Τήλος – Το πρώτο νησί χωρίς απόβλητα – Το θαύμα έκλεισε χρόνο

Πώς θα μάθουμε να μαζεύ­ουμε σωστά τα σκου­πί­δια μας και να τα βάζουμε στους κατάλ­λη­λους κάδους;»

Μπο­ρείτε να φαντα­στείτε ένα μέρος χωρίς σκου­πί­δια; Χωρίς κάδους στους δρόμους; Αυτούς τους αντιαι­σθη­τι­κούς που απο­φεύ­γουμε κλεί­νο­ντας τη μύτη, καθώς ξεχει­λί­ζουν τις ημέρες με πολυ­κο­σμία. Ένα μέρος που δεν έχει χωμα­τερή, αν και βρί­σκε­ται στην Ελλάδα, η οποία έχει κατα­βά­λει δεκάδες εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε πρό­στιμα λόγω των παρά­νο­μων χωμα­τε­ρών; Όπου τα από­βλητα συλ­λέ­γο­νται, αξιο­ποιού­νται και απο­κτούν μια δεύτερη ζωή χωρίς να αφήνουν απο­τύ­πωμα στο φυσικό περι­βάλ­λον;

«Κι εγώ αρχικά εξέ­φραζα σοβαρές αμφι­βο­λίες, παρότι μου φάνηκε ωραία ιδέα. Θα μπο­ρούσε, όμως, να υλο­ποι­η­θεί στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας; Πώς θα μάθουμε να μαζεύ­ουμε σωστά τα σκου­πί­δια μας και να τα βάζουμε στους κατάλ­λη­λους κάδους;» Ο Χαρά­λα­μπος Κου­ρού­κλης είχε αρκε­τούς ενδοια­σμούς. Η επαγ­γελ­μα­τική του πορεία τον έφερε το 2013 στην ακρι­τική Τήλο, χωρίς ακόμα να φαντά­ζε­ται ότι θα (θέλει να) ζήσει για πάντα εκεί «λόγω της ποιό­τη­τας ζωής». Πλέον, όταν ταξι­δεύει σε άλλες περιο­χές της Ελλάδας αλλά και στο εξω­τε­ρικό, του κακο­φαί­νε­ται όταν βλέπει κάδους απορ­ριμ­μά­των. Χθες, Σάββατο, μαζί με τους περίπου 400 ακόμα μόνι­μους κατοί­κους του απο­μα­κρυ­σμέ­νου νησιού ο Χ. Κου­ρού­κλης γιόρ­τασε στην πλατεία των Λιβα­διών τη συμπλή­ρωση ενός χρόνου επί­ση­μης λει­τουρ­γίας σε όλη την Τήλο του προ­γράμ­μα­τος «Just Go Zero Tilos», της μετα­τρο­πής της, δηλαδή, στο πρώτο νησί μηδε­νι­κών απο­βλή­των.

Κλειδί η επιλογή στην πηγή

Η προ­ερ­γα­σία ξεκί­νησε τον Μάιο του 2021 όταν πόρτα-πόρτα οι εργα­ζό­με­νοι της εται­ρείας Polygreen, μεταξύ αυτών και ντόπιοι ώστε να είναι εύκολη η προ­σέγ­γιση, ενη­μέ­ρω­ναν τον κόσμο. Το κλειδί ήταν να μπο­λια­στούν οι άνθρω­ποι με μια νέα νοο­τρο­πία. «Το πρωί που ήρθαν στο σπίτι μάς εξή­γη­σαν πώς θα χωρί­ζο­νται τα απορ­ρίμ­ματα ανά κατη­γο­ρία και πώς θα υλο­ποι­η­θεί σωστά το αρχικό στάδιο. Μου έδωσαν τις τσάντες για τα απορ­ρίμ­ματα, έγραψα τις σημειώ­σεις σε ένα χαρτάκι στο ψυγείο, πού θα πετάω τι. Δεν ήθελα να κάνω λάθος και να δημιουρ­γήσω πρό­βλημα στους εργα­ζό­με­νους που κάνουν τη διαλογή. Ξεκι­νή­σαμε σιγά-σιγά να αλλά­ζουμε τον τρόπο σκέψης και τελικά μας έγινε συνή­θεια» περι­γρά­φει ο Χ. Κου­ρού­κλης.

Σχεδόν έχει ξεχάσει την εικόνα του παρα­λια­κού πλα­κό­στρω­του δρόμου στα Λιβάδια, όπου, πριν την έναρξη του εγχει­ρή­μα­τος, οι κάδοι σκου­πι­διών δημιουρ­γού­σαν εστίες (και οπτικής) μόλυν­σης. Ο Χ. Κου­ρου­κλής, όπως όλοι οι κάτοι­κοι, χρη­σι­μο­ποιεί καθη­με­ρινά τις ειδικά σχε­δια­σμέ­νες τσάντες -«στην αρχή φοβό­μουν, αδίκως, ότι θα μυρί­ζουν μέσα στο σπίτι»-, όπου ενα­πο­θέ­τει όλα τα ανα­κυ­κλώ­σιμα υλικά, αφού προη­γου­μέ­νως τα έχει πλύνει. Σε ξεχω­ρι­στή, βιο­δια­σπώ­μενη σακούλα βάζει όλα τα οργα­νικά από­βλητα, ενώ σε άλλη συγκε­ντρώ­νει τα μη ανα­κυ­κλώ­σιμα από­βλητα. Τα υπο­λείμ­ματα τσι­γά­ρων (γόπες) συγκε­ντρώ­νο­νται και αυτά σε μεταλ­λικά δοχεία. Κάθε δύο ημέρες τα αφήνει έξω από το σπίτι για να τα παρα­λά­βουν τα ειδικά οχήματα της Polygreen. Στη σωστή διαλογή των απο­βλή­των συμ­με­τέ­χουν και όλες οι επι­χει­ρή­σεις της Τήλου, οι οποίες προ­μη­θεύ­τη­καν τον ειδικό εξο­πλι­σμό. «Είναι τερά­στια διαφορά στην εικόνα του νησιού. Παλαιό­τερα ο του­ρί­στας μπορεί να έβλεπε γεμάτο έναν κάδο και να πετούσε το ανα­ψυ­κτικό του κάτω. Τώρα είναι όλα τακτο­ποι­η­μένα και το νησί πεντα­κά­θαρο» συνο­ψί­ζει ο Χ. Κου­ρού­κλης.

Σχεδόν όλα επι­στρέ­φουν στη γη της Τήλου

«Είμαι περή­φα­νος για αυτά που κατα­φέ­ραμε γιατί το έζησα από τη πρώτη στιγμή» μας λέει ο Βασίλης Καρα­γιάν­νης, μόνιμος κάτοι­κος εδώ και πέντε χρόνια στο νησί και υπεύ­θυ­νος του Κέντρου Κυκλι­κής Και­νο­το­μίας, το οποίο έχει αντι­κα­τα­στή­σει τον ΧΥΤΑ της Τήλου που παλιά μύριζε από χιλιό­με­τρα. Αυτό το κέντρο επι­σκέ­φθηκε το Σάββατο 25 Μαρτίου ο πρό­ε­δρος του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Αλέξης Τσίπρας, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντας «μικρό θαύμα» το γεγονός ότι η Τήλος έχει πετύχει τη μείωση των απορ­ριμ­μά­των σχεδόν κατά 90%.

«Μέχρι σήμερα έχουμε συλ­λέ­ξει 295 τόνους υλικών. Αν δεν είχε γίνει αυτό, θα θάβο­νταν στη γη της Τήλου. Το ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης είναι τερά­στιο. Αφού κάθε νοι­κο­κυ­ριό ή επι­χεί­ρηση κάνει τη διαλογή, στο κέντρο γίνεται η περαι­τέρω διαλογή και προ­ε­τοι­μα­σία των απο­βλή­των για ανα­κύ­κλωση, κομπο­στο­ποί­ηση ή ενερ­γειακή αξιο­ποί­ηση. Δια­χω­ρί­ζουμε τα ανα­κυ­κλώ­σιμα σε πάνω από 25 δια­φο­ρε­τικά “ρεύματα” για περαι­τέρω διαλογή με μηχα­νή­ματα για τα μη ανα­κυ­κλώ­σιμα και τέσ­σε­ρις κομπο­στο­ποι­η­τές για τα οργα­νικά. Το κομπόστ στη συνέ­χεια διο­χε­τεύ­ε­ται στους κατοί­κους του νησιού ως εδα­φο­βελ­τιω­τικό, το οποίο, ανα­με­μειγ­μένο με το χώμα, λει­τουρ­γεί σαν λίπασμα. Ό,τι δίνουν σε οργα­νικό το επι­στρέ­φουμε πίσω στη γη της Τήλου» αναλύει ο Β. Καρα­γιάν­νης. Τα μη ανα­κυ­κλώ­σιμα περνούν από μηχά­νημα θερ­μι­κής επε­ξερ­γα­σίας και με το press container κατευ­θύ­νο­νται ως εναλ­λα­κτικό καύσιμο στην τσι­με­ντο­βιο­μη­χα­νία (RDF).

Οι μεγα­λύ­τε­ροι δίνουν το παρά­δειγμα

Οπως επι­ση­μαί­νει, το κέρδος είναι πολύ μεγάλο για όλους στο νησί. «Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει ΧΥΤΑ εδώ και έναν χρόνο, δεν υπάρ­χουν κάδοι, δυσο­σμία. Ασχήμια τέλος. Του­ρί­στες -πάντα η Τήλος προ­σέλ­κυε τον μη μαζικό τουρισμό- έρχο­νται να δουν από κοντά το απο­τέ­λε­σμα. Είναι, πράγ­ματι, ένα μικρό θαύμα». Στο πρω­τό­γνωρο εγχεί­ρημα και «η επι­κοι­νω­νία με τους ανθρώ­πους δεν στα­μα­τάει ποτέ». Ενώ θα περί­μενε κανείς ότι οι πιο μεγάλης ηλικίας κάτοι­κοι θα δυσκο­λεύ­ο­νταν να αλλά­ξουν συνή­θειες, αυτοί αντα­πο­κρί­θη­καν καλύ­τερα απ’ όλους. Ίσως λόγω της εδραιω­μέ­νης (αν και κατα­χω­νια­σμέ­νης) από παλαιό­τερα νοο­τρο­πίας «ότι δεν πετάω τίποτα»: Ό,τι λαχα­νικό περίσ­σευε στο σπίτι το έκαναν πίτα, μάντα­ραν τα παπού­τσια, δεν πετού­σαν ποτέ ρούχα για να πάρουν και­νούρ­για.

«Οι ηλι­κιω­μέ­νοι είναι αυτοί που μας περι­μέ­νουν για την καλη­μέρα, ρωτούν συνέ­χεια αν το κάνουν σωστά και δεί­χνουν μεγάλο ενδια­φέ­ρουν» ανα­φέ­ρει ο Β. Καρα­γιάν­νης. Ούτε αυτός σκέ­φτε­ται πια να φύγει από το απο­μα­κρυ­σμένο νησί της Δωδε­κα­νή­σου. Το πρό­γραμμα, πέρα από τις του­λά­χι­στον 10 θέσεις εργα­σίας που δημιούρ­γησε, κάνει ακόμα πιο ανθρώ­πινη την καθη­με­ρι­νό­τητα όλων.

Πρω­το­πο­ρία που μπορεί να γίνει οδο­δεί­κτης

Στις φωτο­γρα­φίες του ΧΥΤΑ της Τήλου, πριν αυτός μετα­μορ­φω­θεί σε Κέντρο Κυκλι­κής Και­νο­το­μίας, εκεί που σήμερα γράφει «TILOS», ήταν το σημείο ταφής απο­βλή­των. Σύμβολο μιας πρα­κτι­κής κατα­στρο­φι­κής για το περι­βάλ­λον. Η Τήλος παρή­γαγε ετησίως περίπου 525 τόνους απο­βλή­των, εκ των οποίων ανα­κυ­κλω­νό­ταν μόνο το 10%, τη στιγμή που ο «εθνικός στόχος» έως το 2025 ορί­ζε­ται στο 55%. Σήμερα υπε­ρη­φα­νεύ­ε­ται ότι απο­τε­λεί το πρώτο νησί παγκο­σμίως που πέτυχε 100% εκτροπή από την ταφή απο­βλή­των.

«Η ευαι­σθη­το­ποί­ηση των κατοί­κων του νησιού και η συνεχής ενη­μέ­ρωση απο­τε­λούν τον πυρήνα της προ­σπά­θειάς μας, καθώς απώ­τε­ρος στόχος είναι η αλλαγή νοο­τρο­πίας και συμπε­ρι­φο­ρών» σημειώ­νει η Δάφνη Μάν­τζιου, υπεύ­θυνη για το έργο «Just Go Zero Tilos» της Polygreen. Ακόμα και ο επι­σκέ­πτης, με το που πατάει το πόδι του στο νησί, ενη­με­ρώ­νε­ται για το πώς γίνεται η δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των -«εμείς τα απο­κα­λούμε “υλικά”, γιατί τίποτα δεν πετιέ­ται» μας λέει.

Ενερ­γειακά αυτό­νομο νησί

Το νησί ανέ­κα­θεν τρα­βούσε το ενδια­φέ­ρον με τις πρω­το­πο­ρια­κές κινή­σεις του, υπο­στη­ρί­ζει η Δ. Μάν­τζιου. Θυμίζει ότι πριν από μερικά χρόνια δημο­σιεύ­ματα σε διεθνή ΜΜΕ την έφεραν στο προ­σκή­νιο ως το πρώτο ενερ­γειακά αυτό­νομο νησί. Η απα­γό­ρευση του κυνη­γιού την κάνει ελκυ­στικό τόπο για τους φυσιο­λά­τρες. Είναι, επίσης, το πρώτο μέρος στην Ευρώπη όπου έγινε γάμος μεταξύ ομο­φυ­λό­φι­λων ζευ­γα­ριών. Με το «Just Go Zero Tilos», υπο­γραμ­μί­ζει η Δ. Μαν­τζιου, πέρα από τα προφανή περι­βαλ­λο­ντικά αλλά και οικο­νο­μικά οφέλη (βιώ­σι­μος του­ρι­σμός, θέσεις εργα­σίας), καλ­λιερ­γεί­ται μια συνεί­δηση ελα­χι­στο­ποί­η­σης παρα­γω­γής απο­βλή­των που στα­διακά γίνεται τρόπος ζωής.

Απόλυτα επι­τυ­χη­μένο χαρα­κτη­ρί­ζει το πρό­γραμμα και η δήμαρ­χος Τήλου Μαρία Καμμά-Αλιφέρη: «Το μικρό ακρι­τικό νησί μας έχει κερ­δί­σει διεθνή ανα­γνώ­ριση. Δεν είναι λίγο να γίνο­νται αφιε­ρώ­ματα στον διεθνή Τύπο για την Τήλο. Κι αυτά είναι τα έμμεσα απο­τε­λέ­σματα. Το άμεσο είναι το καθα­ρό­τερο περι­βάλ­λον που προ­κύ­πτει από το όλο εγχεί­ρημα, με το κλεί­σιμο του χώρου ταφής αλλά και την απο­μά­κρυνση των κάδων από τους δρόμους» δηλώνει στην ΑΥΓΗ της Κυρια­κής. Πρό­σφατα, ο Δήμος Τήλου ανα­κοί­νωσε την πρόθεσή του να εντα­χθεί στο πρό­γραμμα «Zero Waste Cities» και να πιστο­ποι­η­θεί ως Δήμος Μηδε­νι­κών Απο­βλή­των. «Θα είναι ακόμη μία ανα­γνώ­ριση των προ­σπα­θειών μας. Είμαστε στη φάση της αξιο­λό­γη­σης. Η πιστο­ποί­ηση είναι δεδο­μένη και το μόνο που μένει σε εκκρε­μό­τητα είναι αν θα κατα­τα­γούμε στην υψη­λό­τερη βαθμίδα της πιστο­ποί­η­σης – θεωρώ ότι θα το πετύ­χουμε» εκτιμά η δήμαρ­χος του νησιού.

Στη λογική της επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σης και της εξοι­κο­νό­μη­σης των φυσικών πόρων, ανα­φέ­ρει η Δ. Μάν­τζιου, κανένα υλικό δεν θεω­ρεί­ται άχρηστο: «Στο Κέντρο Δημιουρ­γι­κής Επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σης Υλικών, αντι­κεί­μενα που δεν θεω­ρού­νται πλέον χρήσιμα μετα­τρέ­πο­νται σε νέα προ­ϊ­ό­ντα, ενώ το περα­σμένο καλο­καίρι καλ­λι­τε­χνι­κές ομάδες σχε­δί­α­σαν έργα τέχνης μετα­ποιώ­ντας επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­μενα ή μη ανα­κυ­κλώ­σιμα υλικά (πλα­στικά καπάκια, μπου­κά­λια κ.ά.)».

Μπορεί η Τήλος να απο­τε­λέ­σει οδο­δεί­κτη σε μια χώρα στιγ­μα­τι­σμένη από την ντροπή του ΧΥΤΑ Φυλής, μια χώρα που θάβει το 80% των απορ­ριμ­μά­των της; Ενώ, δήθεν, στο­χεύει αυτό το ποσοστό να πέσει στο 10% το 2030, πέντε χρόνια νωρί­τερα από την κοι­νο­τική υπο­χρέ­ωση (2035). «Πιστεύω ότι θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει σε μεγα­λύ­τερη κλίμακα. Το μέγεθος εξαρ­τά­ται από όλους μας, πολίτες και Τοπική Αυτο­διοί­κηση» μας λέει η Μαρία Καμμά-Αλιφέρη. «Το μοντέλο μπορεί να λει­τουρ­γή­σει σε μεγα­λύ­τερη κλίμακα» συμπλη­ρώ­νει η Δ. Μάν­τζιου – όχι φυσικά με «πόρτα-πόρτα» δια­δι­κα­σίες. Ήδη, προ­σθέ­τει, δέκα δήμοι έχουν εκδη­λώ­σει ενδια­φέ­ρον προς την Polygreen για να το εφαρ­μό­σουν. Ωστόσο, «στην Αττική και συνο­λικά στην Ελλάδα δεν είμαστε καθόλου στο σημείο που πρέπει ως προς τη δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των και δεν ξέρω πώς θα φτά­σουμε εκεί, και μάλιστα με τον ιδεατό τρόπο: δηλαδή με διαλογή στην πηγή (μειώ­νο­ντας τα μη ανα­κυ­κλώ­σιμα απορ­ρίμ­ματα), με δράσεις πρό­λη­ψης, ανα­κύ­κλω­σης και επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σης, ώστε να μένει μόνο ένα μικρό υπό­λειμμα. Αντί να κατα­λή­ξουμε σε τερά­στιες μονάδες, όπου θα οδη­γούμε σε καύση όσα δεν μπο­ρούμε να τα κάνουμε κάτι άλλο».

Πηγή avgi.gr