Ντοκουμέντο: Οι Αιγυπτιώτες στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – Το παράδειγμα του Στέφανου Καζούλλη (Αδημοσίευτες φωτογραφίες)

Γρά­φει η Μαρία Πα­πα­νι­κο­λά­ου, Ιστο­ρι­κός-Αρ­χειο­νό­μος,  Επι­κε­φα­λής του Τμή­μα­τος Σύγ­χρο­νων Αρ­χεί­ων του Αμε­ρι­κα­νι­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Κα­ΐ­ρου   

Αμέ­σως μετά την ιτα­λι­κή επί­θε­ση ιδρύ­θη­κε η Εθνι­κή Επι­τρο­πή Ελ­λή­νων Αλε­ξαν­δρεί­ας με πρό­ε­δρο το δι­κη­γό­ρο με κα­τα­γω­γή από τη Λέρο Γε­ώρ­γιο Ρούσ­σο, ο οποί­ος είχε δια­τε­λέ­σει Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Ελ­λά­δος στις βε­νι­ζε­λι­κές κυ­βερ­νή­σεις της πε­ριό­δου 1924-1925 και πρέ­σβης της Ελ­λά­δος στις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες το 1917. Η Επι­τρο­πή με­το­νο­μά­στη­κε σε «Εθνι­κή Επι­τρο­πή Ελ­λή­νων της Αι­γύ­πτου», και μέσα σε έξι μήνες συ­γκέ­ντρω­σε 150.000 αι­γυ­πτια­κές λίρες για την υπο­στή­ρι­ξη των Ελ­λή­νων στρα­τιω­τών στο μέ­τω­πο.

Άλλες ση­μα­ντι­κές ενέρ­γειες προς ενί­σχυ­ση του εθνι­κού αγώνα υπήρ­ξε η απο­στο­λή τεσ­σά­ρων πο­λε­μι­κών αε­ρο­πλά­νων στην Ελ­λά­δα, προ­σφο­ρά ευ­πό­ρων πα­ροί­κων, και η δη­μιουρ­γία ενός στρα­τιω­τι­κού τάγ­μα­τος 900 οπλι­τών, από τους οποί­ους οι μισοί ήταν εθε­λο­ντές, για να πο­λε­μή­σουν στο μέ­τω­πο στο πλευ­ρό των συ­μπα­τριω­τών τους. Μετά την πτώση του με­τώ­που και τη γερ­μα­νι­κή ει­σβο­λή τον Απρί­λη του 1941, ο βα­σι­λιάς Γε­ώρ­γιος ο Β’ και η βα­σι­λι­κή οι­κο­γέ­νεια, η εξό­ρι­στη ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση και τμή­μα­τα του ελ­λη­νι­κού στρα­τού και του πο­λε­μι­κού ναυ­τι­κού, κα­τέ­φυ­γαν στο Κάιρο.

Ο ελ­λη­νι­σμός της Αι­γύ­πτου συ­μπα­ρα­στά­θη­κε στα εκεί εγκα­τε­στη­μέ­να ελ­λη­νι­κά στρα­τεύ­μα­τα ιδρύ­ο­ντας ενός πλή­θους επι­τρο­πών, όπως «Τo Δέμα του Στρα­τιώ­του» και το «Σπίτι του Ναύ­του», για την υλική και ηθική τους υπο­στή­ρι­ξη. Πα­ράλ­λη­λα, οι πα­ροι­κια­κές κοι­νό­τη­τες διέ­θε­σαν τις κτι­ρια­κές υπο­δο­μές τους, τα νο­σο­κο­μεία και τα ιδρύ­μα­τα για τις ανά­γκες των ελ­λη­νι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων.

Η πα­ρου­σία της εξό­ρι­στης ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης και των ελ­λη­νι­κών στρα­τευ­μά­των στην Αί­γυ­πτο, το κα­θε­στώς της βρε­τα­νι­κής στρα­τιω­τι­κής κα­το­χής στο οποίο πε­ρι­ήλ­θε η χώρα αμέ­σως μετά το ξέ­σπα­σμα του πο­λέ­μου και η με­τα­τρο­πή της σε έδρα του Στρα­τη­γεί­ου Μέσης Ανα­το­λής του βρε­τα­νι­κού στρα­τού, έδωσε την ευ­και­ρία στους Αι­γυ­πτιώ­τες Έλ­λη­νες να συ­νει­σφέ­ρουν στον κοινό αγώνα της Ελ­λά­δας και των Συμ­μά­χων στα πεδία των μαχών και στο μυ­στι­κό πό­λε­μο. Μαζί με πολ­λούς Έλ­λη­νες οι οποί­οι διέ­φυ­γαν κρυφά από την Ελ­λά­δα στην Αί­γυ­πτο και στον ευ­ρύ­τε­ρο χώρο της Μέσης Ανα­το­λής, Αι­γυ­πτιώ­τες Έλ­λη­νες εκ­παι­δεύ­τη­καν από τις βρε­τα­νι­κές δυ­νά­μεις, και είτε συμ­με­τεί­χαν σε κα­τα­δρο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις στην Ελ­λά­δα, είτε κα­τα­τά­χτη­καν στον ελ­λη­νι­κό στρα­τό στην Αί­γυ­πτο.

Ένα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα Έλ­λη­να Αι­γυ­πτιώ­τη που εντά­χθη­κε στις βρε­τα­νι­κές κα­τα­δρο­μι­κές δυ­νά­μεις, και συ­γκε­κρι­μέ­να στην Special Boat Service (SBS) η οποία ήταν τμήμα των ει­δι­κών δυ­νά­με­ων του Βα­σι­λι­κού Ναυ­τι­κού της Με­γά­λης Βρε­τα­νί­ας, ήταν ο Αν­θυ­πο­λο­χα­γός Στέ­φα­νος Κα­ζούλ­λης. Ο Στέ­φα­νος Κα­ζούλ­λης γεν­νή­θη­κε και με­γά­λω­σε στην Αλε­ξάν­δρεια, φοί­τη­σε στο Αβε­ρώ­φειο Γυ­μνά­σιο και σπού­δα­σε στη Νο­μι­κή Σχολή του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Λω­ζά­νης και στο London School of Economics.

Ήταν γιος του  Μι­χά­λη και της Μα­ρί­κας Κα­ζούλ­λη, η οποία ήταν κόρη του Στέ­φα­νου Δρα­γού­μη και αδερ­φή του Ίωνα Δρα­γού­μη. Η Μα­ρί­κα Κα­ζούλ­λη υπήρ­ξε με­γά­λη φι­λάν­θρω­πος της ελ­λη­νι­κής πα­ροι­κί­ας, ιδρύ­τρια και πρό­ε­δρος της Ένω­σης Ελ­λη­νί­δων Αλε­ξάν­δρειας η «Μάννα».

Ο Στέ­φα­νος Κα­ζούλ­λης έλαβε τη στρα­τιω­τι­κή του εκ­παί­δευ­ση από τους βρε­τα­νούς  στην El Geneifa, μια ερη­μι­κή το­πο­θε­σία κοντά στη Διώ­ρυ­γα του Σουέζ, συμ­με­τεί­χε σε πολ­λές κα­τα­δρο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις Βρε­τα­νών και Ελ­λή­νων στο Αι­γαίο και σκο­τώ­θη­κε στη Σα­ντο­ρί­νη στις 24 Απρι­λί­ου του 1944.

Η ηρω­ι­κή του δράση του είχε με­γά­λη ση­μα­σία για την ιδιαί­τε­ρη πα­τρί­δα της οι­κο­γέ­νειας Κα­ζούλ­λη, τη Ρόδο.

Ο Ελ­λη­νοϊ­τα­λι­κός Πό­λε­μος διέρ­ρη­ξε την επί­ση­μη πο­λι­τι­κή άρ­νη­σης διεκ­δί­κη­σης των Δω­δε­κα­νή­σων  από το ελ­λη­νι­κό κρά­τος, την οποία είχε εγκαι­νιά­σει ο Ελευ­θέ­ριος Βε­νι­ζέ­λος με τη σύ­να­ψη του ελ­λη­νοϊ­τα­λι­κού συμ­φώ­νου φι­λί­ας, συν­διαλ­λα­γής και δι­κα­στι­κού δια­κα­νο­νι­σμού το 1928.

Η πα­ρα­χώ­ρη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων από την Τουρ­κία στην Ιτα­λία με τη Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης το 1923 απο­τέ­λε­σε τη θρυαλ­λί­δα για την έναρ­ξη του  «Δω­δε­κα­νη­σια­κού Αγώνα» όπως ονο­μά­στη­κε η συ­στη­μα­τι­κή δράση δω­δε­κα­νη­σια­κών συλ­λό­γων, ομά­δων και με­μο­νω­μέ­νων Δω­δε­κα­νη­σί­ων,  για την ένωση των Δω­δε­κα­νή­σων με την Ελ­λά­δα.

Πρω­το­στά­τες του

«Δω­δε­κα­νη­σια­κού Αγώνα» οι Δω­δε­κα­νή­σιοι της Δια­σπο­ράς.

Η οι­κο­γέ­νεια Κα­ζούλ­λη, έμπο­ροι βαμ­βα­κιού και μία από τις πιο εύ­πο­ρες οι­κο­γέ­νειες της ελ­λη­νι­κής πα­ροι­κί­ας της Αι­γύ­πτου, με­γά­λοι ευ­ερ­γέ­τες της Ρόδου στον τομέα της εκ­παί­δευ­σης, καθώς ίδρυ­σαν σχο­λεία (Κα­ζούλ­λειον Παρ­θε­να­γω­γεί­ον, Αστι­κή Σχολή Ρόδου) και άφη­σαν κλη­ρο­δο­τή­μα­τα για την κά­λυ­ψη των σπου­δών άπο­ρων μα­θη­τών και φοι­τη­τών, κρα­τού­σε τα ηνία του Δω­δε­κα­νη­σια­κού Αγώνα στην Αί­γυ­πτο.

Ο θείος του Στέ­φα­νου Κα­ζούλ­λη, Ιω­άν­νης Κα­ζούλ­λης, ήταν πρό­ε­δρος της Κε­ντρι­κής Εκτε­λε­στι­κής Επι­τρο­πής  Ενώ­σε­ων Δω­δε­κα­νη­σί­ων Αι­γύ­πτου, και ο πα­τέ­ρας του Μι­χά­λης, δρα­στή­ριο μέλος της Επι­τρο­πής. Με ψη­φί­σμα­τα προς τον Ιταλό Πρέ­σβη στην Αί­γυ­πτο και σε ξέ­νους ηγέ­τες, η Επι­τρο­πή υπο­στή­ρι­ζε τη ένωση των Δω­δε­κα­νή­σων με την Ελ­λά­δα.

Η Ιτα­λι­κή Διοί­κη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων πα­ρα­κο­λου­θού­σε συ­στη­μα­τι­κά τη δράση του Ιω­άν­νη και του Μι­χά­λη Κα­ζούλ­λη και τους θε­ω­ρού­σε προ­πα­γαν­δι­στές του δω­δε­κα­νη­σια­κού αλυ­τρω­τι­σμού και εχθρούς του ιτα­λι­κού κα­θε­στώ­τος στα νησιά.

Ο Ιω­άν­νης Κα­ζούλ­λης, αμέ­σως μετά την κή­ρυ­ξη του Ελ­λη­νοϊ­τα­λι­κού Πο­λέ­μου πήγε στην Αθήνα όπου έγινε πρό­ε­δρος της Κε­ντρι­κής Δω­δε­κα­νη­σια­κής Επι­τρο­πής και συ­νέ­βαλ­λε στην ίδρυ­ση του Συ­ντάγ­μα­τος Εθε­λο­ντών Δω­δε­κα­νη­σί­ων.

Η ηρω­ι­κή θυσία του Στέ­φα­νου Κα­ζούλ­λη δεν υπήρ­ξε μόνο μία στιγ­μή στον αγώνα των Αι­γυ­πτιω­τών Ελ­λή­νων για την απε­λευ­θέ­ρω­ση της Ελ­λά­δας, αλλά απόρ­ροια της πα­τριω­τι­κής δρά­σης της οι­κο­γέ­νειάς του για τη γε­νέ­τει­ρά τους, τη Ρόδο και τα Δω­δε­κά­νη­σα.

Πηγές –Βι­βλιο­γρα­φία

-Γ.Θ. Βερ­γω­τή, «Η συμ­βο­λή της οι­κο­γέ­νειας Π. Κα­ζούλ­λη στην ομαλή λει­τουρ­γία των σχο­λεί­ων της νήσου Ρόδου», Δω­δε­κα­νη­σια­κά Χρο­νι­κά Η’ (1983), σ. 289-310.

-Πα­ντε­λής Κα­στρου­νής, «Η Ιστο­ρία του Δω­δε­κα­νη­σια­κού Αγώνα στην Αί­γυ­πτο», Δω­δε­κα­νη­σια­κά Χρο­νι­κά Δ’ (1975), σ. 222-314.

-Αλέ­ξαν­δρος Κι­τρο­έφ, «Η Ελ­λη­νι­κή  Πα­ροι­κία στην Αί­γυ­πτο και ο Δεύ­τε­ρος Πα­γκό­σμιος Πό­λε­μος. Η Πε­ρί­πτω­ση του Εθνι­κού Απε­λευ­θε­ρω­τι­κού Συν­δέ­σμου»,  Μνή­μων 9 (1984), σ.1-32., doi:https://doi.org/10.12681/mnimon.207, ανα­κτή­θη­κε στις 15 Οκτω­βρί­ου 2020.

–«Αν­θυ­πο­λο­χα­γός Στέ­φα­νος Κα­ζούλ­λης- Κα­τα­δρο­μή στην Σα­ντο­ρί­νη»,  Πο­λι­τι­στι­κή Ομά­δας Αρ­χι­πέ­λα­γος, To Βlog, 22/04/2020, http://www.arxipelagos.org/taualpha-nu941alpha-mualphasigmaf-2020/6839452, πρό­σβα­ση στις 15 Οκτώ­βρί­ου 2020.

-Αμε­ρι­κα­νι­κή Σχολή Κλα­σι­κών Σπου­δών στην Αθήνα, Γεν­νά­δειος Βι­βλιο­θή­κη, Αρ­χείο Οι­κο­γέ­νειας Στέ­φα­νου και Ελί­ζας Δρα­γού­μη, Φά­κε­λος 5, Υπο­φά­κε­λοι 2, 5, 6.

Γε­νι­κά Αρ­χεία του Κρά­τους, Τμήμα Ρόδου, Αρ­χείο Ιτα­λών Κα­ρα­μπι­νιέ­ρων.

*Το άρθρο της κ. Πα­πα­νι­κο­λά­ου δη­μο­σιεύ­θη­κε στο Νέο Φως στις 19.10.20.