Θολές ελπίδες για Ελλάδα και Ευρώπη

«Η μοίρα μας, χυμένο μολύβι, δεν μπορεί ν’ αλλάξει, δεν μπορεί να γίνει τίποτε». Ο στίχος του Γιώργου Σεφέρη εγκι­βω­τί­ζει μέσα στην απαι­σιο­δο­ξία του τον απο­λο­γι­σμό του 2015 όπως τον απο­τυ­πώ­νει η δημο­σκό­πηση της Κάπα Research για «Το Βήμα της Κυρια­κής». Στον χρόνο που μόλις έφυγε τα πράγ­ματα πήγαν προς το χει­ρό­τερο για το 71,5% των πολιτών. Ηταν έτος «και ελπίδας και απο­γο­ή­τευ­σης από την πολι­τική» απο­φαί­νε­ται το 69,5%, «δια­ψεύ­στηκε ότι υπήρχε άλλος δρόμος εκτός του Μνη­μο­νίου» πιστεύει το 63,8%, «μια χρονιά πτώσης» λέει το 62,6%. Και το 2016; Κου­βα­λάει ελπίδες η έλευση της νέας χρονιάς; «Δεν θα αλλάξει κάτι» εκτιμά το 24,5% των ερω­τη­θέ­ντων, «τα πράγ­ματα θα χει­ρο­τε­ρέ­ψουν» προ­βλέ­πει το 55,1%. Το 2016 ανα­μέ­νε­ται από τους πολίτες ως μια παρά­ταση του 2015. Για πρώτη φορά από το 2000, όταν ξεκί­νησε η έρευνα της Πρω­το­χρο­νιάς από την Κάπα Research, η νέα χρονιά φαντά­ζει το ίδιο κακή με τη χρονιά που φεύγει. Οι προσ­δο­κίες για το μέλλον είναι ισο­πε­δω­μέ­νες με τον φτωχό και απο­γοη­τευ­τικό απο­λο­γι­σμό του παρελ­θό­ντος.

Ο εθισμός στα χει­ρό­τερα

Το πιο ανη­συ­χη­τικό εύρημα δεν είναι αριθ­μη­τικό ούτε ποσο­τικό. Είναι ο εθισμός της κοινής γνώμης στα χει­ρό­τερα σενάρια για τη χώρα, και είναι δύσκολο να προ­βλέ­ψει κανείς αν η διά­ψευση των προσ­δο­κιών θα εξε­λι­χθεί σε παθη­τι­κό­τητα ή αν ο ελλη­νι­κός λαός θα απο­φα­σί­σει ότι το χρέος του είναι να χτίσει «σα να ‘τανε η άμμος πέτρα…» κατά τη συμ­βουλή του Μπόρχες, προτού συμβεί η μεγάλη κατα­στροφή.

Και αυτό επειδή το 61,1% θεωρεί πολύ πιθανό να επα­νέλ­θουν τα σενάρια για έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ, ένας στους δύο προ­βλέ­πει πολι­τική αστά­θεια και πιστεύει ότι η συγκυ­βέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δεν θα αντέξει και ότι θα χρεια­στεί να σχη­μα­τι­στεί άλλη κυβέρ­νηση από την παρούσα Βουλή, ενώ δεν απο­κλείει ακόμη και εκλογές. Στον καζαμία της κοινής γνώμης για το 2016 όλα παίζουν, από την πιθα­νό­τητα κου­ρέ­μα­τος των κατα­θέ­σεων ως το θερμό επει­σό­διο με κάποια γει­το­νική χώρα ή το τρο­μο­κρα­τικό χτύπημα. Τα καλά σενάρια εμφα­νί­ζο­νται ως αου­τσάι­ντερ: να βγει η Ελλάδα στις αγορές (14%), να έλθουν μεγάλες ξένες επεν­δύ­σεις (11,8%), να μειωθεί η ανεργία (6,2%), να μειω­θούν οι φόροι (1,7%).

Η επιβολή των capital controls είναι το σύμβολο της ανω­μα­λίας, της από­κλι­σης από το πρότυπο της δυτικής χώρας. Η από­κλιση της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας από τον πυρήνα της Ευρώπης είναι πολύ βαθύ­τερη και ανα­δει­κνύ­ε­ται από τη σχέση των Ελλήνων με το ευρώ. Την 1η Ιανουα­ρίου 2016 συμπλη­ρώ­θη­καν 14 χρόνια από την υιο­θέ­τηση του ευρώ. Μια επέ­τειος «πικρή», όταν πάνω από τους μισούς πολίτες δηλώ­νουν ότι η χώρα ζημιώ­θηκε από το ευρώ. Το 2009, στην αρχή του κατή­φο­ρου, μόνο το 32,2% πίστευε ότι το ευρώ ζημίωσε την Ελλάδα και τους Ελληνες. Αντι­θέ­τως, το 64,6% δήλωνε ότι η χώρα ωφε­λή­θηκε από την υιο­θέ­τηση του κοινού ευρω­παϊ­κού νομί­σμα­τος – σήμερα το ποσοστό αυτό έπεσε στο 42,2%.

Οι πρω­τα­γω­νι­στές της χρονιάς

Η εικόνα του σισύ­φειου έτους 2015 δεν είναι ολο­κλη­ρω­μένη χωρίς τους πρω­τα­γω­νι­στές του. Τρία ονόματα βρί­σκο­νται στην κορυφή της λίστας με τους πολι­τι­κούς που επη­ρέ­α­σαν περισ­σό­τερο τα πράγ­ματα στη χώρα: ο Αλέξης Τσίπρας (70,4%), ο Γιάνης Βαρου­φά­κης (39,7%), η Ζωή Κων­στα­ντο­πού­λου (20,7%). Τρία μοιραία πρόσωπα, τα οποία καθό­ρι­σαν με τη στάση και τις επι­λο­γές τους τη φυσιο­γνω­μία, το πολι­τικό και το αξιακό περιε­χό­μενο της πρώτης κυβέρ­νη­σης της Αρι­στε­ράς. Τρεις συνα­γω­νι­στές που σκόρ­πι­σαν μόλις φύσηξαν οι άνεμοι του τρίτου Μνη­μο­νίου και επι­χει­ρούν τώρα να ηγηθούν των προ­σω­πι­κών φιλο­δο­ξιών τους, υπερ­βαί­νο­ντας τις «χαμένες προσ­δο­κίες» για την κυβέρ­νηση της Αρι­στε­ράς. Ο Πανα­γιώ­της Λαφα­ζά­νης, ο κυριό­τε­ρος υπο­στη­ρι­κτής του εθνικού νομί­σμα­τος που ηγήθηκε του κόμ­μα­τος Λαϊκή Ενότητα, κατα­λαμ­βά­νει την 8η θέση με ποσοστό επιρ­ροής μόλις 5,6%. Πιο κάτω βρί­σκο­νται οι δύο διεκ­δι­κη­τές της αρχη­γίας της ΝΔ, ο Ευάγ­γε­λος Μεϊ­μα­ρά­κης με 4% και ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης με 3,7%. Κοντο­λο­γίς, κατα­γρά­φε­ται μια αξιω­μα­τική αντι­πο­λί­τευση χωρίς παρεμ­βα­τι­κό­τητα στα κρίσιμα γεγο­νότα του προη­γού­με­νου έτους. Είναι ενδει­κτικό ότι ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος παραι­τή­θηκε το βράδυ του δημο­ψη­φί­σμα­τος, 5 Ιουλίου, δεν εμφα­νί­ζε­ται στη λίστα παρότι το σχετικό ερώτημα ήταν ανοιχτό, δηλαδή χωρίς προ­κα­θο­ρι­σμένα πρόσωπα.

Μόνη ελπίδα, ο εθνικός πλούτος – το φυσικό περι­βάλ­λον και η Ιστορία – που από την εποχή των περι­η­γη­τών του 19ου αιώνα λει­τουρ­γεί ως πόλος έλξης. Οι πρό­σφυ­γες αφυ­πνί­ζουν την ανθρω­πιά του έθνους, ιδίως όταν συγκρί­νο­νται με όσα συμ­βαί­νουν σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, η οποία είχε ξεχα­στεί την εποχή της ευμά­ρειας, αλλά ταυ­τό­χρονα υπεν­θυ­μί­ζουν την παγκό­σμια αταξία, ένα χάος μη δια­χει­ρί­σιμο από καμία εθνική ή υπε­ρε­θνική δύναμη (π.χ. ΗΠΑ, ΕΕ ή ΝΑΤΟ).

Το ΒΗΜΑ