15,3 δισ. το κόστος του brain drain

Το ποσό είναι αστρο­νο­μικό, ιδίως για την υπερ­χρε­ω­μένη Ελλάδα. Πάνω από 15 δισ. ευρώ κόστισε η φυγή των επι­στη­μό­νων την περίοδο 2008-2016. Τόσα ξόδεψαν συνο­λικά το κράτος και οι ελλη­νι­κές οικο­γέ­νειες για να προ­σφέ­ρουν –μέσω των σπουδών– ένα καλύ­τερο μέλλον στη νέα γενιά. Ωστόσο, η αιμορ­ρα­γία δεν είναι μόνο οικο­νο­μική. Ποιος αλήθεια πιστεύει ότι, μετά μία οκτα­ε­τία πολυ­ε­πί­πε­δης κρίσης στην Ελλάδα, η μετα­νά­στευση του έμψυχου πλούτου της χώρας οφεί­λε­ται μόνο στην οικο­νο­μική κρίση και στην ανεργία; Τι έχει κάνει η ελλη­νική πολι­τεία για να ανα­στρέ­ψει την εικόνα της λει­τουρ­γίας του κράτους, για να προ­σφέ­ρει ένα οργα­νω­μένο πλαίσιο ζωής στους πολίτες και δη στους νέους, για να κατα­πο­λε­μή­σει την ανα­ξιο­κρα­τία, τη φαυ­λό­τητα, την ήσσονα προ­σπά­θεια, για να εγκα­τα­λεί­ψει τις μικρο­πο­λι­τι­κές, ψηφο­θη­ρι­κές πρα­κτι­κές σε όλο το φάσμα της δημό­σιας δια­κυ­βέρ­νη­σης;

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με πολύ­πτυχη μελέτη του επί­κου­ρου καθη­γητή του ΕΜΠ Σπύρου Α. Παπα­ευ­θυ­μίου, προ­κύ­πτει κατ’ αρχάς από την Ερευνα Οικο­γε­νεια­κών Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών (ΕΟΠ) της Ελλη­νι­κής Στα­τι­στι­κής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για το 2015 ότι η δαπάνη των νοι­κο­κυ­ριών για την εκπαί­δευση ανέρ­χε­ται στο 3,3-3,5% των εισο­δη­μά­των τους, ή περίπου 47 ευρώ ανά μήνα. Σημειω­τέον ότι η μέση ετήσια δαπάνη όλων των νοι­κο­κυ­ριών το 2015 ανήλθε σε 1.419,57 ευρώ. Αρα, ανά­γο­ντας τη δαπάνη αυτή στον οικο­νο­μικά ενεργό πλη­θυ­σμό, τον οποίο και επι­βα­ρύ­νει πρω­τί­στως, αυτή ανέρ­χε­ται σε 1.508 ευρώ ανά έτος ή 125,67 ευρώ ανά μήνα. Και μάλιστα χωρίς σε αυτές τις δαπάνες να συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται η «μαύρη τρύπα» των εξόδων για ιδιαί­τερα μαθή­ματα ή για ξένες γλώσσες ή για άλλες υπη­ρε­σίες, που προ­σφέ­ρο­νται χωρίς από­δειξη.

Αφαι­ρώ­ντας τα κον­δύ­λια που δίνο­νται για τα λει­τουρ­γικά έξοδα (μισθο­δο­σία κ.λπ.), καθώς και αυτά για την έρευνα, όπως ανα­φέ­ρε­ται στη μελέτη του κ. Παπα­ευ­θυ­μίου, η κρατική δαπάνη για την πρω­το­βάθ­μια και δευ­τε­ρο­βάθ­μια δημόσια εκπαί­δευση επι­με­ρι­ζό­μενη ανά μαθητή φθάνει στα 1.347 ευρώ ετησίως. Ετσι συνο­λικά, 16.164 ευρώ είναι η μέση ετήσια κρατική δαπάνη για τη δωδε­κα­ετή δια­δρομή ενός νέου στην πρω­το­βάθ­μια και δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση. Στο ποσό των 1.347 ευρώ, αν προ­στε­θεί στα 1.508 ευρώ της ιδιω­τι­κής δαπάνης για εκπαί­δευση, φθάνει τα 2.855 ευρώ ανά μαθητή κατ’ έτος.

Πανε­πι­στή­μια και ΤΕΙ

Στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, το ποσό αυξά­νε­ται ακόμη περισ­σό­τερο. Σύμφωνα με την έκθεση του υπουρ­γείου Παι­δείας, με τίτλο «Η στρα­τη­γική της Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης στην Ελλάδα, 2016-2020», οι τακτι­κοί φοι­τη­τές το ακα­δη­μαϊκό έτος 2014-15 στα πανε­πι­στή­μια ήταν 180.480 και στα ΤΕΙ 99.391, συνο­λικά 279.871. Με βάση το κόστος της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης επί του ΑΕΠ (0,54%) η δαπάνη ανά φοιτητή ΑΕΙ (δηλαδή, στα πανε­πι­στή­μια και τα ΤΕΙ) ανέρ­χε­ται σε 3.571 ευρώ ετησίως. Το συνο­λικό κόστος σπουδών για κάθε πτυ­χιούχο –στις 17.855 ευρώ– προ­κύ­πτει αν πολ­λα­πλα­σιά­σουμε την ετήσια δαπάνη ανά φοιτητή επί ν+1 έτη, που απο­τε­λεί τον μέσον όρο φοί­τη­σης. Αν προ­σθέ­σουμε και τις 16.164 ευρώ κρα­τι­κής δαπάνης από τη 12ετή βασική εκπαί­δευσή του το τελικό ποσό που δαπα­νά­ται για την εκπαί­δευση ενός επι­στή­μονα στις τρεις βαθ­μί­δες εκπαί­δευ­σης φθάνει τις 34.019 ευρώ.

Η κρίση, βεβαίως, έφερε το brain drain. Μελέτη της KPMG, με θέμα την αγορά εργα­σίας και τη μετα­νά­στευση των Ελλήνων, κατέ­δειξε πως ο συνο­λι­κός αριθμός των Ελλήνων που έφυγαν την περίοδο 2008-2016 ανέρ­χε­ται σε περίπου 450.000. Στην πλειο­νό­τητα είχαν περάσει από κάποιο έδρανο πανε­πι­στη­μίου ή ΤΕΙ και μπο­ρού­σαν να αντι­με­τω­πί­σουν τις δυσκο­λίες της μετα­νά­στευ­σης (αλλαγή περι­βάλ­λο­ντος, δεξιό­τη­τες κ.λπ.). Επο­μέ­νως, από το brain drain για το διά­στημα 2008-2016, η χώρα μας είναι σαν να «χάρισε» 15,3 δισ. ευρώ στις χώρες υπο­δο­χής των επι­στη­μό­νων μας.

«Μόνος τρόπος να ανα­κάμ­ψει η Ελλάδα είναι να επεν­δύ­σει σε δρα­στη­ριό­τη­τες έρευνας και και­νο­το­μίας, με στόχο να γεφυ­ρώ­σει το χάσμα μεταξύ της παρα­γό­με­νης γνώσης και της τεχνο­λο­γι­κής ανά­πτυ­ξης. Για να επι­τευ­χθεί αυτό, πρέπει να υπάρξει στενή συνερ­γα­σία του κρα­τι­κού με τον ιδιω­τικό τομέα, δηλαδή τις επι­χει­ρή­σεις. Δεν γίνεται να αδια­φο­ρούμε για τη σύνδεση της γνώσης με την παρα­γωγή και την ανά­πτυξη. Δεν μπο­ρούμε ως κοι­νω­νία να σκορ­πάμε χρήματα, που υπο­τί­θε­ται ότι επεν­δύ­ουμε, για να αυξή­σουμε τις δεξιό­τη­τες της νέας γενιάς με μόνο σκοπό να βολευ­τούν οι πολι­τικά “ημέ­τε­ροι” σε μια θέση είτε στον δημόσιο είτε στον ιδιω­τικό τομέα ανάλογα με το ποιος έχει “μπάρμπα στην Κορώνη”, δηλαδή είτε πολι­τικό μέσο είτε γνω­ρι­μία σε κάποια επι­χεί­ρηση αντί­στοιχα», παρα­τη­ρεί ο κ. Σπύρος Παπα­ευ­θυ­μίου.

«Δεν γίνεται να μειώ­νουμε τους όρους δια­φά­νειας στο κράτος, να κατα­στρα­τη­γούμε το ΑΣΕΠ, να καταρ­γούμε τη Διαύ­γεια, να μειώ­νουμε ορι­ζό­ντια τις δαπάνες, να μην απο­λύ­ουμε τους επί­ορ­κους, να μην εκδι­κά­ζουμε δικα­στι­κές υπο­θέ­σεις σε εύλογο χρονικό διά­στημα, να μην αντι­με­τω­πί­ζουμε όλους τους πολίτες ισότιμα. Δεν πρέπει να είναι η φορο­α­πο­φυγή το εθνικό μας σπορ. Οφεί­λουμε να δια­μορ­φώ­σουμε το παρα­γω­γικό μοντέλο της Ελλάδας με ορί­ζο­ντα το 2050 και με στρα­τη­γική να το υλο­ποι­ή­σουμε», προ­σθέ­τει. Και συνε­χί­ζει: «Υπάρχει δυνα­τό­τητα αλλαγής πλεύσης ή δεχό­μα­στε να καθη­λω­θούμε στο διη­νε­κές σε χαμηλού επι­πέ­δου κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες, χαμηλές απο­λα­βές και κρα­τι­κο­δί­αιτη επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα; Μπο­ρούμε να ανα­δεί­ξουμε τα πλε­ο­νε­κτή­ματα της χώρας μας, υιο­θε­τώ­ντας τις βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές από την κοι­νω­νία, την παιδεία, τον ιδιω­τικό τομέα, την πολι­τική;». Ερω­τή­ματα που παρα­μέ­νουν σταθερά κατά την περίοδο της οικο­νο­μι­κής κρίσης σε πρώτο πλάνο στον δημόσιο βίο, χωρίς ακόμη να έχουν απα­ντη­θεί κατα­φα­τικά.

Καλές σπουδές σε δύσκο­λες συν­θή­κες

«Εάν τα κατα­φέ­ρεις στο ελλη­νικό πανε­πι­στή­μιο, μπορείς να τα κατα­φέ­ρεις παντού!», ανέφερε προ ημερών στην «Κ» Ελληνας επι­στή­μο­νας που κατέ­λαβε πρό­σφατα μία θέση διδά­σκο­ντος στο London School of Economics (LSE) του Λον­δί­νου. Η άποψή του έχει ιδιαί­τερη σημασία, καθώς παρά τα στραβά της ελλη­νι­κής τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, οι Ελληνες πτυ­χιού­χοι συνα­γω­νί­ζο­νται τους ξένους στην ανα­ζή­τηση θέσεων στον ακα­δη­μαϊκό και ερευ­νη­τικό κλάδο ή στις επι­χει­ρή­σεις.

«Χιλιά­δες από­φοι­τοι του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, όπως οι ίδιοι ομο­λο­γούν, ανα­κα­λύ­πτουν το υψηλό επίπεδο εκπαί­δευ­σής τους και την ανα­γνώ­ριση και τον σεβασμό προς το πανε­πι­στή­μιό τους συνε­χί­ζο­ντας τις σπουδές τους σε μετα­πτυ­χιακά προ­γράμ­ματα διεθνώς, μεταξύ αυτών και σε γνωστά πανε­πι­στή­μια της Ευρώπης και των ΗΠΑ», ανέφερε

ο κ. Θάνος Δημό­που­λος, πρύ­τα­νης του εμβλη­μα­τι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. Και όμως, παρά τις επι­δό­σεις τους και το σιωπηλό έργο που κάνουν πανε­πι­στη­μια­κοί και φοι­τη­τές, τα ελλη­νικά ΑΕΙ –και δη του κέντρου της Αθήνας– είναι έρμαια στην εγκλη­μα­τική βία, την παρα­βα­τι­κό­τητα και την αυθαι­ρε­σία. Παρά­δειγμα, οι πρό­σφα­τες ληστείες πεζών στην Πανε­πι­στη­μιού­πολη Ζωγρά­φου.

Η πολι­τεία παρα­μέ­νει απλός θεατής όσων γίνο­νται. Εκτός κι αν πιστεύει κάποιος ότι η επι­τροπή που είχε εξαγ­γελ­θεί από τον υπουργό Παι­δείας Κώστα Γαβρό­γλου τον περα­σμένο Ιούλιο, (τότε 471 φοι­τη­τές είχαν δια­μαρ­τυ­ρη­θεί για τη δια­κί­νηση ναρ­κω­τι­κών εντός των υπαί­θριων χώρων του ΑΠΘ) και η οποία συγκρο­τή­θηκε σε σώμα μόλις προ ημερών (μετά τα περι­στα­τικά στην Πανε­πι­στη­μιού­πολη Ζωγρά­φου), έχει στόχο να δώσει πρα­κτι­κές λύσεις και όχι να… πετάξει την μπάλα στην εξέδρα.