Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου καταθέτει προτάσεις για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου κατέ­θεσε τις προ­τά­σεις του στη δημόσια δια­βού­λευση που εκκί­νησε πρό­σφατα η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή (Κομι­σιόν) για τη νέα Στρα­τη­γική της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης για τα Νησιά όπως επίσης και στην επα­κό­λουθη πρό­σκληση της Γενικής Γραμ­μα­τείας Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής για την κατάρ­τιση της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στον Νησιω­τικό Χώρο. Το Πανε­πι­στή­μιο υπο­γραμ­μί­ζει ότι η νησιω­τι­κό­τητα δεν πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται μόνο ως πεδίο περιο­ρι­σμών, αλλά και ως πεδίο σημα­ντι­κών ανα­πτυ­ξια­κών ευκαι­ριών, και­νο­το­μίας και θεσμι­κής ανα­βάθ­μι­σης του νησιω­τι­κού χώρου.

Στο υπό­μνημα που υπε­βλήθη, ανα­δει­κνύ­ε­ται η σημασία της νέας ευρω­παϊ­κής πρω­το­βου­λίας και επι­ση­μαί­νε­ται ότι η νησιω­τι­κό­τητα απο­τε­λεί μόνιμη και ιδιαί­τερη χωρική, κοι­νω­νική, οικο­νο­μική και περι­βαλ­λο­ντική συνθήκη, η οποία απαιτεί ειδικά προ­σαρ­μο­σμέ­νες, συνε­κτι­κές και μακρό­πνοες πολι­τι­κές. Το αυξη­μένο κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας, η άνιση πρό­σβαση σε υπο­δο­μές και υπη­ρε­σίες, οι δημο­γρα­φι­κές πιέσεις, η ανάγκη πολυ­ε­πί­πε­δης δια­κυ­βέρ­νη­σης και η ανα­γνώ­ριση της γνώσης ως κρί­σι­μης νησιω­τι­κής υπο­δο­μής απο­τε­λούν βασικές προ­κλή­σεις για το μέλλον των νησιών.

Κεντρική θέση του Ιδρύ­μα­τος είναι ότι το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου απο­τε­λεί στρα­τη­γικό δημόσιο θεσμό για την ανά­πτυξη του Αιγαίου και η παρου­σία του σε έξι νησιά με δεκα­ο­κτώ τμήματα, με δεκάδες ενεργά ερευ­νη­τικά εργα­στή­ρια και με ισχυρό διεθνές ερευ­νη­τικό απο­τύ­πωμα, το καθι­στούν φυσικό και σταθερό επι­στη­μο­νικό εταίρο της Πολι­τείας, της αυτο­διοί­κη­σης και των τοπικών κοι­νω­νιών για τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση πολι­τι­κών βιώ­σι­μης νησιω­τι­κής ανά­πτυ­ξης.

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου τονίζει ότι, με την ανα­γκαία πολι­τική βούληση και με γενναία δημόσια στήριξη, η νησιω­τι­κό­τητα μπορεί να μετα­τρα­πεί σε ουσια­στικό συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα. Τα νησιά του Αιγαίου μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν ως πραγ­μα­τικά «ζωντανά εργα­στή­ρια» γνώσης, και­νο­το­μίας, πιλο­τι­κών εφαρ­μο­γών και δημό­σιας πολι­τι­κής, σε τομείς όπως οι βιώ­σι­μες μετα­φο­ρές, η ενέρ­γεια, το νερό, η κλι­μα­τική προ­σαρ­μογή, η ψηφιακή και­νο­το­μία, ο του­ρι­σμός και η γαλάζια οικο­νο­μία. Σε αυτή τη μετά­βαση, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μπορεί να δια­δρα­μα­τί­σει καθο­ρι­στικό ρόλο.

Το Ίδρυμα υπο­γραμ­μί­ζει επίσης ότι η περαι­τέρω ανά­πτυξή του συνιστά στρα­τη­γική επέν­δυση εθνικής σημα­σίας. Η ενί­σχυση των υπο­δο­μών, της φοι­τη­τι­κής και επι­στη­μο­νι­κής στέγης, των διοι­κη­τι­κών και τεχνι­κών υπη­ρε­σιών, της έρευνας και της διε­θνο­ποί­η­σης δεν αφορά μόνο το ίδιο το Πανε­πι­στή­μιο, αλλά φέρνει πολ­λα­πλά οφέλη στις τοπικές κοι­νω­νίες, στην κοι­νω­νική συνοχή, στην και­νο­το­μία και στην ανα­πτυ­ξιακή προ­ο­πτική των νησιών.

Μεταξύ των βασικών προ­τά­σεων που κατέ­θεσε το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου περι­λαμ­βά­νο­νται η θέσπιση πλήρους και δεσμευ­τι­κής ρήτρας νησιω­τι­κό­τη­τας, η δημιουρ­γία ειδικού χρη­μα­το­δο­τι­κού σκέλους για νησιω­τι­κές δημό­σιες υπο­δο­μές γνώσης, η στο­χευ­μένη και πολυ­ε­τής στήριξη του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου ως κεντρι­κού θεσμι­κού πυλώνα της νησιω­τι­κό­τη­τας, η ενί­σχυση της φοι­τη­τι­κής και επι­στη­μο­νι­κής στέγης, η στήριξη των νησιών ως «ζωντα­νών εργα­στη­ρίων» και­νο­το­μίας, η δημιουρ­γία μόνιμου μηχα­νι­σμού παρα­κο­λού­θη­σης της νησιω­τι­κό­τη­τας και η ενί­σχυση της διε­θνο­ποί­η­σης των νησιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων.

Ιδιαί­τερη θέση στο υπό­μνημα κατα­λαμ­βά­νει και η νεολαία, με έμφαση στο «δικαί­ωμα παρα­μο­νής» στα νησιά. Για το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, η δυνα­τό­τητα των νέων να σπου­δά­ζουν, να εργά­ζο­νται, να και­νο­το­μούν και να οικο­δο­μούν το μέλλον τους στον νησιω­τικό χώρο συν­δέ­ε­ται άμεσα με την ύπαρξη ισχυρών δημό­σιων πανε­πι­στη­μια­κών θεσμών, που παρά­γουν γνώση, ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, πολι­τι­σμό και ανα­πτυ­ξιακή προ­ο­πτική.

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου θεωρεί ότι η υπό δια­μόρ­φωση Ευρω­παϊκή Στρα­τη­γική για τα Νησιά και η αντί­στοιχη Εθνική Στρα­τη­γική συνι­στούν ιστο­ρική ευκαι­ρία για μια ουσια­στική μετα­τό­πιση: από απο­σπα­σμα­τι­κές και αμυ­ντι­κές παρεμ­βά­σεις, σε μια ολο­κλη­ρω­μένη πολι­τική νησιω­τι­κό­τη­τας, με ισχυ­ρούς θεσμούς, γνώση, δεδο­μένα, ανθρώ­πινο κεφά­λαιο και ανθε­κτι­κές υπο­δο­μές. Σε αυτό το πλαίσιο, οι προ­τά­σεις του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου εκφρά­ζουν την πάγια στρα­τη­γική αντί­ληψη ότι ένα ισχυρό, φρο­ντι­σμένο και εξω­στρε­φές Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μπορεί να απο­δώ­σει τερά­στια προ­στι­θέ­μενη αξία τόσο στα νησιά όπου εδρεύει όσο και σε όλο το Αιγαίου.

Το υπό­μνημα του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου στην Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής::

Προς:

Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής

Υπουρ­γείο Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής

Θέμα: Υπό­μνημα θέσεων και προ­τά­σεων του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου στο πλαίσιο της δια­βού­λευ­σης για την Ευρω­παϊκή Στρα­τη­γική για τις νησιω­τι­κές περιο­χές και για την κατάρ­τιση της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στον Νησιω­τικό Χώρο

Αξιό­τιμε κ. Γενικέ Γραμ­μα­τέα,

Σε απά­ντηση του από 23.03.2026 ηλε­κτρο­νι­κού μηνύ­μα­τός σας, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου υπο­βάλ­λει συνο­πτικά τις θέσεις και προ­τά­σεις του στο πλαίσιο της δια­βού­λευ­σης για τη δια­μόρ­φωση της Ευρω­παϊ­κής Στρα­τη­γι­κής για τα Νησιά και για την κατάρ­τιση της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στον Νησιω­τικό Χώρο.

Η πρω­το­βου­λία αυτή είναι ιδιαί­τερα σημα­ντική, καθώς ανα­γνω­ρί­ζει ότι η νησιω­τι­κό­τητα συνιστά μόνιμη και ιδιαί­τερη χωρική, κοι­νω­νική, οικο­νο­μική και περι­βαλ­λο­ντική συνθήκη, η οποία απαιτεί ειδικά προ­σαρ­μο­σμέ­νες και συνε­κτι­κές πολι­τι­κές, αλλά και επειδή ανα­δει­κνύει τα νησιά όχι μόνο ως περιο­χές προ­κλή­σεων αλλά και ως πεδία σημα­ντι­κών ανα­πτυ­ξια­κών ευκαι­ριών και και­νο­το­μίας.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Από τη σκοπιά του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, οι βασικές προ­κλή­σεις των νησιω­τι­κών περιο­χών είναι οι εξής:

Το κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας. Το αυξη­μένο κόστος μετα­φο­ρών, ενέρ­γειας, στέ­γα­σης, εφο­δια­σμού, διοι­κη­τι­κής λει­τουρ­γίας και πρό­σβα­σης σε υπη­ρε­σίες επι­βα­ρύ­νει δυσα­νά­λογα πολίτες, επι­χει­ρή­σεις, φοι­τη­τές, ερευ­νη­τές και δημό­σιους φορείς. Η ίδια η επι­στολή της ΓΓΑΙΝΠ ανα­δει­κνύει το κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας ως κρίσιμο διαρ­θρω­τικό ζήτημα για την ελλη­νική νησιω­τική οικο­νο­μία.

Η άνιση πρό­σβαση σε βασικές υπη­ρε­σίες και υπο­δο­μές. Για τα νησιά, η συν­δε­σι­μό­τητα δεν αφορά μόνο τις μετα­φο­ρές, αλλά και την πρό­σβαση σε υγεία, εκπαί­δευση, στέγαση, ψηφια­κές υπη­ρε­σίες, πολι­τι­σμό και δημόσια διοί­κηση. Η ευρω­παϊκή πρό­σκληση συνδέει ρητά το «δικαί­ωμα παρα­μο­νής» με την πρό­σβαση σε οικο­νο­μικά προσιτή στέγαση και δημό­σιες υπη­ρε­σίες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων της εκπαί­δευ­σης και της κατάρ­τι­σης.

Οι δημο­γρα­φι­κές πιέσεις και η φυγή νέων ανθρώ­πων. Τα νησιά, ιδιαί­τερα τα μικρά και απο­μα­κρυ­σμένα, απει­λού­νται από πλη­θυ­σμιακή απο­δυ­νά­μωση, γήρανση και περιο­ρι­σμένη ελκυ­στι­κό­τητα για νέους επι­στή­μο­νες, επαγ­γελ­μα­τίες και οικο­γέ­νειες. Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, μεταξύ άλλων, με μειω­μένη ελκυ­στι­κό­τητα για φοι­τη­τές και επι­στή­μο­νες υψηλού επι­πέ­δου λόγω απο­μό­νω­σης, αλλά και λόγω έλλει­ψης επαρ­κούς και κατάλ­λη­λης στε­γα­στι­κής υπο­δο­μής.

Η διοι­κη­τική και θεσμική αδυ­να­μία. Η νησιω­τι­κό­τητα απαιτεί όχι ορι­ζό­ντιες και ομοιό­μορ­φες λύσεις, αλλά πολυ­ε­πί­πεδη δια­κυ­βέρ­νηση, δια­φο­ρο­ποί­ηση ανά τύπο νησιού, καλύ­τερο συντο­νι­σμό πολι­τι­κών και συστη­μα­τική χρήση δεδο­μέ­νων. Η επι­στολή της ΓΓΑΙΝΠ συνο­ψί­ζει ακριβώς αυτή την ανάγκη, ανα­φε­ρό­μενη στους τέσ­σε­ρις πυλώνες του σχεδίου δράσης του ΟΟΣΑ, με έμφαση στη δια­κυ­βέρ­νηση, το ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, τον παρα­γω­γικό μετα­σχη­μα­τι­σμό και την πράσινη μετά­βαση.

Η ανάγκη ανα­γνώ­ρι­σης και στή­ρι­ξης της γνώσης ως κρί­σι­μης νησιω­τι­κής υπο­δο­μής. Σε νησιω­τι­κές περιο­χές, ένα δημόσιο πανε­πι­στή­μιο απο­τε­λεί αφενός εκπαι­δευ­τικό φορέα αλλά ταυ­τό­χρονα και πυλώνα κοι­νω­νι­κής συνοχής, δεξα­μενή ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου, μηχα­νι­σμό και­νο­το­μίας, υπο­στή­ρι­ξης των τοπικών κοι­νω­νιών και παρα­γω­γής τεκ­μη­ρί­ω­σης για τη δημόσια πολι­τική.

Κατά συνέ­πεια, οι προ­τε­ραιό­τη­τες πολι­τι­κής πρέπει να είναι:

η θεσμική κατο­χύ­ρωση της ρήτρας νησιω­τι­κό­τη­τας,

η γενναία και με όραμα ενί­σχυση των δημό­σιων πανε­πι­στη­μίων και ερευ­νη­τι­κών φορέων των νησιών ως μόνιμων ανα­πτυ­ξια­κών υπο­δο­μών,

η ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου,

η στέγαση και η κοι­νω­νική υπο­στή­ριξη

η καθο­λική και προσιτή συν­δε­σι­μό­τητα,

η πράσινη και ψηφιακή μετά­βαση με νησιω­τική προ­σαρ­μογή.

 

ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Η ευρω­παϊκή πρό­σκληση ανα­γνω­ρί­ζει ότι, παρότι υπάρ­χουν ήδη αρκετές τομε­α­κές πολι­τι­κές και χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία, ο κατα­κερ­μα­τι­σμός τους περιο­ρί­ζει τον συνο­λικό αντί­κτυπο και επι­βα­ρύ­νει διοι­κη­τικά ιδιαί­τερα τα μικρό­τερα νησιά και τους φορείς τους.

Από Ελλη­νι­κής πλευράς, ιδιαί­τερη σημασία έχουν:

η θεσμο­θέ­τηση της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στο Νησιω­τικό Χώρο με τον ν. 4832/2021,

η υπουρ­γική απόφαση του 2025 για τις αρχές, κατευ­θύν­σεις και τη μεθο­δο­λο­γία κατάρ­τι­σής της,

η αξιο­ποί­ηση των πορι­σμά­των του έργου ΟΟΣΑ/DG REFORM για την πολυ­ε­πί­πεδη δια­κυ­βέρ­νηση και την ανθε­κτι­κό­τητα των νησιω­τι­κών οικο­νο­μιών,

η κατεύ­θυνση για θέσπιση εργα­λείων εφαρ­μο­γής της «ρήτρας νησιω­τι­κό­τη­τας».

 

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου θεωρεί ότι η νέα στρα­τη­γική πρέπει να συμπλη­ρώ­νει και να ενι­σχύει τις υπάρ­χου­σες παρεμ­βά­σεις με τρεις βασι­κούς τρόπους:

Ορι­ζό­ντια ενσω­μά­τωση της νησιω­τι­κής διά­στα­σης.

Κάθε τομεακή πολι­τική που αφορά μετα­φο­ρές, ενέρ­γεια, εκπαί­δευση, υγεία, έρευνα, πολι­τική συνοχής, στέγαση και ψηφια­κές υπη­ρε­σίες πρέπει να ενσω­μα­τώ­νει υπο­χρε­ω­τικά αξιο­λό­γηση νησιω­τι­κού αντι­κτύ­που.

Δια­φο­ρο­ποί­ηση ανά τυπο­λο­γία νησιών.

Δεν έχουν όλα τα νησιά τα ίδια χαρα­κτη­ρι­στικά. Άλλες ανάγκες έχουν τα μεγάλα του­ρι­στικά νησιά, άλλες τα μικρά απο­μα­κρυ­σμένα και άλλες τα νησιω­τικά συμπλέγ­ματα. Αυτή η δια­φο­ρο­ποί­ηση προ­κύ­πτει και από το υλικό της ΓΓΑΙΝΠ.

Συστη­μα­τική σύνδεση πολι­τι­κής, χρη­μα­το­δό­τη­σης και τεκ­μη­ρί­ω­σης.

Η νησιω­τική πολι­τική δεν μπορεί να στη­ρί­ζε­ται σε απο­σπα­σμα­τικά μέτρα. Χρειά­ζε­ται στα­θε­ρούς δείκτες, δεδο­μένα, παρα­τη­ρη­τή­ρια, αξιο­λό­γηση απο­τε­λε­σμά­των και συνεχή επι­στη­μο­νική υπο­στή­ριξη. Η επι­στολή της ΓΓΑΙΝΠ μνη­μο­νεύει ρητά την αξία δεδο­μέ­νων/δεικτών και τη δημιουρ­γία Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Νησιω­τι­κής Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας. Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μπορεί να παίξει κεντρικό ρόλο στην επι­τυ­χη­μένη υλο­ποί­ηση μιας τέτοιας δράσης.

ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ (από την πλευρά του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου) ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ

Γενική Θεώρηση για το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, ως σύγ­χρονο πολυ­νη­σιω­τικό πανε­πι­στη­μιακό δίκτυο με παρου­σία σε έξι νησιά, έξι σχολές, δεκα­ο­κτώ τμήματα καθώς και με δεκάδες ενεργά ερευ­νη­τικά και εκπαι­δευ­τικά εργα­στή­ρια, παράλ­ληλα με τον ακα­δη­μαϊκό του ρόλο, συνιστά θεμε­λιώδη ανα­πτυ­ξιακό πυλώνα του Αιγαίου. Η ίδια η απο­στολή του Ιδρύ­μα­τος συνδέει την έρευνα υψηλού επι­πέ­δου και την ποιο­τική διδα­σκα­λία με την οικο­νο­μική και κοι­νω­νική ανά­πτυξη της χώρας και τη συνοχή του ευρω­παϊ­κού χώρου, ενώ η μέχρι σήμερα πορεία του έχει ήδη απο­δεί­ξει, τόσο την ακα­δη­μαϊκή του ευρω­στία όσο και τις δυνα­τό­τη­τες συμ­βο­λής του στην τοπική ανά­πτυξη και στις συνερ­γα­σίες με τις τοπικές κοι­νω­νίες.

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου ως ο φυσικός συν­δια­μορ­φω­τής και στα­θε­ρός επι­στη­μο­νι­κός εταίρος της Πολι­τείας για την νησιω­τική βιω­σι­μό­τητα και ανά­πτυξη:

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου είναι και πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται σταθερά ως ο φυσικός και εκ των ων ουκ άνευ επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της της Πολι­τείας, της αυτο­διοί­κη­σης και της τοπικής κοι­νω­νίας στον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση ανα­πτυ­ξια­κών πολι­τι­κών για τα νησιά. Τα εργα­στή­ρια, οι ερευ­νη­τι­κές ομάδες και οι επι­στη­μο­νι­κές του δομές δια­θέ­τουν τη δυνα­τό­τητα να συν­δια­μορ­φώ­σουν και να συμ­βά­λουν απο­φα­σι­στικά σε κάθε κρίσιμο πεδίο: στη βιώσιμη νησιω­τική κινη­τι­κό­τητα και τις μετα­φο­ρές, στην ενέρ­γεια, στο νερό, στο περι­βάλ­λον, στη γαλάζια και πράσινη οικο­νο­μία, στον του­ρι­σμό, στην ψηφιακή και­νο­το­μία, στην κοι­νω­νική συνοχή, στην εκπαί­δευση, στη δημόσια διοί­κηση και στην πολι­τική προ­στα­σία.

Ενδει­κτικά ανα­φέ­ρουμε ότι το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου (τμήμα Γεω­γρα­φίας) συμ­με­τέ­χει στην υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος Islands (https://islandsmaster.eu/), δια­θέ­τει εξει­δι­κευ­μένο Εργα­στή­ριο (Εργα­στή­ριο Τοπικής και Νησιω­τι­κής Ανάπτυξης- https://llid.aegean.gr/) που έχει εκπο­νή­σει ήδη από τη προη­γού­μενη δεκα­ε­τία ειδική μελέτη για την ευρω­παϊκή νησιω­τική στρα­τη­γική στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Χωρικής συνοχής του ESPON (https://llid.aegean.gr/wp-content/uploads/2026/03/EUROISLANDS-FinalReport_.pdf) και έχει εκπο­νή­σει τον Άτλαντα των Νησιών, ενώ σε συνερ­γα­σία με το Εργα­στή­ριο Διοί­κη­σης Ναυ­τι­λια­κών και Λιμε­νι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΕΔΙΝΑΛΕ – https://www.stt.aegean.gr/ergastirio-dioikisis-naytiliakon-kai-limenikon-epicheiriseon-edinale/) έχει συμ­βά­λει στη δια­μόρ­φωση του πλαι­σίου για την εφαρ­μογή του Μετα­φο­ρι­κού Ισο­δύ­να­μου.

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου ως συντο­νι­στής πιλο­τι­κών εφαρ­μο­γών και κλι­μά­κω­σης επι­τυ­χη­μέ­νων πολι­τι­κών στο νησιω­τικό χώρο:

Ιδιαί­τερη σημασία έχει επίσης ότι τα ίδια τα νησιά του Αιγαίου συνι­στούν ζηλευτά «ζωντανά εργα­στή­ρια» (living labs), δηλαδή μονα­δικά πεδία πραγ­μα­τι­κής δοκιμής, προ­σαρ­μο­γής και αξιο­λό­γη­σης και­νο­τό­μων λύσεων, χωρίς όμως μέχρι σήμερα να έχουν αξιο­ποι­η­θεί στον βαθμό που θα έπρεπε και θα μπο­ρού­σαν. Η ίδια η ευρω­παϊκή δια­βού­λευση ανα­γνω­ρί­ζει ότι τα νησιά μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν ως κλίνες δοκιμών για και­νο­το­μία σε τομείς όπως οι βιώ­σι­μες μετα­φο­ρές, η κινη­τι­κό­τητα, η δια­χεί­ριση υδάτων, η καθαρή ενέρ­γεια, η προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική αλλαγή, ο του­ρι­σμός, η ψηφιακή και­νο­το­μία και η γαλάζια οικο­νο­μία, ενώ και η πρό­σφατη έκθεση του ΟΟΣΑ προ­τεί­νει ρητά την προ­ώ­θηση «νησιω­τι­κών κόμβων και­νο­το­μίας|» (island innovation hubs) και «ζωντα­νών εργα­στη­ρίων» (living labs). Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου είναι ο κατε­ξο­χήν θεσμός που μπορεί και πρέπει να οργα­νώ­νει αυτή τη μετά­βαση από τη θεω­ρη­τική δυνα­τό­τητα στην πιλο­τική εφαρ­μογή και στην κλι­μά­κωση επι­τυ­χη­μέ­νων πολι­τι­κών στον νησιω­τικό χώρο.

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου ως ελκυ­στι­κός διεθνής ακα­δη­μαϊ­κός προ­ο­ρι­σμός πρώτης επι­λο­γής: Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μπορεί και πρέπει να εξε­λι­χθεί σε ιδιαί­τερα ελκυ­στικό διεθνή ακα­δη­μαϊκό προ­ο­ρι­σμό. Η γεω­γρα­φική του θέση, το πολυ­νη­σιω­τικό του μοντέλο, η θεμα­τική του εξει­δί­κευση, η σύνδεσή του με το θαλάσ­σιο και νησιω­τικό περι­βάλ­λον και το ισχυρό ερευ­νη­τικό του απο­τύ­πωμα το καθι­στούν ιδανικό χώρο για διεθνή συνέ­δρια, θερινά σχολεία, ερευ­νη­τικά ινστι­τούτα, επι­χει­ρη­μα­τι­κές θερ­μο­κοι­τί­δες, κόμβους και­νο­το­μίας και συνερ­γα­σίες με πανε­πι­στή­μια, επι­χει­ρή­σεις και οργα­νι­σμούς από όλον τον κόσμο. Η ίδια η στρα­τη­γική συζή­τηση στο εσω­τε­ρικό του Ιδρύ­μα­τος υπο­γραμ­μί­ζει ως ευκαι­ρίες τη διε­θνο­ποί­ηση, τη διεύ­ρυνση διεθνών συνερ­γα­σιών και την προ­σέλ­κυση διεθνών φοι­τη­τών και ερευ­νη­τών, ενώ έχει ήδη δια­τυ­πω­θεί ρητά το όραμα το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου να κατα­στεί διεθνής ακα­δη­μαϊ­κός προ­ο­ρι­σμός πρώτης επι­λο­γής.

Η ολο­κλή­ρωση της επέν­δυ­σης της Πολι­τείας στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου:

Για να επι­τε­λέ­σει πλήρως αυτόν τον πολυ­ε­πί­πεδο ρόλο του, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου χρειά­ζε­ται μια νέα, απο­φα­σι­στική ανα­πτυ­ξιακή ώθηση. Το Ίδρυμα απο­τε­λεί μια μεγάλη δημόσια επέν­δυση εθνικής σημα­σίας, η οποία δεν πρέπει να παρα­μεί­νει ημι­τε­λής ως προς το ανα­πτυ­ξιακό της απο­τύ­πωμα.

Οι περιο­ρι­σμέ­νες υπο­δο­μές στα νησιά, η έλλειψη επαρκών φοι­τη­τι­κών εστιών και οι ευρύ­τε­ρες κτη­ρια­κές και λει­τουρ­γι­κές ανάγκες του Πανε­πι­στη­μίου περιο­ρί­ζουν σήμερα την πλήρη αξιο­ποί­ηση των δυνα­το­τή­των του. Εδώ χρειά­ζε­ται μια γενναία και απο­φα­σι­στική παρέμ­βαση από την Πολι­τεία. Η κάλυψη αυτών των αναγκών δεν πρέπει να θεω­ρη­θεί στενά πανε­πι­στη­μιακή δαπάνη, αλλά στρα­τη­γική ανα­πτυ­ξιακή επέν­δυση για τα ίδια τα νησιά, καθώς κάθε ενί­σχυση των υπο­δο­μών, της διε­θνο­ποί­η­σης και της ερευ­νη­τι­κής ικα­νό­τη­τας του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου επι­στρέ­φει πολ­λα­πλά στην τοπική οικο­νο­μία, στην κοι­νω­νική συνοχή, στην και­νο­το­μία και στη γεω­πο­λι­τική ανθε­κτι­κό­τητα του νησιω­τι­κού χώρου.

Για τους λόγους αυτούς, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου θεωρεί ότι η Ευρω­παϊκή Στρα­τη­γική για τα Νησιά και η Εθνική Στρα­τη­γική για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στον Νησιω­τικό Χώρο οφεί­λουν να ανα­γνω­ρί­σουν ρητά και να υπο­στη­ρί­ξουν με κάθε τρόπο τον ρόλο των νησιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων, και ιδίως του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, ως βασικών θεσμών παρα­γω­γής γνώσης, και­νο­το­μίας, τεκ­μη­ρί­ω­σης, πιλο­τι­κής εφαρ­μο­γής πολι­τι­κών και ανα­πτυ­ξια­κού μετα­σχη­μα­τι­σμού. Τα νησιά δεν χρειά­ζο­νται μόνο αντι­σταθ­μι­στικά μέτρα, χρειά­ζο­νται ισχυ­ρούς θεσμούς που να μπορούν να παρά­γουν μέλλον. Και το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου είναι ένας τέτοιος θεσμός.

Προ­τά­σεις

Θεσμο­θέ­τηση πλήρους και δεσμευ­τι­κής ρήτρας νησιω­τι­κό­τη­τας

σε κάθε νέο νόμο, πρό­γραμμα, χρη­μα­το­δο­τικό εργα­λείο και διοι­κη­τική πράξη με πιθανό αντί­κτυπο στα νησιά.

Ειδικό χρη­μα­το­δο­τικό σκέλος για νησιω­τι­κές δημό­σιες υπο­δο­μές γνώσης

με επι­λέ­ξι­μες δράσεις για πανε­πι­στή­μια, ερευ­νη­τικά κέντρα, δομές κατάρ­τι­σης, ψηφιακά εργα­στή­ρια, θαλάσ­σια έρευνα, παρα­τη­ρη­τή­ρια και δομές μετα­φο­ράς τεχνο­γνω­σίας.

Στο­χευ­μένη στήριξη του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου ως κεντρι­κού θεσμι­κού πυλώνα της νησιω­τι­κό­τη­τας

μέσω πολυ­ε­τούς προ­γράμ­μα­τος γεν­ναίας χρη­μα­το­δό­τη­σης που θα λαμ­βά­νει υπόψη αφενός το αυξη­μένο λει­τουρ­γικό κόστος της πολυ­νη­σιω­τι­κό­τη­τας, τη συντή­ρηση και ανά­πτυξη υπο­δο­μών και την ενί­σχυση διοι­κη­τι­κών και τεχνι­κών υπη­ρε­σιών αλλά κυρίως τις τερά­στιες ανα­πτυ­ξια­κές δυνα­τό­τη­τες και δυνα­τό­τη­τες διε­θνο­ποί­η­σης που μπορεί να προ­σφέ­ρει ένα «φρο­ντι­σμένο» Πανε­πι­στή­μιο.

Το ίδιο το Ίδρυμα εντο­πί­ζει ως αδυ­να­μίες την υπο­στε­λέ­χωση τεχνι­κού και διοι­κη­τι­κού προ­σω­πι­κού, τις περιο­ρι­σμέ­νες υπο­δο­μές και την έλλειψη επαρκών φοι­τη­τι­κών εστιών.

Ειδικά το θέμα των καλών και επαρκών κτη­ρια­κών υπο­δο­μών, δεν μπορεί να αντι­με­τω­πί­ζε­ται πλέον απο­σπα­σμα­τικά, είναι εξαι­ρε­τικά επείγον και εξόχως σημα­ντικό. Η ουσια­στική επίλυση του θα επι­τρέ­ψει στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου να ανα­πτύ­ξει τερά­στια και συσ­σω­ρευ­μένη δυνα­μική, που θα έχει άμεσο θετικό αντί­κτυπο στην ανα­πτυ­ξιακή πορεία των νησιών όπου εδρεύει.

Ειδικό πρό­γραμμα φοι­τη­τι­κής και επι­στη­μο­νι­κής στέγης στα νησιά

με έμφαση σε φοι­τη­τι­κές εστίες, κατοι­κίες νέων ερευ­νη­τών και νέου προ­σω­πι­κού και κίνητρα εγκα­τά­στα­σης μελών ΔΕΠ, ερευ­νη­τών, ιατρών, εκπαι­δευ­τι­κών και άλλων κρί­σι­μων επαγ­γελ­μα­τιών.

Νησιω­τικό πρό­γραμμα προ­σέλ­κυ­σης και παρα­μο­νής ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού

με φορο­λο­γικά, στε­γα­στικά και επαγ­γελ­μα­τικά κίνητρα για νέους επι­στή­μο­νες και εργα­ζο­μέ­νους υψηλής εξει­δί­κευ­σης.

Στήριξη των νησιών ως “ζωντα­νών εργα­στη­ρίων” και­νο­το­μίας

σε καθαρή ενέρ­γεια, κυκλική οικο­νο­μία, βιώσιμη κινη­τι­κό­τητα, υδά­τι­νους πόρους, ψηφια­κές εφαρ­μο­γές, πολι­τι­στική δια­χεί­ριση, βιώσιμο του­ρι­σμό και γαλάζια οικο­νο­μία, όπως εξάλλου ανα­γνω­ρί­ζει και η ίδια η ευρω­παϊκή πρό­σκληση.

Δημιουρ­γία στην έδρα του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου και της ΓΓΑΙΝΠ μόνιμου Μηχα­νι­σμού Παρα­κο­λού­θη­σης Νησιω­τι­κό­τη­τας (Ερευ­νη­τικό Ινστι­τούτο Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής)

με τη συμ­με­τοχή πανε­πι­στη­μίων, δημό­σιων φορέων και περι­φε­ρειών, για συλλογή δεδο­μέ­νων, αξιο­λό­γηση πολι­τι­κών και υπο­στή­ριξη λήψης απο­φά­σεων, που θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει Κέντρο Αρι­στείας για όλο τον νησιω­τικό χώρο, ευρω­παϊκό και παγκό­σμιο.

Ενί­σχυση της διε­θνο­ποί­η­σης των νησιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων

μέσω ευρω­παϊ­κών συμ­μα­χιών, ξενό­γλωσ­σων προ­γραμ­μά­των, κοινών μετα­πτυ­χια­κών, κινη­τι­κό­τη­τας και προ­σέλ­κυ­σης φοι­τη­τών και ερευ­νη­τών. Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου δια­θέ­τει ήδη ισχυρή βάση διεθνών συνερ­γα­σιών, συμ­με­τέ­χει στην συμ­μα­χία Ευρω­παϊ­κών Πανε­πι­στη­μίων ERUA και ανα­πτύσ­σει ξενό­γλωσσα και κοινά προ­γράμ­ματα.

Απλού­στευση κανόνων και διοι­κη­τι­κών δια­δι­κα­σιών και υιο­θέ­τηση fast track μηχα­νι­σμών

για τα νησιω­τικά ιδρύ­ματα και έργα, καθώς η γρα­φειο­κρα­τία και οι νομο­θε­τι­κές ασά­φειες μειώ­νουν την ικα­νό­τητα απορ­ρό­φη­σης πόρων και καθυ­στε­ρούν κρί­σι­μες παρεμ­βά­σεις.

ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ

Το δικαί­ωμα παρα­μο­νής στα νησιά δεν είναι αφη­ρη­μένη έννοια. Προ­ϋ­πο­θέ­τει πραγ­μα­τι­κούς όρους ζωής, σπουδών, εργα­σίας και προ­ο­πτι­κής. Για τους νέους ανθρώ­πους, και ιδίως για τους φοι­τη­τές και απο­φοί­τους, τα βασικά ζητή­ματα είναι:

η προσιτή κατοι­κία,

η αξιό­πι­στη μετα­φο­ρική και ψηφιακή συν­δε­σι­μό­τητα,

η πρό­σβαση σε ποιο­τική εκπαί­δευση, υγεία και πολι­τι­σμό,

οι ευκαι­ρίες απα­σχό­λη­σης και επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας,

η ύπαρξη οικο­συ­στή­μα­τος γνώσης και και­νο­το­μίας,

η αίσθηση ότι μπορούν να έχουν πλήρη επαγ­γελ­μα­τική και κοι­νω­νική δια­δρομή χωρίς να υπο­χρε­ώ­νο­νται να μετα­κι­νη­θούν προς τα μητρο­πο­λι­τικά κέντρα.

Για το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, η παρα­μονή των νέων στα νησιά συν­δέ­ε­ται ευθέως με την παρου­σία ισχυρών δημό­σιων εκπαι­δευ­τι­κών ιδρυ­μά­των. Ένα δημόσιο πανε­πι­στή­μιο στα νησιά επι­χει­ρεί να συγκρα­τεί πλη­θυ­σμό, δημιουρ­γεί θέσεις εργα­σίας, παράγει πολι­τι­σμό, ανα­βαθ­μί­ζει το τοπικό ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, συνδέει τους νέους με την έρευνα, την και­νο­το­μία και τις τοπικές προ­ο­πτι­κές.

Στο πεδίο αυτό προ­τεί­νουμε:

Ειδικό εθνικό και ευρω­παϊκό πρό­γραμμα “Νέοι στα Νησιά” με υπο­τρο­φίες, στε­γα­στική στήριξη, πρα­κτική άσκηση, τοπικές θέσεις πρώτης απα­σχό­λη­σης, κίνητρα προ­σέλ­κυ­σης και παρα­μο­νής διδα­κτι­κού και διοι­κη­τι­κού προ­σω­πι­κού.

Σχε­δια­σμός και υλο­ποί­ηση ολο­κλη­ρω­μέ­νης οικι­στι­κής και συνε­δρια­κής υπο­δο­μής για το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου

Γενναία ενί­σχυση φοι­τη­τι­κής μέρι­μνας με προ­τε­ραιό­τητα σε στέγαση, μετα­κι­νή­σεις, ψυχο­κοι­νω­νική υπο­στή­ριξη και ψηφια­κές υπη­ρε­σίες.

Σύνδεση σπουδών και τοπικής οικο­νο­μίας μέσα από «ζωντανά εργα­στή­ρια», θερ­μο­κοι­τί­δες, συνερ­γα­σίες με ΟΤΑ, επι­με­λη­τή­ρια, κοι­νω­νι­κές επι­χει­ρή­σεις και κλάδους της γαλά­ζιας οικο­νο­μίας.

Στήριξη της πολι­τι­στι­κής και κοι­νω­νι­κής ζωής των νησιών ώστε η παρα­μονή να είναι όχι μόνο οικο­νο­μικά εφικτή αλλά και ποιο­τικά ελκυ­στική.

Ανά­πτυξη απο­κε­ντρω­μέ­νων υπη­ρε­σιών κατάρ­τι­σης και διά βίου μάθησης για νέους και ενή­λι­κες, αξιο­ποιώ­ντας τις ήδη ισχυρές δομές του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου στη διά βίου μάθηση.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου θεωρεί ότι η υπό δια­μόρ­φωση Ευρω­παϊκή Στρα­τη­γική για τα νησιά και η Εθνική Στρα­τη­γική για την Ολο­κλη­ρω­μένη Θαλάσ­σια Πολι­τική στο Νησιω­τικό Χώρο απο­τε­λούν ιστο­ρική ευκαι­ρία για μετά­βαση από απο­σπα­σμα­τι­κές, αντι­σταθ­μι­στι­κές και διοι­κη­τικά ουδέ­τε­ρες παρεμ­βά­σεις σε μια ολο­κλη­ρω­μένη πολι­τική νησιω­τι­κό­τη­τας.

Βασική θέση του Ιδρύ­μα­τος είναι ότι τα νησιά δεν χρειά­ζο­νται μόνο εξαι­ρέ­σεις ή ειδικά μέτρα αντι­στάθ­μι­σης. Χρειά­ζο­νται ισχυ­ρούς θεσμούς, γνώση, δεδο­μένα, ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, ανθε­κτι­κές υπο­δο­μές και μακρό­πνοη πολι­τική. Στο πλαίσιο αυτό, το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου πρέπει να ανα­γνω­ρι­στεί και να υπο­στη­ρι­χθεί γενναία και απο­φα­σι­στικά ως βασικός στρα­τη­γι­κός δημό­σιος εταίρος για το παρόν και το μέλλον του νησιω­τι­κού χώρου. Η θέση αυτή είναι συνεπής τόσο με την απο­στολή και το έργο του Ιδρύ­μα­τος όσο και με τις ίδιες τις κατευ­θύν­σεις που ανα­δει­κνύ­ο­νται στα κείμενα της δια­βού­λευ­σης.

Παρα­μέ­νουμε στη διάθεσή σας για κάθε περαι­τέρω συνερ­γα­σία και επι­στη­μο­νική συν­δρομή στο πλαίσιο της παρού­σας δια­δι­κα­σίας δια­βού­λευ­σης και του σχε­δια­σμού της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής.

 

Με εκτί­μηση,

Ο Πρύ­τα­νης

Καθη­γη­τής Δημή­τριος Παπα­γε­ωρ­γίου