Από το Σουέζ στη Ρόδο!

Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή με­τα­μορ­φώ­νει στα­δια­κά τη Με­σό­γειο, δη­μιουρ­γώ­ντας νέα δε­δο­μέ­να για τα θα­λάσ­σια οι­κο­συ­στή­μα­τα της Ρόδου και συ­νο­λι­κά της Δω­δε­κα­νή­σου. Δε­κά­δες είδη ψα­ριών, μα­λα­κί­ων και καρ­κι­νοει­δών που προ­έρ­χο­νται από την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα έχουν εγκα­τα­στα­θεί τα τε­λευ­ταία χρό­νια στα ελ­λη­νι­κά νερά, ενώ την ίδια ώρα οι επι­στή­μο­νες κρού­ουν τον κώ­δω­να του κιν­δύ­νου για την υπο­βάθ­μι­ση των πο­λύ­τι­μων λι­βα­διών Πο­σει­δω­νί­ας, ενός από τους ση­μα­ντι­κό­τε­ρους φυ­σι­κούς «πνεύ­μο­νες» της Με­σο­γεί­ου.

Πρώ­τοι ήρθαν

οι Γερ­μα­νοί!

Η πα­ρου­σία των πρώ­των τρο­πι­κών ειδών στη Ρόδο δεν είναι και­νούρ­γιο φαι­νό­με­νο. Ήδη από τα χρό­νια της γερ­μα­νι­κής κα­το­χής εμ­φα­νί­στη­κε το ψάρι που οι Ρο­δί­τες ονό­μα­σαν «Γερ­μα­νό», καθώς απο­τέ­λε­σε πο­λύ­τι­μη πηγή τρο­φής για τον πλη­θυ­σμό που δο­κι­μα­ζό­ταν από την πείνα. Από τότε μέχρι σή­με­ρα, όμως, η ει­κό­να έχει αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά.

Όπως έχει επι­ση­μά­νει σε συ­νέ­ντευ­ξή του στη «δ» ο ιχθυο­λό­γος Γε­ρά­σι­μος Κον­δυ­λά­τος, η συ­νε­χής αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας ευ­νο­εί την εγκα­τά­στα­ση ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρων τρο­πι­κών ορ­γα­νι­σμών στη Με­σό­γειο. Ανά­με­σά τους βρί­σκο­νται ο λα­γο­κέ­φα­λος, το λε­ο­ντό­ψα­ρο, διά­φο­ρα είδη κου­νου­πό­ψα­ρων, γα­ρί­δων, κα­βου­ριών και μα­λα­κί­ων, αρ­κε­τά από τα οποία πλέον έχουν απο­κτή­σει μό­νι­μους πλη­θυ­σμούς στα Δω­δε­κά­νη­σα.

Τα είδη αυτά είναι γνω­στά ως «λεσ­σε­ψια­νοί με­τα­νά­στες», από τον Γάλλο μη­χα­νι­κό Φερ­ντι­νάν ντε Λεσέψ, κα­τα­σκευα­στή της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, μέσω της οποί­ας πέ­ρα­σαν από την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα στη Με­σό­γειο. Η άνο­δος της θερ­μο­κρα­σί­ας των υδά­των διευ­κο­λύ­νει την επι­βί­ω­ση και την εξά­πλω­σή τους, με απο­τέ­λε­σμα να με­τα­βάλ­λε­ται στα­δια­κά η σύν­θε­ση της θα­λάσ­σιας πα­νί­δας.

Σύμ­φω­να με πα­νε­πι­στη­μια­κές έρευ­νες του Αρι­στο­τε­λεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Θεσ­σα­λο­νί­κης, από το 1869 έως σή­με­ρα έχουν κα­τα­γρα­φεί στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και στο Αι­γαίο 67 νέα είδη ψα­ριών, 115 είδη μα­λα­κί­ων και 44 είδη δε­κά­πο­δων ορ­γα­νι­σμών. Οι επι­στή­μο­νες επι­ση­μαί­νουν ότι κάθε δε­κα­πε­ντα­ε­τία αυ­ξά­νε­ται ο αριθ­μός των νέων ειδών που εγκα­θί­στα­νται στα ελ­λη­νι­κά νερά, ακο­λου­θώ­ντας την άνοδο της μέσης θερ­μο­κρα­σί­ας της Με­σο­γεί­ου.

Η εμ­φά­νι­ση των νέων ειδών δεν συ­νε­πά­γε­ται πά­ντο­τε αρ­νη­τι­κές συ­νέ­πειες. Ωστό­σο, ορι­σμέ­να από αυτά, όπως ο λα­γο­κέ­φα­λος και το λε­ο­ντό­ψα­ρο, χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται ιδιαί­τε­ρα επε­κτα­τι­κά, αντα­γω­νί­ζο­νται τα αυ­τό­χθο­να είδη, προ­κα­λούν ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στην αλιεία και με­τα­βάλ­λουν την ισορ­ρο­πία των θα­λάσ­σιων οι­κο­συ­στη­μά­των.

Τα δάση της Πο­σει­δω­νί­ας

Την ίδια ώρα, ιδιαί­τε­ρη ανη­συ­χία προ­κα­λεί η κα­τά­στα­ση των λι­βα­διών Πο­σει­δω­νί­ας, τα οποία απο­τε­λούν προ­στα­τευό­με­νο οι­κό­το­πο προ­τε­ραιό­τη­τας σε ολό­κλη­ρη τη Με­σό­γειο. Στις δυ­τι­κές ακτές της Ρόδου, προς την πε­ριο­χή της Κα­μεί­ρου Σκά­λας, δια­τη­ρού­νται από τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες εκτά­σεις του Αι­γαί­ου.

Η Πο­σει­δω­νία δεν είναι φύκος αλλά ανώ­τε­ρο θα­λάσ­σιο φυτό, δη­μιουρ­γώ­ντας πραγ­μα­τι­κά υπο­θα­λάσ­σια δάση που προ­σφέ­ρουν κα­τα­φύ­γιο και χώρο ανα­πα­ρα­γω­γής σε πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1.000 είδη θα­λάσ­σιων ορ­γα­νι­σμών και πε­ρί­που 400 είδη φυτών. Πα­ράλ­λη­λα πα­ρά­γει με­γά­λες πο­σό­τη­τες οξυ­γό­νου, δε­σμεύ­ει ση­μα­ντι­κές πο­σό­τη­τες διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα, συ­γκρα­τεί τα ιζή­μα­τα του πυθ­μέ­να, δια­τη­ρεί τη διαύ­γεια των νερών και προ­στα­τεύ­ει τις ακτές από τη διά­βρω­ση.

Παρά τη με­γά­λη οι­κο­λο­γι­κή της αξία, η Πο­σει­δω­νία εξα­κο­λου­θεί να δέ­χε­ται έντο­νες πιέ­σεις από αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως οι πα­ρεμ­βά­σεις στις πα­ρά­κτιες ζώνες, η ρύ­παν­ση, τα ανε­ξέ­λεγ­κτα αγκυ­ρο­βό­λια και, κυ­ρί­ως, η χρήση συ­ρό­με­νων αλιευ­τι­κών ερ­γα­λεί­ων που προ­κα­λούν σο­βα­ρές κα­τα­στρο­φές στον θα­λάσ­σιο πυθ­μέ­να.

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, ωστό­σο, έχουν λη­φθεί ση­μα­ντι­κά μέτρα προ­στα­σί­ας. Η ευ­ρω­παϊ­κή νο­μο­θε­σία απα­γό­ρευ­σε την χρήση των συ­ρό­με­νων αλιευ­τι­κών ερ­γα­λεί­ων πάνω στα λι­βά­δια Πο­σει­δω­νί­ας, ακρι­βώς επει­δή προ­κα­λούν μη ανα­στρέ­ψι­μες ζη­μιές σε έναν οι­κό­το­πο που χρειά­ζε­ται δε­κα­ε­τί­ες, ακόμη και αιώ­νες, για να ανα­κάμ­ψει.

Δρά­σεις προ­στα­σί­ας

και εται­ρι­κή κοι­νω­νι­κή ευ­θύ­νη

Κα­θο­ρι­στι­κή συμ­βο­λή στην προ­στα­σία της Πο­σει­δω­νί­ας έχει το Ιν­στι­τού­το Θα­λάσ­σιας Προ­στα­σί­ας «Αρ­χι­πέ­λα­γος», το οποίο εφαρ­μό­ζει προ­γράμ­μα­τα δο­ρυ­φο­ρι­κής χαρ­το­γρά­φη­σης και υπο­βρύ­χιας βιο­λο­γι­κής κα­τα­γρα­φής των λι­βα­διών, σε συ­νερ­γα­σία με ελ­λη­νι­κά και ξένα πα­νε­πι­στή­μια και εξει­δι­κευ­μέ­νους επι­στη­μο­νι­κούς φο­ρείς.

Πα­ράλ­λη­λα, τα τε­λευ­ταία χρό­νια ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρες με­γά­λες επι­χει­ρή­σεις εντάσ­σουν την προ­στα­σία της Πο­σει­δω­νί­ας στις δρά­σεις εται­ρι­κής κοι­νω­νι­κής ευ­θύ­νης που ανα­πτύσ­σουν στη Με­σό­γειο. Μέσα από χρη­μα­το­δό­τη­ση επι­στη­μο­νι­κών προ­γραμ­μά­των, κα­μπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης, δρά­σεις απο­κα­τά­στα­σης θα­λάσ­σιων οι­κο­τό­πων και πρω­το­βου­λί­ες ευαι­σθη­το­ποί­η­σης των πο­λι­τών, επι­χει­ρεί­ται να ενι­σχυ­θεί η προ­στα­σία ενός οι­κο­συ­στή­μα­τος που θε­ω­ρεί­ται ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας τόσο για τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα όσο και για την αντι­με­τώ­πι­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής.

Οι επι­στή­μο­νες επι­ση­μαί­νουν ότι η Με­σό­γειος αλ­λά­ζει με τα­χύ­τε­ρους ρυθ­μούς από ποτέ. Η δια­τή­ρη­ση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, η προ­στα­σία της Πο­σει­δω­νί­ας και η συ­νε­χής πα­ρα­κο­λού­θη­ση των νέων τρο­πι­κών ειδών απο­τε­λούν πλέον βα­σι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε η θά­λασ­σα της Ρόδου και της Δω­δε­κα­νή­σου να πα­ρα­μεί­νει πα­ρα­γω­γι­κή και υγιής για τις επό­με­νες γε­νιές.