μύ­ρια άλλοι, εργα­ζό­μα­στε πια στο σπίτι. Στον ελεύ­θερο χρόνο ασχο­λού­μαι με την ιστο­σε­λίδα μου, βλέπω ταινίες που είναι το πάθος μου, διαβάζω, μιλάω με φίλους στα social media και μέρα παρά μέρα έχουμε την… ιερο­τε­λε­στία της εξόδου στο σούπερ μάρκετ, αφού εδώ απα­γο­ρεύ­ουν τις μαζικές αγορές, μετά τη “λεη­λα­σία” των πρώτων ημερών. Ναι, έχει κι εδώ έλλειψη σε χαρτιά υγείας!!! Και μη χει­ρό­τερα!!!• Κι από ψυχο­λο­γία; Πώς είσαι;

Προς το παρόν έχω σώας τα φρένας (γέλια). Είναι γεμάτες οι μέρες, δεν λέω, αλλά ο απο­κλει­σμός, όσο άνετος κι αν είναι, δεν παύει να είναι απο­κλει­σμός. Πρό­κει­ται για την ίδια τη ζωή μας φυσικά και πει­θαρ­χούμε, αλλά από εκεί και πέρα είναι πολλές οι παρά­με­τροι που δια­μορ­φώ­νουν την ψυχο­λο­γία μας. Λείπει η φυσική επαφή, που καμία εικο­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν μπορεί να υπο­κα­τα­στή­σει. Είμαι φύσει αισιό­δοξη και γενικά δεν φοβάμαι. Θεωρώ τον φόβο περιττό και ανα­σταλ­τικό συναί­σθημα. Όμως αυτή τη φορά, έχουμε να αντι­με­τω­πί­σουμε κάτι άγνωστο που δεν ξέρουμε πόσο θα διαρ­κέ­σει. Όλος ο κόσμος κινεί­ται στη λογική του βλέ­πο­ντας και κάνο­ντας. Αχαρ­το­γρά­φητα νερά. Μπορεί τα πράγ­ματα να βελ­τιω­θούν, αλλά μπορεί και να χει­ρο­τε­ρέ­ψουν. Φοβάμαι όχι τόσο για μένα, αλλά για τους ανθρώ­πους που αγαπώ, τον πατέρα μου, τα παιδιά μου, την οικο­γέ­νειά μου, τους φίλους μου, όπου κι αν βρί­σκο­νται. Το ό,τι η ασφά­λειά τους δεν εξαρ­τά­ται από μένα, είναι κάτι που με απο­συ­ντο­νί­ζει.

Βρί­σκε­ται και ο γιος σου στο εξω­τε­ρικό από όσο ξέρω.

Ναι, ζει μόνιμα στη Μάλτα. Έχει τη δική του οικο­γέ­νεια. Μακάρι να μπο­ρούσα να… κλω­νο­ποι­ηθώ, για να είμαι κι εκεί!

Αγωνία, πού αισθάν­θη­κες περισ­σό­τερο;

Μόνιμη πηγή αγωνίας για μένα είναι το σύστημα υγείας της Βρε­τα­νίας. Θα πρέπει να κάνουμε άλλη μια συνέ­ντευξη για να το περι­γράψω. Η πρό­σβαση σε γιατρό ή σε νοσο­κο­μείο δεν είναι εύκολη, χρειά­ζε­ται πολύς χρόνος για να προ­γραμ­μα­τι­στεί. Τώρα με τον κορω­νοϊό, η κατά­σταση είναι ακόμη πιο δύσκολη. Όλο το σύστημα ασχο­λεί­ται με τον ιό. Αν σου τύχει κάτι άλλο, θα είσαι πολύ τυχερός αν τύχεις προ­σο­χής. Τα πρω­τό­κολλά τους είναι πολύ αυστηρά και προ­σαρ­μο­σμένα στη λογική του κόστους. Πολλοί σχο­λιά­ζουν αυτήν την περίοδο ότι οικο­νο­μι­κοί λόγοι ήταν που υπα­γό­ρευ­σαν στην βρε­τα­νική κυβέρ­νηση την αρχική επιλογή της “ανοσίας της αγέλης” και ότι ο Θατσε­ρι­σμός παρα­μέ­νει παρών. Η ανάγκη να μην επω­μι­στεί το κράτος το κόστος της παν­δη­μίας, αλλά να απο­τε­λέ­σει ζήτημα ατο­μι­κής ευθύνης. Η συζή­τηση τώρα και εδώ αλλά και διεθνώς είναι η ανάγκη ενός κράτους που θα ξοδέψει χωρίς φόβο για να στη­ρί­ξει τα δημόσια νοσο­κο­μεία, να εγγυ­η­θεί την ασφά­λεια, να συν­δρά­μει τους πιο αδύ­να­μους, να δια­σφα­λί­σει όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο την ομαλή πορεία της οικο­νο­μι­κής ζωής. Ήδη κάποιες χώρες άρχισαν να προ­χω­ρούν στην κρα­τι­κο­ποί­ηση των ιδιω­τι­κών δομών υγείας. Πώς αλλά­ζουν οι καιροί αλήθεια από τη μια μέρα στην άλλη!

Τι πιστεύ­εις για το μέλλον; Τι νομί­ζεις ότι θα βγει από όλα αυτή την περι­πέ­τεια;

Για ένα είμαι σίγουρη: Οτι βρι­σκό­μα­στε στο ξεκί­νημα της κατάρ­ρευ­σης των πολι­τι­κο­οι­κο­νο­μι­κών δομών όπως τις ξέρουμε. Φοβάμαι ότι το ίδιο θα συμβεί και σε κοι­νω­νικό επίπεδο. Πριν λίγες μέρες, με αφορμή τα μέτρα, κυκλο­φό­ρησε η Daily Telegraph, με πρω­το­σέ­λιδο τίτλο “End of freedom”. Δεν θέλω να πιστέψω ότι ο αυστη­ρός έλεγχος της ιδιω­τι­κό­τη­τας θα παγιω­θεί, έστω και σε κάποιο βαθμό, μετά την παν­δη­μία. Είναι όμως ένα ενδε­χό­μενο. Την “κανο­νι­κό­τητα” όπως την ξέραμε, ίσως θα πρέπει να την ξεχά­σουμε. Εύχομαι όταν η παν­δη­μία περάσει, να μην μείνει πίσω μια κοι­νω­νία βαθιά τραυ­μα­τι­σμένη και φοβική. Ο φόβος σκο­τώ­νει την ελευ­θε­ρία, σκο­τώ­νει τη Δημο­κρα­τία.

Και σε επίπεδο συμπε­ρι­φο­ρών; Θα αλλά­ξουμε; Θα αξιο­ποι­ή­σουμε αυτή την περι­πέ­τεια για ενδο­σκό­πηση και για να επα­να­ξιο­λο­γή­σουμε τις προ­τε­ραιό­τη­τές μας;

Θα ήταν ευχής έργον. Επειδή η δουλειά μας είναι τα social media, τα παρα­κο­λουθώ και με μια κοι­νω­νιο­λο­γική ματιά και βγάζω συμπε­ρά­σματα. Δια­πι­στώνω ότι κρίσεις όπως αυτή, πέφτουν σαν μεγε­θυ­ντι­κός φακός πάνω σε κάθε ατομική ή συλ­λο­γική δράση και συμπε­ρι­φορά. Μεγε­θύ­νουν το καλό, αλλά μεγε­θύ­νουν και το κακό. Ο φόβος είναι συνήθως κακός σύμ­βου­λος. Το είδαμε να συμ­βαί­νει και στη μικρή μας κοι­νω­νία τις τελευ­ταίες μέρες. Φοβάμαι ότι δεν έχουμε δει ακόμη τίποτα από όσα αυτή η κρίση θα φέρει στην επι­φά­νεια, σε επίπεδο αντι­λή­ψεων και συμπε­ρι­φο­ρών. Θέλω να πιστεύω ότι θα βγει κάτι καλό τελικά, αλλά δεν είμαι πολύ αισιό­δοξη. Δεν πιστεύω ότι αλλά­ζουν οι άνθρω­ποι. Υπο­κρί­νο­νται ότι αλλά­ζουν, όταν βρεθούν σε αδιέ­ξοδο. Όταν νοιώ­σουν την ανάγκη να μοι­ρα­στούν τον φόβο τους για τον θάνατο με τους άλλους. Μόλις ο κίν­δυ­νος περάσει, οι ανθρώ­πι­νες ιδιό­τη­τες επι­στρέ­φουν.

Η επι­στροφή στην Ελλάδα, στη Ρόδο, σε απα­σχο­λεί στη δεδο­μένη περίοδο;

Προς το παρόν δεν μπορώ να κάνω σχέδια για επι­στροφή. Ελπίζω το συντο­μό­τερο δυνατόν, αλλά αυτό θα εξαρ­τη­θεί από το πότε θα απο­κα­τα­στα­θούν οι πτήσεις. Όταν όλοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι η κορύ­φωση της παν­δη­μίας δεν έχει έρθει ακόμη, δεν μπορώ να προ­γραμ­μα­τίσω τίποτα. Βλέ­πο­ντας και κάνο­ντας…

Ποιο μήνυμα θα ήθελες να στεί­λεις με την ευκαι­ρία αυτής της συνο­μι­λίας μας;

Θέλω να πω ότι αυτή η περι­πέ­τεια δεν θα δοκι­μά­σει μόνο την αντοχή μας στην παν­δη­μία. Θα δοκι­μά­σει και τις ανθρώ­πι­νες σχέσεις. Τώρα, στα δύσκολα, θα φανεί ποιος πραγ­μα­τικά νοιά­ζε­ται. Το “μαζί” δεν είναι μόνο στη φυσική παρου­σία. Το “μαζί” είναι στη σκέψη, είναι στην καρδιά, είναι στην επι­κοι­νω­νία. Distance means so little, when someone means so much… για να το πω κι έτσι. Η από­σταση έχει τόσο μικρή σημασία, όταν ο άλλος σημαί­νει τόσα πολλά. Γι αυτό, μέχρι να περάσει η μπόρα, Stay In Touch με τους αγα­πη­μέ­νους σας, όπου κι αν βρί­σκε­στε, όπου κι αν βρί­σκο­νται.