Κορυφαίος καθηγητής «Οικολογίας των Πυρκαγιών» αποκαλύπτει την αιτία της φονικής πυρκαγιάς

Πρό­κει­ται για τον κορυ­φαίο, παγκο­σμίως, καθη­γητή σε θέματα πυρ­κα­γιών και κλι­μα­τι­κής αλλαγής, έρχεται δε, στην Ελλάδα από το 1985, ως εκ τούτου είναι άριστος γνώστης της ελλη­νι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Ο Γιόχαν Γκέοργκ Γκόλ­ντα­μερ, καθη­γη­τής «Οικο­λο­γίας των Πυρ­κα­γιών» στο φημι­σμένο Ινστι­τούτο Μαξ Πλανκ του Πανε­πι­στη­μίου του Φράι­μπουργκ, μονα­δι­κός στην Ευρώπη καθη­γητή στον τομέα αυτό και επι­κε­φα­λής του «Παγκό­σμιου Κέντρου Παρα­κο­λού­θη­σης Πυρ­κα­γιών» (Global Fire Monitoring Center – GFMC) του ΟΗΕ μιλά για τη φονική φωτιά στο Μάτι, τη βασική αιτία της κατα­στρο­φής και υπο­γραμ­μί­ζει: «Όλοι, όχι μόνο οι Έλληνες, πρέπει να προ­σα­να­το­λι­στούμε προς τις μετα­βο­λές που φέρνει η κλι­μα­τική αλλαγή. Θα είναι επώδυνο, διότι πρέπει δυστυ­χώς να απο­χαι­ρε­τί­σουμε ορι­στικά ορι­σμέ­νες από τις συνή­θειες του παρελ­θό­ντος, που έκαναν την ζωή μας πιο ωραία, ώστε να κατα­στή­σουμε γενικά το περι­βάλ­λον ανθε­κτικό απέ­να­ντι σε τέτοιες ακραίες και­ρι­κές κατα­στά­σεις…»

Η βασική αιτία της φονικής και κατα­στρο­φι­κής πυρ­κα­γιάς στο Μάτι ήταν «η αλλοί­ωση του φυσικού τοπίου και η αλλαγή χρήσης γης», επι­ση­μαί­νει στη συνέ­ντευξή του ο Γιόχαν Γκέοργκ Γκόλ­ντα­μερ, προ­σθέ­το­ντας ότι η αλλαγή συνη­θειών έχει οδη­γή­σει στην εγκα­τά­λειψη της υπαί­θρου. Και κατα­θέ­τει την πρόταση, «να εκπο­νη­θεί ένα εθνικό, ‘ολι­στικό σχέδιο’ για την πρόληψη και αντι­με­τώ­πιση τέτοιων κατα­στρο­φών όπως στο Μάτι».

Για το τι θα πρέπει να κάνουν άμεσα οι Έλληνες o παγκο­σμίως κορυ­φαίος ειδικός λέει: «Όλοι, όχι μόνο οι Έλληνες, πρέπει να προ­σα­να­το­λι­στούμε προς τις μετα­βο­λές που φέρνει η κλι­μα­τική αλλαγή. Θα είναι επώδυνο, διότι πρέπει να απο­χαι­ρε­τί­σουμε ορι­στικά συνή­θειες του παρελ­θό­ντος, ώστε να κατα­στή­σουμε γενικά το περι­βάλ­λον ανθε­κτικό απέ­να­ντι σε τέτοιες ακραίες και­ρι­κές κατα­στά­σεις. Να απο­χαι­ρε­τή­σουμε λ.χ. τα παλιά πολε­ο­δο­μικά πρότυπα και να σχε­διά­σουμε όλοι μαζί μακρο­πρό­θε­σμα. Η κλι­μα­τική αλλαγή πρέπει να γίνει μεγάλο πολι­τικό θέμα. Είναι πολύ σημα­ντικό, διότι θα καθο­ρί­σει την μελ­λο­ντική εξέλιξη του κόσμου. Επι­βάλ­λε­ται να γίνει έστω και αν πονέσει».

Στο ερώτημα εάν ήταν δυνατή η κατά­σβεση δύο ταυ­τό­χρονα εξε­λισ­σό­με­νων πυρ­κα­γιών στη δυτική και ανα­το­λική Αττική απαντά: «Όχι, διότι στο Μάτι η πυρ­κα­γιά εξε­λί­χτηκε εντός λίγων λεπτών», με την πρό­σθετη επι­σή­μανση ότι ακόμη και οι Αμε­ρι­κα­νοί πυρο­σβέ­στες αδυ­να­τούν να αντι­με­τω­πί­σουν πυρ­κα­γιές, με ανέμους 120 χιλιο­μέ­τρων την ώρα.

Υπο­γραμ­μί­ζει, τέλος, το ρόλο που έπαιξαν η άναρχη δόμηση και οι στενοί, αδιέ­ξο­δοι δρόμοι ενώ στο ερώτημα του Πρα­κτο­ρείου για εάν ήταν δυνατή η εκκέ­νωση στο Μάτι ο καθη­γη­τής Γκόλ­ντα­μερ απαντά, επι­κα­λού­με­νος τη διεθνή εμπει­ρία και πάλι: «Όχι, σε αυτές τις συν­θή­κες το τυχόν σχέδιο εκκέ­νω­σης δεν θα μπο­ρούσε να έχει λει­τουρ­γή­σει», με δεδο­μένο ότι «η φωτιά επε­κτά­θηκε πάρα πολύ γρήγορα και με μεγάλη δρι­μύ­τητα».

Ακο­λου­θεί το πλήρες κείμενο της συνέ­ντευ­ξης του καθη­γητή Γιόχαν Γκέοργκ Γκόλ­ντα­μερ:

Ερ.: Κύριε καθη­γητά, ποιά ήταν η βασική αιτία της κατα­στρο­φι­κής πυρ­κα­γιάς στο Μάτι της Αττικής;

Απ.: Το πλέον συγκρί­σιμο παρά­δειγμα είναι οι περ­σι­νές πυρ­κα­γιές της Πορ­το­γα­λίας με τους περίπου 100 νεκρούς. Οι βασική αιτία είναι ίδια: η αλλοί­ωση του φυσικού τοπίου και η αντι­κα­τά­στασή του με ένα μετα­μο­ντέρνο τοπίο, στο οποίο οι σύγ­χρο­νοι άνθρω­ποι θέλουν δικαιο­λο­γη­μένα να ζουν. Πρό­κει­ται για αυτό το παρά­δοξο της δια­βί­ω­σης στη φύση και του κιν­δύ­νου που όμως εγκυ­μο­νεί. H αυξα­νό­μενη αστυ­φι­λία και οι συνέ­πειές της οδηγούν τους ανθρώ­πους σε όλο τον κόσμο έξω από τις πόλεις το καλο­καίρι. Ετσι και στην Αθήνα οι πολίτες θέλουν να απο­δρά­σουν, είναι λαχτάρα αλλά και ανάγκη. Το απο­τέ­λε­σμα είναι όμως ότι τα χωριά εξα­φα­νί­ζο­νται και μετα­βάλ­λο­νται σε οικι­σμούς, ενώ κανείς δεν ασχο­λεί­ται βέβαια συστη­μα­τικά με την γεωργία ή την κτη­νο­τρο­φία. Και αυτό έχει πολλές συνέ­πειες.

Ερ.: Ποιές δηλαδή;

Απ.: Πηγαί­νουν εκεί αυτοί που εγώ ονομάζω σύγ­χρο­νους νομάδες. Είναι πανευ­ρω­παϊκό φαι­νό­μενο. Παρα­θε­ρί­ζουν εκεί, αλλά δεν ασχο­λού­νται συστη­μα­τικά με συνή­θεις παλαιό­τερα στα χωριά δρα­στη­ριό­τη­τες, οι οποίες συνε­πά­γο­νταν την συστη­μα­τική κατα­νά­λωση της φυτικής βιο­μά­ζας από τα ζώα, αιγο­πρό­βατα ή αγε­λά­δες. Τότε δεν υπήρχαν εύφλε­κτα δέντρα και γινόταν χρήση και του πιο μικρού κομ­μα­τιού ξύλου για τη θέρ­μανση και το μαγεί­ρεμα. Ετσι η γη ήταν μεν γυμνή, αλλά αφαι­ρού­νταν από τη φωτιά η βάση για να δημιουρ­γη­θεί. Οι κάτοι­κοι εύκολα έβλεπαν μια φωτιά, ειδο­ποιού­σαν ο ένας τον άλλον και την έσβηναν. Ετσι δεν είχαμε πυρ­κα­γιές αν και οι θερ­μο­κρα­σίες ήταν ίδιες. Η κύρια αιτία των πυρ­κα­γιών είναι η αλλαγή χρήσης της γής από τους επι­σκέ­πτες πλέον αυτών των περιο­χών. Πρό­κει­ται για μια προ­βλέ­ψιμη κατα­στροφή.

Ερ.: Δύο πυρ­κα­γιές ξέσπα­σαν ταυ­τό­χρονα στην Αττική, στην Κινέτα δυτικά και -η πιο τραγική- στο Μάτι ανα­το­λικά. Ηταν δυνατή η κατά­σβεσή τους, ειδικά στο Μάτι;

Απ.: Δύσκολα, αλλά ουσια­στικά όχι, διότι στο Μάτι η πυρ­κα­γιά εξε­λί­χτηκε εντός λίγων λεπτών. Ακόμα και άν υπο­θέ­σουμε ότι δεν υπήρχε αλλού φωτιά και όλες οι δυνά­μεις πυρό­σβε­σης ήταν δια­θέ­σι­μες, και πάλι το πρώτο δια­θέ­σιμο όχημα της πυρο­σβε­στι­κής θα έφτανε στην καλύ­τερη περί­πτωση σε 10-15 λεπτά, όταν θα ήταν ήδη πολύ αργά.

Ερ.: Στο Μάτι έπνεαν ισχυροί άνεμοι με ταχύ­τητα έως 120 χλμ. την ώρα. Είναι δυνατή η κατά­σβεση μιας πυρ­κα­γιάς υπό τις συγκε­κρι­μέ­νες συν­θή­κες;

Απ.: Ουσια­στικά όχι. Δέστε την Καλι­φόρ­νια, η οποία είναι μια συγκρί­σιμη περιοχή, διότι έχει βλά­στηση ανάλογη της Μεσο­γείου. Ακόμα και οι Αμε­ρι­κα­νοί, οι οποίοι είναι οι καλύ­τερα εξο­πλι­σμέ­νοι και οργα­νω­μέ­νοι παγκο­σμίως στην αντι­με­τώ­πιση εκρη­κτι­κού είδους πυρ­κα­γιών, ούτε καν αυτοί δεν το κατα­φέρ­νουν. Την κατά­σταση στην Ελλάδα θα πρέπει να την αξιο­λο­γή­σει κανείς κάνο­ντας αυτήν την σύγκριση. Κρί­νο­ντας κανείς εντελώς ουδέ­τερα, και χωρίς να θέλει να κατη­γο­ρή­σει κάποιον, θα πρέπει απλώς να πει πως τέτοιου είδους κατα­στά­σεις δεν είναι αντι­με­τω­πί­σι­μες. Να κάνει κανείς κάτι πριν ώστε να κατα­πο­λε­μή­σει τις αιτίες, αυτό ναι μπορεί να γίνει. Στη δεδο­μένη όμως κατά­σταση στο Μάτι, με το συν­δυα­σμό κατοι­κιών ανάμεσα σε εύφλε­κτα δέντρα, με πανι­κό­βλη­τους οδηγούς αυτο­κι­νή­των οι οποίοι μπλο­κά­ρουν τους δρόμους, οι άνθρω­ποι παγι­δεύ­τη­καν. Οι παραλ­λη­λι­σμοί με την Πορ­το­γα­λία και τους δεκάδες νεκρούς είναι οφθαλ­μο­φα­νείς.

 

Ερ.: Ποιοί άλλοι παρά­γο­ντες οδή­γη­σαν σε αυτήν τρα­γω­δία κύριε καθη­γητά. Δεν συνέ­βα­λαν η άναρχη δόμηση, οι στενοί, αδιέ­ξο­δοι δρόμοι;

Απ.: Σαφώς και συνέ­βα­λαν. Ομως, ακόμα και οι Γερ­μα­νοί του­ρί­στες θέλουν να παρα­θε­ρί­ζουν σε μια τέτοια όμορφη περιοχή όπως οι Ελληνες, αλλά στην κουλ­τούρα μας δεν είναι ενσω­μα­τω­μέ­νος ο κίν­δυ­νος που ενυ­πάρ­χει εκεί. Ακόμα και στην Γερ­μα­νία στον πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό, οι αρχι­τέ­κτο­νες και μηχα­νι­κοί δεν λαμ­βά­νουν υπόψη τον κίνδυνο της πυρ­κα­γιάς. Εντός της οικίας ναι, αλλά όχι έξω. Δεν σχε­διά­ζουν λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τους δρόμους δια­φυ­γής στην περί­πτωση εξω­τε­ρι­κής πυρ­κα­γιάς…

Ερ.: Στην Γερ­μα­νία όμως ο κίν­δυ­νος είναι μηδα­μι­νός…

Απ.: Πράγ­ματι, αλλά από τέτοια δρα­μα­τικά γεγο­νότα πρέπει να μαθαί­νουμε όλοι, διότι δεν υπάρχει γυρι­σμός, τους νεκρούς δεν μπο­ρούμε να τους φέρουμε πίσω… Πρέπει, επο­μέ­νως, να αλλά­ξουμε συνο­λικά τον τρόπο σκέψης μας, διότι είναι δύσκολο να πει­σθούν μόνο οι πολε­ο­δό­μοι, οι αρχι­τέ­κτο­νες, οι μηχα­νι­κοί, αφού ολό­κληρη η κοι­νω­νία συμ­με­τείχε σε αυτήν την εξέλιξη. Αν αντι­λη­φθούν οι πολίτες τον τερά­στιο κίνδυνο που δια­τρέ­χουν σε τέτοιες περι­πτώ­σεις τότε και η πολι­τι­κοί θα σκε­φτούν τι πρέπει να γίνει στο μέλλον, θα το λάβουν σοβαρά υπόψη. Μέχρι να γίνουν όμως αυτά συνεί­δηση όλων μας θα αργήσει.

Ερ.: Άρα, τι πρέπει να γίνει;

Απ.: Η παρά­νομη δόμηση, οι άδειες οικο­δό­μη­σης καμένων περιο­χών είναι θέματα που αντι­με­τω­πί­ζο­νται τοπικά, αλλά πρέπει να υπάρχει έλεγχος, να τηρού­νται οι νόμοι. Από την άλλη μεριά στην Γαλλία λαμ­βά­νο­νται προ­λη­πτικά μέτρα σε ανά­λο­γες περιο­χές όπως είναι λ.χ. η απο­ψί­λωση σε μια ορι­σμένη έκταση γύρω από τα σπίτια και η τήρηση ορι­σμέ­νων προ­δια­γρα­φών για τους δρόμους. Έρχομαι στην Ελλάδα από το 1985 και έχουμε συντά­ξει εν τω μεταξύ και στα ελλη­νικά κατευ­θυ­ντή­ριες γραμμές για τις τοπικές κοι­νω­νίες, για την εκπαί­δευση των πολιτών με τον υπ΄α­ριθμ. ένα ειδικό σε θέματα Προ­στα­σίας Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των και Πυρ­κα­γιών, τον κ. Γαβριήλ Ξαν­θό­πουλο, του Ινστι­τού­του Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των «ΔΗΜΗΤΡΑ». Η επί­δρασή τους όμως δεν είναι ορατή ακόμα στην Ελλάδα, πρέπει να γίνουν σχε­τι­κοί νόμοι.

Ερ.: Ηταν δυνατή η εκκέ­νωση στο Μάτι κατά την γνώμη σας;

Απ.: Οχι, σε αυτές τις συν­θή­κες το τυχόν σχέδιο εκκέ­νω­σης δεν θα μπο­ρούσε να έχει λει­τουρ­γή­σει. Η φωτιά επε­κτά­θηκε πάρα πολύ γρήγορα και με μεγάλη δρι­μύ­τητα. Θα σας παρα­πέμψω και πάλι στην Καλι­φόρ­νια. Υπάρ­χουν και εκεί νεκροί, κάηκαν 800 σπίτια. Και αυτό σε μια χώρα με υπο­δειγ­μα­τική οργά­νωση, υπο­δο­μές, άριστο εξο­πλι­σμό, εκπαι­δευ­μέ­νους πολίτες, μεγάλη εμπει­ρία και παρά­δοση στην εκκέ­νωση περιο­χών. Όταν συντρέ­χουν όλοι οι παρά­γο­ντες που ανα­φέ­ραμε, μπορεί να επα­να­λη­φθεί η ίδια τρα­γω­δία με τους ίδιους νεκρούς παντού. Το λέω και στην Γερ­μα­νία όταν με ρωτούν: αν η εξά­πλωση της φωτιάς δεν ήταν τόσο εκρη­κτική και ο άνεμος τόσο ισχυρός, τα πράγ­ματα θα ήταν δια­φο­ρε­τικά. Εάν δεν συνέ­τρε­χαν ταυ­τό­χρονα όλοι οι μη ευνοϊ­κές παρά­γο­ντες και αν πρώτος οδηγός αυτο­κι­νή­του δεν είχε μπλο­κά­ρει το δρόμο, τότε θα μπο­ρούσε να είχε γίνει η εκκέ­νωση.

Ερ.: Υπάρ­χουν σε τέτοιες ακραίες κατα­στά­σεις απο­δο­τικά συστή­ματα / μηχα­νι­σμοί έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης, κύριε καθη­γητά;

Απ.: Υπάρ­χουν, και όχι μόνο για τις πυρ­κα­γιές, αλλά χρειά­ζο­νται ρεύμα για να λει­τουρ­γή­σουν. Φυσικά η προει­δο­ποί­ηση μπορεί να γίνει με τις νέες τεχνο­λο­γίες, αλλά πρέπει να γίνεται από ένα σύστημα το οποίο να λει­τουρ­γεί και με μπα­τα­ρία, επειδή μπορεί να δια­κο­πεί το ρεύμα. Για αυτό και οι παρα­δο­σια­κές σει­ρή­νες είναι ακόμα ανα­γκαίες. Τα συμ­βα­τικά σταθερά τηλέ­φωνα λει­τουρ­γούν και με αδύναμο ρεύμα, ακόμα και με διακοπή του ρεύ­μα­τος, για αυτό δεν πρέπει να καταρ­γη­θούν. Το να εστιά­ζουμε μόνο στις νέες τεχνο­λο­γίες δεν είναι σωστό, διότι είναι απόλυτα εξαρ­τη­μέ­νες από το ρεύμα και είναι επίσης και ευπα­θείς. Για αυτό και ανέφερα το παρά­δειγμα των χωριών αρχικά, διότι ακόμα και οι καμπά­νες λει­τουρ­γούν σήμερα αυτό­ματα…

Ερ.: Μπο­ρούσε η ελλη­νική κυβέρ­νηση να απο­τρέ­ψει την τρα­γω­δία;

Απ.: Όχι, δεν ήταν απο­τρέ­ψιμη υπό τις δεδο­μέ­νες συν­θή­κες, στη δημιουρ­γία των οποίων συνέ­βαλε ολό­κληρη η κοι­νω­νία. Αυτό είναι το καθο­ρι­στικό. Πρέπει να δια­πι­στώ­νο­νται συλ­λο­γικά οι αιτίες και να αντι­με­τω­πί­ζο­νται συλ­λο­γικά.

Ερ.: Τι πρέπει να γίνει δηλαδή τώρα;

Απ.: Η σημα­ντι­κό­τερη πρότασή μου είναι μου να γίνει ένα στρογ­γυλό τραπέζι με τη συμ­με­τοχή όλων των εμπλε­κο­μέ­νων και να εκπο­νη­θεί ένα εθνικό, «ολι­στικό σχέδιο» για την πρόληψη και αντι­με­τώ­πιση τέτοιων κατα­στρο­φών όπως στο Μάτι. Ελά­χι­στες χώρες έχουν, αλλά αυτή είναι η μεγάλη πρό­κληση. Η Ελλάδα πρέπει να επα­να­προσ­διο­ρι­στεί, να λάβει υπόψη τις αλλαγές στην κοι­νω­νία, το περι­βάλ­λον, τις χρήσεις γης, το κλίμα. Πρέπει να απο­φα­σί­σει συλ­λο­γικά τι πρέπει να γίνει. Δια­θέ­τει επαρκή αριθμό εξαι­ρε­τι­κών επι­στη­μό­νων, όπως τον κ. Γ. Ξαν­θό­πουλο, τον Γιώργο Ευτυ­χίδη, στέ­λε­χος του Κέντρου Μελετών και Ασφά­λειας (ΚΕΜΕΑ), τον Ιωάννη Μητσό­πουλο, καθη­γητή στο Αλε­ξάν­δρειο Τεχνο­λο­γικό Εκπαι­δευ­τικό Ίδρυμα Θεσ­σα­λο­νί­κης (ΑΤΕΙ), ή τον Γιώργο Μαλλίνη, επί­κουρο Καθη­γητή στο Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο Θράκης. Εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από το εξω­τε­ρικό όπως εμείς, είμαστε πάντα στη διάθεση σας και δεν θα κοστί­σει τίποτα, θα το κάνουμε από αίσθηση ευθύνης.

Ερ.: Έκαναν οι Έλληνες εμπει­ρο­γνώ­μο­νες ό,τι έπρεπε μέχρι τώρα;

Απ.: Όλοι επε­σή­μα­ναν ανέ­κα­θεν στους πολι­τι­κούς τα θέματα. Η κάθε κυβέρ­νηση είναι φυσικά υπεύ­θυνη για τη χώρα της. Οι κυβερ­νή­σεις έρχο­νται και παρέρ­χο­νται, αλλά το σχέδιο μένει. Σε ένα κόσμο που αλλάζει ταχύ­τητα, πρέπει να υπάρχει κάποιος με μνήμη για να σημαί­νει συνα­γερμό. Οι ειδικοί την δια­θέ­τουν, αλλά δεν απο­φα­σί­ζουν. Πρέπει να συν­δε­θούν πάρα πολύ στενά με αυτές τις δια­δι­κα­σίες. Ομως η αυτα­ρέ­σκεια των πολι­τι­κών, και δεν εννοώ απο­κλει­στικά την παρούσα κυβέρ­νηση, οδηγεί στο μην κάνουν αυτό που τους προ­τεί­νουν. Χρειά­ζε­ται μια εθνική πολι­τική. Πρέπει να γίνει κάποτε η αρχή. Το 2013 έγινε ένα σχετικό στρογ­γυλό τραπέζι με αφορμή τις πυρ­κα­γιές στη Χίο -στο οποίο προ­σκλή­θηκα και εγώ- από το Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος». Τώρα πρέπει γίνει το επόμενο…

Ερ.: Άμεσα τι πρέπει να κάνουν οι Έλληνες;

Απ.: Όλοι, όχι μόνο οι Έλληνες, πρέπει να προ­σα­να­το­λι­στούμε προς τις μετα­βο­λές που φέρνει η κλι­μα­τική αλλαγή. Θα είναι επώδυνο, διότι πρέπει δυστυ­χώς να απο­χαι­ρε­τί­σουμε ορι­στικά ορι­σμέ­νες από τις συνή­θειες του παρελ­θό­ντος, που έκαναν την ζωή μας πιο ωραία, ώστε να κατα­στή­σουμε γενικά το περι­βάλ­λον ανθε­κτικό απέ­να­ντι σε τέτοιες ακραίες και­ρι­κές κατα­στά­σεις. Να απο­χαι­ρε­τή­σουμε λ.χ.τα παλιά πολε­ο­δο­μικά πρότυπα και να σχε­διά­σουμε όλοι μαζί μακρο­πρό­θε­σμα. Η κλι­μα­τική αλλαγή πρέπει να γίνει μεγάλο πολι­τικό θέμα. Είναι πολύ σημα­ντικό, διότι θα καθο­ρί­σει την μελ­λο­ντική εξέλιξη του κόσμου. Επι­βάλ­λε­ται να γίνει έστω και αν πονέσει.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ