Γάμος για όλους με τεκνοθεσία – Το κυβερνητικό σχέδιο – Από την Τήλο στις αναδοχές: η Οδύσσεια ενός δικαιώματος

Είναι ένα θέµα που διχάζει. Σύµφωνα όµως µε πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», ο πρω­θυ­πουρ­γός το έχει πάρει απόφαση. Το νοµοσχέδιο για την ισότητα στον γάµο είναι ήδη έτοιµο και µέσα στους επόµενους µήνες θα ζητήσει από τους βου­λευ­τές να το ψηφί­σουν κατά συνεί­δηση. Εάν περάσει από τη Βουλή, τα οµόφυλα ζευ­γά­ρια θα έχουν πλέον τη δυνα­τό­τητα να παντρεύ­ο­νται στην Ελλάδα με πολι­τικό γάμο. Εχει επίσης απο­φα­σί­σει πως θα συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η δυνα­τό­τητα να υιο­θε­τή­σουν. Και αυτό, μόλις πέντε χρόνια μετά το νομο­σχέ­διο που είχε περάσει η κυβέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ (χωρίς τις ψήφους των ΑΝΕΛ) για την αναδοχή από ομόφυλα ζευ­γά­ρια, με μόνο τέσ­σε­ρις βου­λευ­τές της Νέας Δημο­κρα­τίας να το υπερ­ψη­φί­ζουν. Η «Κ» επι­χει­ρεί μια ανα­δρομή στη δύσκολη ζύμωση αυτής της μεταρ­ρύθ­μι­σης – στα πρώτα βήματα, στους δισταγ­μούς και στις αντι­δρά­σεις προς την ιστο­ρική αυτή εξέλιξη.

Για την κυβέρ­νηση του Κυριά­κου Μητσο­τάκη, η συζή­τηση ξεκί­νησε «επίσημα» τον Μάρτιο του 2021. Με απόφασή του, συστά­θηκε τότε μια επι­τροπή για να συντά­ξει την εθνική στρα­τη­γική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ με επι­κε­φα­λής τον καθη­γητή και πρώην πρόεδρο του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που Λινό-Αλέξανδρο Σισι­λιάνο, δύο ακα­δη­μαϊ­κούς νομι­κούς, τρία μέλη της κοι­νό­τη­τας και τρία μέλη της κυβέρ­νη­σης. Αφορμή για τη σύσταση της επι­τρο­πής ήταν μια παρου­σί­αση που είχε κάνει ο Αλέξης Πατέλης ένα μήνα νωρί­τερα στο Μέγαρο Μαξίμου για τα θέματα αυτά.

Ο Πατέλης είχε ανα­λά­βει το 2019 οικο­νο­μι­κός σύμ­βου­λος του πρω­θυ­πουρ­γού και λίγους μήνες αργό­τερα, σε συνέ­ντευξή του στην «Καθη­με­ρινή», είχε μιλήσει ανοικτά για τον σύζυγό του και τον γάμο τους στην Αγγλία. Τους επο­μέ­νους μήνες, παράλ­ληλα με τις αρμο­διό­τη­τές του σε θέματα οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, ο Πατέλης επε­ξερ­γά­στηκε τα αιτή­ματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοι­νό­τη­τας και τον Φεβρουά­ριο του 2021 ζήτησε να τα παρου­σιά­σει στον ίδιο τον πρω­θυ­πουργό και στους στενούς του συνερ­γά­τες. Η επι­τροπή που συστά­θηκε σύντομα μετά εκείνη την παρου­σί­αση έθεσε και το θέμα του γάμου. Οταν το καλο­καίρι του ’21 η επι­τροπή ολο­κλή­ρωσε το έργο της, ο πρω­θυ­πουρ­γός συνα­ντή­θηκε με μέλη της κοι­νό­τη­τας για να συζη­τή­σουν την έκθεση. Στις επί­μο­νες ερω­τή­σεις τους σχετικά με το χρο­νο­διά­γραμμα για τη νομο­θέ­τηση του γάμου, ήταν η πρώτη φορά που ο πρω­θυ­πουρ­γός μίλησε ανοικτά για τις προ­θέ­σεις του. «Θα το κάνω. Απλώς χρειά­ζο­μαι λίγο χρόνο για να το χει­ρι­στώ πολι­τικά», τους είπε εμπι­στευ­τικά.

Το θέμα δεν μπήκε στην προ­ε­κλο­γική ατζέντα. Ολο όμως αυτό το διά­στημα, ο Αλέξης Πατέλης μαζί με τον Πρό­δρομο Πύρρο (σύμ­βουλο τότε στο οικο­νο­μικό γραφείο και σήμερα γενικό γραμ­μα­τέα Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης και Κατα­πο­λέ­μη­σης της Φτώ­χειας) που είχαν συμ­με­τά­σχει στη συγ­γραφή της έκθεσης, έκαναν επαφές με βου­λευ­τές και στελέχη άλλων ευρω­παϊ­κών κυβερ­νή­σεων που είχαν περάσει αυτά τα νομο­σχέ­δια με επι­τυ­χία, παρά τις αντι­δρά­σεις.

Μετά τις εκλογές, ο Μητσο­τά­κης επα­νέ­φερε το θέμα με μια συνέ­ντευξή του στο Bloomberg. «Είναι μέρος της στρα­τη­γι­κής μας. Η ελλη­νική κοι­νω­νία είναι πολύ πιο έτοιμη και ώριμη», δήλωσε. Το επι­τε­λείο του είχε δια­πι­στώ­σει από διά­φο­ρες έρευνες πως τα τελευ­ταία χρόνια παρα­τη­ρεί­ται μια συνεχώς αυξα­νό­μενη αποδοχή, ή έστω ανοχή, στη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα και στα ίσα δικαιώ­ματα. Εν μέσω καλο­και­ριού, μια ομάδα έμπει­ρων καθη­γη­τών νομικής ολο­κλή­ρωσε το σχέδιο νόμου.

Με λίγα άρθρα

Σύμφωνα με απο­κλει­στι­κές πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», το νομο­σχέ­διο είναι σύντομο, με το βασικό άρθρο να ορίζει πως γάμος νοείται ανάμεσα σε άτομα του ιδίου ή δια­φο­ρε­τι­κού φύλου. Ολα τα υπό­λοιπα δικαιώ­ματα, που απορ­ρέ­ουν από τη βασική σχέση, θα ισχύουν σιωπηρά και για τα ομόφυλα ζευ­γά­ρια, μόνο με τη διεύ­ρυνση του ορισμού του γάμου. «Οποια­δή­ποτε σκέψη για ένα δεύτερο άρθρο, που θα εξαι­ρούσε τα άτομα του ιδίου φύλου από την τεκνο­θε­σία, απορ­ρί­φθηκε», σχο­λιά­ζει άνθρω­πος με γνώση του νομο­σχε­δίου. Τέτοια διά­κριση, σύμφωνα με γνω­μο­δο­τή­σεις έμπει­ρων νομικών προς την κυβέρ­νηση, θα ήταν αντι­συ­νταγ­μα­τική και θα κατέ­πι­πτε σε ελλη­νικά και ευρω­παϊκά δικα­στή­ρια. Η ίδια πηγή σημειώ­νει ότι «το ζήτημα δεν είναι αν θα επι­τρέ­ψουμε ως κοι­νω­νία στους ΛΟΑΤΚΙ+ να έχουν παιδιά, αφού όσοι θέλουν έχουν ήδη απο­κτή­σει. Το ζήτημα είναι καθαρά να ανα­γνω­ρι­στούν τα δικαιώ­ματα των παιδιών αυτών αλλά και οι υπο­χρε­ώ­σεις των γονιών τους» (έχει επίσης απο­φα­σι­στεί να μην ανα­γρά­φο­νται στα επίσημα έγγραφα «γονέας 1 και 2», αλλά «πατέρας – πατέρας» ή «μητέρα – μητέρα» ανάλογα).

Εκτός από τη βασική προ­σθήκη στο άρθρο περί γάμου, το νομο­σχέ­διο θα περι­λαμ­βά­νει και μετα­βα­τι­κές δια­τά­ξεις για τους γάμους που έχουν τελε­στεί στο εξω­τε­ρικό, για τα ζευ­γά­ρια που έχουν ήδη σύμφωνο συμ­βί­ω­σης και θέλουν να μετα­τρα­πεί σε γάμο κ.ο.κ. Παρότι η αρμο­διό­τητα για τα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα έχει μετα­φερ­θεί από το υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης στο υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας, κρίθηκε πως το θέμα απαιτεί και κεντρική πολι­τική δια­χεί­ριση, γι’ αυτό ο χει­ρι­σμός έχει ανα­τε­θεί στον υπουργό Επι­κρα­τείας Ακη Σκέρτσο. Πάντως, ήδη η υπουρ­γός Σοφία Ζαχα­ράκη έκανε έναν πρώτο κύκλο επαφών με μητρο­πο­λί­τες και τους ενη­μέ­ρωσε για τα σχέδια της κυβέρ­νη­σης. «Υπήρξε αντί­δραση», μετέ­φε­ραν στην «Κ» άνθρω­ποι της Εκκλη­σίας με γνώση όσων ειπώ­θη­καν στις συνα­ντή­σεις αυτές. Το βασικό επι­χεί­ρημα (κυρίως ως προς την τεκνο­θε­σία) είναι πως «κακώς βιά­ζε­ται η κυβέρ­νηση να πάρει θέση σε ένα θέμα που η επι­στήμη δεν έχει κατα­λή­ξει». Η αίσθηση βέβαια που απο­κό­μισε το Μέγαρο Μαξίμου είναι ότι, ενώ δεν πρό­κει­ται να έχουν την αποδοχή της Εκκλη­σίας, δεν υπάρχει πρόθεση να βγουν στους δρόμους για το θέμα αυτό.

Οσο για τους βου­λευ­τές της Ν.Δ. που στο παρελ­θόν έχουν στην πλειο­ψη­φία τους κατα­ψη­φί­σει νομο­σχέ­δια λιγό­τερο τολμηρά, έχουν ήδη ξεκι­νή­σει εσω­τε­ρι­κές διερ­γα­σίες. Ζήτημα κομ­μα­τι­κής πει­θαρ­χίας δεν θα τεθεί. Το Μαξίμου, όμως, θα ήθελε να ψηφι­στεί από όσο το δυνατόν περισ­σό­τε­ρους βου­λευ­τές της συμπο­λί­τευ­σης, καθώς εκτι­μά­ται ότι θα εξα­σφα­λί­σει τη στήριξη του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ. Οι συζη­τή­σεις με τα μέλη της κοι­νο­βου­λευ­τι­κής ομάδας της Ν.Δ. έχουν δείξει ότι υπάρ­χουν τρεις κατη­γο­ρίες.

Αρχικά, εκείνοι που έχουν ήδη δηλώσει την πρόθεσή τους να ψηφί­σουν υπέρ. Στη δεύτερη κατη­γο­ρία είναι οι βου­λευ­τές που αντι­με­τω­πί­ζουν το θέμα επι­κα­λού­με­νοι τις πολι­τι­κές παρε­νέρ­γειες, χωρίς να αντι­τί­θε­νται στην ουσία της μεταρ­ρύθ­μι­σης. Σε αυτούς, εξηγούν με παρα­δείγ­ματα από την Ελλάδα αλλά και το εξω­τε­ρικό ότι όχι μόνο δεν θα έχουν πολι­τικό κόστος, αλλά πως ίσως έχουν πολι­τικό κόστος σε μερικά χρόνια εάν το κατα­ψη­φί­σουν. Συγκε­κρι­μένα, ως ενδει­κτικό προη­γού­μενο ανα­φέ­ρε­ται η μεταρ­ρύθ­μιση του οικο­γε­νεια­κού δικαίου στις αρχές της δεκα­ε­τίας του ’80 και η απο­ποι­νι­κο­ποί­ηση της μοι­χείας, που, ενώ είχαν προ­κα­λέ­σει αρχικώς αντι­δρά­σεις, πολύ σύντομα εμπε­δώ­θη­καν ως αυτο­νό­ητα βήματα στα οποία απέ­μει­ναν να αντι­τάσ­σο­νται μόνον οπι­σθο­δρο­μι­κές μειο­ψη­φίες. «Είναι η ευκαι­ρία να είμαστε στη σωστή πλευρά της Ιστο­ρίας και της Ευρώπης», λένε οι επι­σπεύ­δο­ντες του νομο­σχε­δίου σε αυτούς τους βου­λευ­τές, δεί­χνο­ντάς τους ένα χάρτη όπου η Ελλάδα φαί­νε­ται να ανήκει στο μπλοκ των ανα­το­λι­κών χωρών που δεν έχουν θεσμο­θε­τή­σει την ισότητα στον γάμο, ενώ όλες οι χώρες στα δυτικά της (με εξαί­ρεση την Ιταλία) έχουν προ­χω­ρή­σει.

Η τρίτη κατη­γο­ρία βου­λευ­τών της Ν.Δ. είναι οι ριζικά αντί­θε­τοι ιδε­ο­λο­γικά που δεν υπάρχει περί­πτωση να πει­στούν, αλλά υπάρ­χουν και εκείνοι, της τέταρ­της κατη­γο­ρίας, που παρότι συντη­ρη­τι­κοί, εμφα­νί­ζο­νται πλέον ανοι­κτοί στο να το συζη­τή­σουν. Ενα από τα επι­χει­ρή­ματα προς αυτούς είναι πως ο γάμος είναι ένας βαθιά συντη­ρη­τι­κός θεσμός. «Θα έπρεπε, ως συντη­ρη­τικό κόμμα, να θέλουμε να παντρεύ­ο­νται τα ομόφυλα ζευ­γά­ρια και να έχουν τις υπο­χρε­ώ­σεις που έχουν όλοι. Το “Πατρίς, Θρη­σκεία, Οικο­γέ­νεια” θα έπρεπε να ισχύει για όλους τους Ελληνες», επι­χει­ρη­μα­το­λο­γούν. Κάποιοι συντη­ρη­τι­κοί βου­λευ­τές το άκουσαν χωρίς αντί­λογο. Μένει να φανεί και στη Βουλή.

Από την Τήλο στις ανα­δο­χές: η Οδύσ­σεια ενός δικαιώ­μα­τος

Οταν το 2004 ιδρύ­θηκε η «Οµοφυλοφιλική Λεσβιακή Κοι­νό­τητα Ελλάδος», ο στόχος ήταν η ισότητα και κεντρικό αίτηµα για την επί­τευξη αυτής η επέ­κταση του πολι­τι­κού γάµου για ζευ­γά­ρια ανε­ξαρ­τή­τως φύλου. ∆ύο χρόνια αργό­τερα, ο Αλέξης Τσίπρας ως υπο­ψή­φιος δήμαρ­χος Αθήνας, είχε εμφα­νι­στεί στο Athens Pride και είχε δηλώσει επι σκηνής πως εάν εκλεγεί θα «υπο­γρά­ψει» γάμο με τον ισχύ­ο­ντα νόμο. «Δυστυ­χώς, και παρά το γεγονός πως αυτή η υπό­σχεση μπήκε στο πολι­τικό πρό­γραμμα του τότε Συνα­σπι­σμού, τα επόμενα χρόνια κανείς δήμαρ­χος του κόμ­μα­τος δεν δέχτηκε να τελέσει έναν τέτοιο γάμο», λέει στην «Κ» ο Δημή­τρης Τσα­μπρού­νης, ιδρυ­τικό μέλος της ΟΛΚΕ και ένας εκ των γαμπρών στον γάμο που τελέ­στηκε το 2008 στην Τήλο.

Οι δύο πρώτοι γάμοι ομο­φύ­λων ζευ­γα­ριών είχαν γίνει έπειτα από προ­σω­πική πρω­το­βου­λία δύο μελών του ΣΥΡΙΖΑ, του Μάριου Διο­νέλλη (σήμερα μέλος του ΜεΡΑ25) και του Τάσου Λάμπρου. «Με είχαν καλέσει στο τηλέ­φωνο λέγο­ντας πως έχει βρεθεί ένας δήμαρ­χος του ΠΑΣΟΚ, που ήταν δια­τε­θει­μέ­νος να το κάνει», είχε πει ο Τσα­μπρού­νης στο ντο­κι­μα­ντέρ του Πανα­γιώτη Ευαγ­γε­λίδη «Οι γάμοι της Τήλου». Τότε, είχαν ξεκι­νή­σει να ανα­ζη­τούν ζευ­γά­ρια, αλλά μάταια αφού κανείς δεν ήθελε να εκτεθεί. Ήταν δεδο­μένο πως θα υπήρχε τερά­στια δημο­σιό­τητα και τότε, 15 χρόνια πριν, ίσως και ακραίες ομο­φο­βι­κές αντι­δρά­σεις. Έτσι, ανα­γκά­στη­καν από την ΟΛΚΕ να «δημιουρ­γή­σουν» δυο ζευ­γά­ρια, όλοι ακτι­βι­στές. Πράγ­ματι, οι αντι­δρά­σεις ξεκί­νη­σαν με το που κάποιοι εντό­πι­σαν την αγγελία. Ο τότε εισαγ­γε­λέας του Αρείου Πάγου, Γεώρ­γιος Σανιδάς, είχε προει­δο­ποι­ή­σει πως οι γάμοι, εάν γίνουν, θα κριθούν παρά­νο­μοι και ότι θα ασκηθεί δίωξη στον δήμαρχο Τάσο Αλιφέρη. Εκείνος, όμως, δεν άλλαξε γνώμη. Στις επτά το πρωί μιας Τρίτης εκείνο τον Ιούνιο, τέλεσε δύο γάμους. Ακο­λού­θη­σαν έντονες αντι­δρά­σεις από την εκκλη­σία και από βου­λευ­τές της τότε κυβέρ­νη­σης της ΝΔ (που εκείνη την χρονιά είχε θεσμο­θε­τή­σει το σύμφωνο συμ­βί­ω­σης απο­κλει­στικά για ετε­ρο­φυ­λό­φι­λους). Λίγους μήνες αργό­τερα ξεκί­νησε από έναν εισαγ­γε­λέα η ακυ­ρω­τική δια­δι­κα­σία των δυο γάμων. Η έφεση από τα ζευ­γά­ρια απορ­ρί­φθηκε όπως και η προ­σφυγή τους στον Αρειο Πάγο το 2017. Από το 2018 έχουν κατα­φύ­γει στο Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο, από όπου ακόμη περι­μέ­νουν απόφαση. «Γνω­ρί­ζαμε πως αυτή θα ήταν η εξέλιξη. Ήταν όμως μια αρχή. Ένα ταρα­κού­νημα ώστε να ξεκι­νή­σει επι­τέ­λους μια συζή­τηση στην κοι­νω­νία» λέει στην Κ. ο Τσα­μπρού­νης από την Γερ­μά­νια όπου πλέον ζει.

Τον Δεκέμ­βριο του 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε φέρει στη Βουλή το νομο­σχέ­διο για το σύμφωνο συμ­βί­ω­σης μεταξύ ατόμων ιδίου φύλου. Δεκα­εν­νέα βου­λευ­τές της Ν.Δ., συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Κυριά­κου Μητσο­τάκη, το είχαν υπερ­ψη­φί­σει, 21 βου­λευ­τές το κατα­ψή­φι­σαν και 27 απου­σί­α­ζαν και δεν έστει­λαν επι­στο­λική ψήφο. Το νομο­σχέ­διο πέρασε, αλλά για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοι­νό­τητα δεν ήταν αρκετό. «Είναι εξαι­ρε­τικά υπο­τι­μη­τικό να σου ζητάνε να ενώσεις τη ζωή σου με δια­φο­ρε­τικό τρόπο από τους υπο­λοί­πους», είχε πει η Ευαγ­γε­λία, όταν μετά τον γάμο της στην Τήλο ερω­τή­θηκε εάν θα της αρκούσε ένα σύμφωνο συμ­βί­ω­σης.

Από τον ΣΥΡΙΖΑ, ωστόσο, είχαν επι­κα­λε­στεί το ρίσκο να μην περάσει ένα νομο­σχέ­διο για τον γάμο χωρίς τη στήριξη των βου­λευ­τών ΑΝΕΛ και υπο­σχέ­θη­καν στη κοι­νό­τητα ΛΟΑΤΚΙ+ πως θα το πάνε «βήμα βήμα». «Η πορεία του ΣΥΡΙΖΑ στο συγκε­κρι­μένο θέμα ήταν δειλή και γεμάτη πισω­γυ­ρί­σματα», δηλώνει σήμερα ο Τσα­μπρού­νης. Το ίδιο άλλωστε είχε συμβεί και το 2018, όταν νομο­θέ­τη­σαν το δικαί­ωμα για την αναδοχή από ομόφυλα ζευ­γά­ρια – και όχι για την τεκνο­θε­σία όπως είχαν παλαιό­τερα δεσμευ­θεί. Αλλά ακόμη και εκείνο το νομο­σχέ­διο το είχαν ψηφίσει μόνο τέσ­σε­ρις βου­λευ­τές της Ν.Δ.: η Νίκη Κερα­μέως, η Ολγα Κεφα­λο­γιάννη, η Ντόρα Μπα­κο­γιάννη και η Κατε­ρίνα Μάρκου, και αυτό παρά τις συστά­σεις που είχαν γίνει σε κάποιες από βου­λευ­τές του κόμ­μα­τος πως μια τέτοια ψήφος θα είχε τερά­στιο πολι­τικό κόστος (δεν είχε).

Πηγή kathimerini.gr

Μαριάννα Κακα­ου­νάκη

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: LOUKIA K.