Βίβιαν Λουιζίδου: Η Ρόδος είναι “hot-spot” βιοποικιλότητας

Από τη φοβία των βρά­χων του ΝΟΡ, η σχέση της Βί­βιαν Λουι­ζί­δου με τη θά­λασ­σα εξε­λί­χτη­κε σε λα­τρεία για τη σπά­νια βιο­ποι­κι­λό­τη­τα της Ρόδου. Και ακού­γο­ντας τα τρα­γού­δια του Καβ­βα­δία, η θά­λασ­σα έγινε αφορ­μή για τις δικές της ανα­ζη­τή­σεις.

Η Ρο­δί­τισ­σα βιο­λό­γος μι­λά­ει για την αγάπη της για την φύση, την υπο­θα­λάσ­σια τάφρο και τα κη­τώ­δη θη­λα­στι­κά, φά­λαι­νες, ζη­φιούς, δελ­φί­νια που εντο­πί­ζο­νται σε με­γά­λα βάθη -ανοι­χτά της Λίν­δου- στην απο­κα­λού­με­νη λε­κά­νη της Ρόδου. Εξη­γεί την φι­λο­πα­τρία των χε­λω­νών caretτa-caretτa, αλλά και τις αν­θρώ­πι­νες πα­ρεμ­βά­σεις στις ακτές που απο­προ­σα­να­το­λί­ζουν τα θα­λάσ­σια όντα.

Πα­ράλ­λη­λα μι­λά­ει για το γκι­ζά­νι που χα­ρα­κτη­ρί­ζει, ως πρω­τα­θλη­τή της επι­βί­ω­σης, αλλά και τα «εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να» χε­λω­νά­κια γλυ­κού νερού, που απει­λούν την αυ­τό­χθο­νη χλω­ρί­δα και πα­νί­δα, καθώς ρί­χνο­νται σε ρέ­μα­τα και υδα­το­δε­ξα­με­νές του νη­σιού και τα ερευ­νη­τι­κά προ­γράμ­μα­τα του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθ­μού Ρόδου του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη::

• Κυρία Λου­ϊ­ζί­δου, να ξε­κι­νή­σω με μια προ­σω­πι­κή ερώ­τη­ση. Εί­χα­τε οι­κο­γε­νεια­κούς δε­σμούς με το υγρό στοι­χείο, δη­λα­δή κά­ποιος δικός σας ήταν ναυ­τι­κός ή είχε πάθος με τη θά­λασ­σα, για να επι­λέ­ξε­τε το επάγ­γελ­μα της θα­λάσ­σιας βιο­λό­γου;

Αν εξαι­ρέ­σου­με έναν προ­πάπ­που Συ­μια­κό βου­τη­χτή, λίγα Πει­ραιώ­τι­κα γο­νί­δια και τα τρα­γού­δια του Καβ­βα­δία, θα έλεγα μάλ­λον το αντί­θε­το… Σχε­δόν φο­βό­μουν ό,τι ζει ανά­με­σα στα βρά­χια, μετά τη «κλα­σι­κή βου­τιά» όπου μας έρι­χναν στη θά­λασ­σα στη δεξιά μεριά του ΝΟΡ, πριν φτια­χτεί η πι­σί­να… Τε­ταρ­το­ε­τής φοι­τή­τρια Βιο­λο­γί­ας πια, και έχο­ντας ερω­τευ­τεί τη Ζω­ο­λο­γία και την Ωκε­α­νο­γρα­φία, ανα­κοί­νω­σα στους γο­νείς μου ότι θα κάνω τη δι­πλω­μα­τι­κή μου σε μια μο­νά­δα ιχθυο­καλ­λιέρ­γειας στη Ρόδο. Ένα μικρό σοκ, το έπα­θαν. Μο­να­χο­κό­ρη, μο­να­χο­παί­δι, κα­τα­λα­βαί­νε­τε.

Όμως από μικρή επι­ζη­τού­σα να είμαι στη φύση, πή­γαι­να κα­τα­σκή­νω­ση, με συ­νάρ­πα­ζαν τα ντο­κι­μα­ντέρ με την άγρια ζωή, με εν­διέ­φε­ρε η προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, συμ­με­τεί­χα σε κα­θα­ρι­σμούς πα­ρα­λιών με το Σώμα Ελ­λη­νί­δων Οδη­γών… Δε μπο­ρού­σα να δια­νοη­θώ, γιατί υπάρ­χουν σκου­πί­δια στις ακτές…

Απα­ντώ­ντας στην ερώ­τη­σή σας όμως, υπάρ­χει άραγε κά­ποιος Ρο­δί­της που δεν αγα­πά­ει τη θά­λασ­σα, ή δεν του προ­κα­λεί δέος το ίδιο το κτή­ριο και η ιστο­ρία του Ενυ­δρεί­ου που χτί­στη­κε σχε­δόν πριν από 100 χρό­νια και λει­τουρ­γεί μέχρι σή­με­ρα…;

• Η πε­ριο­χή της Ρόδου είναι πλού­σια στην ανα­ζή­τη­ση κη­τω­δών και θα­λάσ­σιων ορ­γα­νι­σμών, δε­δο­μέ­νου ότι ανα­το­λι­κά του νη­σιού έχου­με την Mεγάλη Tάφρο και το δεύ­τε­ρο βα­θύ­τε­ρο ση­μείο της Με­σο­γεί­ου;

Κυρία Πα­μπρή, η πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και ει­δι­κά η Ρόδος, έχει σπου­δαία ση­μα­σία από άποψη βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, είναι “hot-spot” όπως λέμε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά! Η Ελ­λη­νι­κή Τά­φρος, ξε­κι­νά­ει Νο­τιο­δυ­τι­κά της Λίν­δου, με το δεύ­τε­ρο βα­θύ­τε­ρο ση­μείο όλης της Με­σο­γεί­ου, περ­νά­ει νότια της Κρή­της και φτά­νει στο «φρέαρ των Οι­νουσ­σών» έξω από τη Πύλο με βάθος πε­ρί­που 5 χι­λιό­με­τρα! Αυτή η υπο­θα­λάσ­σια Τά­φρος είναι πραγ­μα­τι­κά το αγα­πη­μέ­νο εν­διαί­τη­μα των με­γά­λων θα­λάσ­σιων θη­λα­στι­κών, των Κη­τω­δών δη­λα­δή, όπως είναι οι φά­λαι­νες φυ­ση­τή­ρες, οι ζι­φιοί και τα δελ­φί­νια. Σε όλη αυτή τη πε­ριο­χή έχου­με αρ­κε­τές κα­τα­γρα­φές από ομά­δες φυ­ση­τή­ρων, ενώ δελ­φί­νια κα­τα­γρά­φο­νται συχνά γύρω από το νησί μας. Αυτά τα με­γά­λα θη­λα­στι­κά, έχουν πνεύ­μο­νες όπως εμείς, επο­μέ­νως βγαί­νουν στην επι­φά­νεια για να ανα­πνεύ­σουν οξυ­γό­νο και έπει­τα κα­τα­δύ­ο­νται 2000 – 3000 μέτρα! Είναι εντυ­πω­σια­κό!

• Δεν είναι λίγες οι πε­ρι­πτώ­σεις που στα νερά μας έχου­με εντο­πί­σει νε­κρούς ζη­φιούς. Τι ακρι­βώς συμ­βαί­νει, πόσο ευά­λω­τα είναι αυτά τα γι­γά­ντια κη­τώ­δη που εκ­βρά­ζο­νται νεκρά στις ακτές;

Τα με­γά­λα αυτά θη­λα­στι­κά χρη­σι­μο­ποιούν ένα σύ­στη­μα ηχο­ε­ντο­πι­σμού, ένα υπο­βρύ­χιο σόναρ δη­λα­δή για να επι­κοι­νω­νούν με­τα­ξύ τους και να βρί­σκουν τροφή. Κα­τα­λα­βαί­νε­τε λοι­πόν ότι εκτός από τη ρύ­παν­ση των θα­λασ­σών και τον εγκλω­βι­σμό σε δί­χτυα, άλλος ένας πα­ρά­γο­ντας όχλη­σης έρ­χε­ται να προ­στε­θεί για αυτά τα ζώα. Ο υπο­θα­λάσ­σιος θό­ρυ­βος, προ­κα­λεί­ται όχι

μόνο από πλοία αλλά και από τις εξο­ρύ­ξεις για υδρο­γο­νάν­θρα­κες και υπο­βρύ­χιες στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις. Φα­ντα­στεί­τε το σπίτι σας να ήταν δίπλα σε ένα ερ­γο­τά­ξιο που λει­τουρ­γεί μέρα-νύχτα. Στις πόσες μέρες θα εί­χα­τε πο­νο­κέ­φα­λο και εκνευ­ρι­σμό; Το ίδιο συμ­βαί­νει και με τους ζη­φιούς που λόγω του θο­ρύ­βου απο­προ­σα­να­το­λί­ζο­νται και εκ­βρά­ζο­νται στην ακτή. Φυ­σι­κά, εί­χα­με και τη πε­ρί­πτω­ση του ζι­φιού στη πα­ρα­λία της Κρε­μα­στής πριν 2 χρό­νια που στο στο­μά­χι του βρέ­θη­καν 15 κιλά πλα­στι­κές σα­κού­λες… Στο συ­γκε­κρι­μέ­νο πε­ρι­στα­τι­κό, εξαι­ρε­τι­κά ση­μα­ντι­κή ήταν η συ­νερ­γα­σία του ΥΣΡ με το Ερευ­νη­τι­κό Κέ­ντρο Διά­σω­σης και Πε­ρί­θαλ­ψης Κη­τω­δών «ΑΡΙΩΝ», ενός ορ­γα­νι­σμού με τε­ρά­στια και πο­λύ­χρο­νη εμπει­ρία στην αντι­με­τώ­πι­ση τέ­τοιων πε­ρι­στα­τι­κών, τη Κτη­νια­τρι­κή Σχολή του Α.Π.Θ. καθώς και η κτη­νια­τρι­κή υπο­στή­ρι­ξη από τον ντό­πιο κτη­νί­α­τρο κ. Πα­να­γιώ­τη Μαρ­γιέ.

• Διά­βα­σα πρό­σφα­τα ότι η χε­λώ­να, επι­στρέ­φει μετά από 20 χρό­νια εκεί που γεν­νή­θη­κε για να ωoτο­κή­σει. Τι ακρι­βώς συμ­βαί­νει όταν έχου­με με­τα­βο­λή της ακτής;

Οι θα­λάσ­σιες χε­λώ­νες, εμ­φα­νί­ζουν έντο­νη φι­λο­πα­τρία, δη­λα­δή με κά­ποιο τρόπο που ακόμα η επι­στή­μη δεν έχει πλή­ρως απο­κρυ­πτο­γρα­φή­σει, θα πε­ρά­σουν πε­ρί­που 20 χρό­νια κο­λυ­μπώ­ντας στην ανοι­χτή θά­λασ­σα και μετά θα επι­στρέ­ψουν στην ίδια πα­ρα­λία στην οποία γεν­νή­θη­καν για να κά­νουν και αυτές τα αυγά τους. Αν βρουν χώρο δη­λα­δή… Οι ακτές μας έχουν αλ­λά­ξει, τόσο λόγω αν­θρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των (ομπρέ­λες, beach bar, προ­βλή­τες, τρο­χο­φό­ρα κλπ) αλλά και λόγω διά­βρω­σης.

Φέτος εί­χα­με ένα πε­ρι­στα­τι­κό με μια χε­λώ­να Caretta caretta η οποία βρέ­θη­κε μέσα σε κάτι μπο­στά­νια στο Μαν­δρι­κό, αρ­κε­τά μέτρα από την ακτή! Πι­θα­νόν, λόγω διά­βρω­σης, είχε μι­κρύ­νει η πα­ρα­λία, όμως το ζώο ψά­χνο­ντας για το κα­τάλ­λη­λο ση­μείο για να γεν­νή­σει, κα­τέ­λη­ξε να βρε­θεί ανά­με­σα στις ντο­μα­τιές!!!

• H κα­τα­στρο­φι­κή πυρ­κα­γιά της Ρόδου έχει πλή­ξει ανε­πα­νόρ­θω­τα το πε­ρι­βάλ­λον του νη­σιού μας. Έχου­με μεί­ω­ση στο γκι­ζά­νι που απο­τε­λεί ένα μο­να­δι­κό είδος που ζει απο­κλει­στι­κά στα ρέ­μα­τα, φράγ­μα­τα και λί­μνες του νη­σιού;

Το γκι­ζά­νι απει­λεί­ται πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο από την αλό­γι­στη χρήση νερού και τη κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, που κάνει τα κα­λο­καί­ρια μας όλο και πιο θερμά και τους χει­μώ­νες άνυ­δρους… Βέ­βαια θε­ω­ρεί­ται πρω­τα­θλη­τής της επι­βί­ω­σης γιατί απο­θέ­τει τα αυγά του κάτω από πέ­τρες και ανά­με­σα στην πα­ρυ­δά­τια βλά­στη­ση όπου συ­γκρα­τεί­ται λίγη υγρα­σία, μέχρι την επό­με­νη βρο­χε­ρή πε­ρί­ο­δο όπου θα μπο­ρέ­σουν τα αυγά να εκ­κο­λα­φθούν με ασφά­λεια.

Ωστό­σο, μια ση­μα­ντι­κή απει­λή για το γκι­ζά­νι αλλά και άλλα είδη του γλυ­κού νερού είναι τα «εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να» κα­τοι­κί­δια, όπως τα χε­λω­νά­κια γλυ­κού νερού. Αυτές οι νε­ρο­χε­λώ­νες, ζουν πολλά χρό­νια και με­γα­λώ­νουν αρ­κε­τά σε μέ­γε­θος, επο­μέ­νως δύ­σκο­λα μπο­ρεί κά­ποιος να τα συ­ντη­ρή­σει στο σπίτι του ή σε ένα δια­μέ­ρι­σμα. Δυ­στυ­χώς, πολύ συχνά εγκα­τα­λεί­πο­νται σε ρέ­μα­τα και υδα­το­δε­ξα­με­νές του νη­σιού με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται για την αυ­τό­χθο­νη χλω­ρί­δα και πα­νί­δα! Ει­δι­κά στο Ρο­δί­νι, ο με­γά­λος πλη­θυ­σμός ξε­νι­κών νε­ρο­χε­λώ­νων, στα­δια­κά εκτο­πί­ζει τα δικά μας είδη.

• Υπάρ­χει σε εξέ­λι­ξη ερευ­νη­τι­κό πρό­γραμ­μα του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ που τρέ­χει στην πε­ριο­χή μας; Δη­λα­δή το Υπουρ­γείο Ανά­πτυ­ξης, επεν­δύ­ει στην έρευ­να;

Το Ελ­λη­νι­κό Κέ­ντρο Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών, στο οποίο υπά­γε­ται ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου και Ενυ­δρείο, «τρέ­χει» διά­φο­ρα ερευ­νη­τι­κά προ­γράμ­μα­τα αυτή τη πε­ρί­ο­δο. Μόλις πρό­σφα­τα ολο­κλη­ρώ­θη­κε το πρό­γραμ­μα «EXPLIAS» για την διε­ρεύ­νη­ση αξιο­ποί­η­σης πα­ρα­γώ­γων από λα­γο­κέ­φα­λους. Ταυ­τό­χρο­να, στο Πλαί­σιο της Θα­λάσ­σιας Στρα­τη­γι­κής και της Οδη­γί­ας Πλαί­σιο για τα Ύδατα, πα­ρα­κο­λου­θεί­ται η Οι­κο­λο­γι­κή Ποιό­τη­τα των Υδά­των, στην οποία συμ­με­τέ­χω στις ανα­λύ­σεις βέν­θους, δη­λα­δή των μι­κρών ορ­γα­νι­σμών που ζουν ανά­με­σα στους κόκ­κους της άμμου και ου­σια­στι­κά μας δεί­χνουν σε τί οι­κο­λο­γι­κή κα­τά­στα­ση είναι τα θα­λάσ­σια οι­κο­συ­στή­μα­τα (π.χ. επι­βά­ρυν­ση από ρύ­παν­ση, ει­σχώ­ρη­ση ξε­νι­κών ειδών κλπ.)

Και περ­νά­με στην αναμ­φί­βο­λα πιο αγα­πη­μέ­νη μου δρα­στη­ριό­τη­τα: η Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή Εκ­παί­δευ­ση! Ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου, έχει επεν­δύ­σει τα τε­λευ­ταία χρό­νια στην ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών μέσα από σε­μι­νά­ρια, κα­θα­ρι­σμούς πα­ρα­λιών, εκ­παι­δευ­τι­κές πε­ρι­η­γή­σεις για σχο­λεία και ενή­λι­κες. Η έρευ­να είναι ση­μα­ντι­κή, όμως η διά­χυ­ση των απο­τε­λε­σμά­των, η αφύ­πνι­ση και ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών σε πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά ζη­τή­μα­τα είναι επι­τα­κτι­κή!

Μόνο το α’ εξά­μη­νο του 2024, έχουν πα­ρα­κο­λου­θή­σει τις εκ­παι­δευ­τι­κές πε­ρι­η­γή­σεις πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1200 άτομα, δια­φό­ρων ηλι­κιών και εκ­παι­δευ­τι­κών βαθ­μί­δων. Για τη κα­λο­και­ρι­νή πε­ρί­ο­δο, έχου­με εκ­παι­δευ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα για θε­ρι­νά σχο­λεία καθώς και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές δρά­σεις για παι­διά με αφη­γή­σεις οι­κο­λο­γι­κών πα­ρα­μυ­θιών και κα­τα­σκευ­ές με ανα­κυ­κλώ­σι­μα υλικά!

Τον χει­μώ­να που μας πέ­ρα­σε, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν σε συ­νερ­γα­σία με τη ΚΟΙΝ.ΣΕΠ «Για τη Φύση» ει­δι­κά σε­μι­νά­ρια για ξε­νο­δο­χο­ϋ­παλ­λή­λους ώστε αυτοί να ενη­με­ρω­θούν για τα σπά­νια και για τα δυ­νη­τι­κώς επι­βλα­βή θα­λάσ­σια είδη που μπο­ρεί να βρουν στις πα­ρα­λί­ες των ξε­νο­δο­χεί­ων που ερ­γά­ζο­νται. Απόρ­ροια αυτής της δρά­σης είναι η άμεση κι­νη­το­ποί­η­ση σε πε­ρι­πτώ­σεις ωο­το­κί­ας θα­λάσ­σιων χε­λω­νών όπου το ίδιο το προ­σω­πι­κό των ξε­νο­δο­χεί­ων κάνει πε­ρί­φρα­ξη των φω­λιών μετά από συ­νεν­νό­η­ση με τους επι­στή­μο­νες του Σταθ­μού φυ­σι­κά. Η συμ­με­το­χή των πο­λι­τών σε δρά­σεις προ­στα­σί­ας, έχει θε­α­μα­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα! Ανα­τρέξ­τε στα πρό­σφα­τα πα­ρα­δείγ­μα­τα εκ­κό­λα­ψης στην πα­ρα­λία του Ενυ­δρεί­ου και της Τσα­μπί­κας, όπου οι εκεί ερ­γα­ζό­με­νοι ενη­μέ­ρω­σαν το Σταθ­μό, συμ­με­τεί­χαν στη σή­μαν­ση και προ­στα­σία των φω­λιών ενώ με­ρι­κοί πολύ τυ­χε­ροί πο­λί­τες είδαν τα χε­λω­νά­κια να μπαί­νουν στη θά­λασ­σα!

Ήδη από τις αρχές του ο Υ.Σ.Ρ. με­λε­τά εντα­τι­κά τα ξε­νι­κά είδη που εμ­φα­νί­ζο­νται στις ακτές της Ρόδου. Ο συν­δυα­σμός της γε­ω­γρα­φι­κής θέσης του νη­σιού, των θα­λάσ­σιων ρευ­μά­των και της αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας, καθώς και η με­τα­φο­ρά ορ­γα­νι­σμών με τα έρ­μα­τα των πλοί­ων μάς έχουν δώσει μπό­λι­κη δου­λειά! Ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρα τρο­πι­κά είδη ει­σέρ­χο­νται στη Με­σό­γειο μέσω της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ. Κά­ποια από αυτά δη­μιουρ­γούν προ­βλή­μα­τα, όπως πρό­σφα­τα με τις γι­γά­ντιες μέ­δου­σες που εμ­φα­νί­στη­καν στη Ρόδο και ο Σταθ­μός πα­ρα­κο­λου­θού­σε στενά.

Πρό­σφα­τα, ολο­κλη­ρώ­θη­κε η κα­τα­γρα­φή της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στα εκ­βο­λι­κά συ­στή­μα­τα του νη­σιού όπου εκτός από τη χλω­ρί­δα και την πα­νί­δα δυ­στυ­χώς κα­τα­γρά­ψα­με με­γά­λη επι­βά­ρυν­ση του πε­ρι­βάλ­λο­ντος από απορ­ρίμ­μα­τα.

Το τε­λευ­ταίο κομ­μά­τι με το οποίο ασχο­λού­μα­στε εντα­τι­κά αυτή την πε­ρί­ο­δο είναι η πα­ρα­κο­λού­θη­ση της ωο­το­κί­ας των θα­λάσ­σιων χε­λω­νών στις ακτές της Ρόδου, οπότε περ­νά­με αρ­κε­τές μέρες (ενί­ο­τε και νύ­χτες!) στο πεδίο. Οι χε­λώ­νες βγαί­νουν τις βρα­δι­νές ώρες για να γεν­νή­σουν, ενώ και τα νεαρά χε­λω­νά­κια βγαί­νουν από τις φω­λιές το ξη­μέ­ρω­μα. Η κα­τα­γρα­φή ωο­το­κί­ας γί­νε­ται φέτος πιο συ­στη­μα­τι­κά καθώς ξε­κί­νη­σε συ­νερ­γα­σία με το Σύλ­λο­γο Προ­στα­σί­ας Θα­λάσ­σιας Χε­λώ­νας «ΑΡ­ΧΕ­ΛΩΝ».

Φυ­σι­κά όλα τα πα­ρα­πά­νω, δε θα ήταν εφι­κτά χωρίς την ομα­δι­κή προ­σπά­θεια των συ­να­δέλ­φων επι­στη­μό­νων του Σταθ­μού που φυ­σι­κά δε πρέ­πει να πα­ρα­λεί­ψου­με να ανα­φέ­ρου­με: κ. Μα­νώ­λης Αρά­πης, κ. Κων­στα­ντί­νος Κα­λα­εν­τζής, κ. Μάκης Κον­δυ­λά­τος και κ. Δη­μή­τρης Μαυ­ρου­λέ­ας, καθώς και ο προϊ­στά­με­νος του Σταθ­μού κ. Γιώρ­γος Χα­τή­ρης που έχει και το γε­νι­κό συ­ντο­νι­σμό.