Σκηνικό Ιμίων στήνει η Άγκυρα

 Μέχρι το πρωί της 31ης Ια­νουα­ρί­ου ένα ελι­κό­πτε­ρο του ελ­λη­νι­κού Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού θα έχει κα­τα­πέ­σει λόγω κακών και­ρι­κών συν­θη­κών, πα­ρα­σύ­ρο­ντας στον θά­να­το τρεις στρα­τιω­τι­κούς, κατά την επι­στρο­φή του από ανα­γνω­ρι­στι­κή πτήση στα Ιμια. Μέχρι το με­ση­μέ­ρι της ίδιας ημέ­ρας, στρα­τιώ­τες και ση­μαί­ες θα έχουν απο­συρ­θεί από τα Ιμια, σε σύ­μπλευ­ση με τη γραμ­μή των ΗΠΑ οι οποί­ες πα­ρεμ­βαί­νουν δια­μη­νύ­ο­ντας «No ships, no troops, no flags» (όχι πλοία, όχι στρα­τιώ­τες, όχι ση­μαί­ες)…

Την 1η Φε­βρουα­ρί­ου ο πρω­θυ­πουρ­γός Κώ­στας Ση­μί­της θα ευ­χα­ρι­στή­σει από το βήμα της Βου­λής τις ΗΠΑ για την πα­ρέμ­βα­σή τους, προ­κα­λώ­ντας την ορ­γι­σμέ­νη αντί­δρα­ση μέ­ρους της ελ­λη­νι­κής κοι­νής γνώ­μης.

Ση­μείο κομ­βι­κό στην πο­ρεία των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων, η κρίση των Ιμίων έρ­χε­ται να εγκαι­νιά­σει την τουρ­κι­κή θε­ω­ρία περί «γκρί­ζων ζωνών» στο Αι­γαίο, δη­λα­δή τη στρα­τη­γι­κή και έκτο­τε πάγια επι­λο­γή της Αγκυ­ρας να βλέ­πει νησιά και νη­σί­δες αμ­φι­σβη­τού­με­νης κυ­ριαρ­χί­ας στο αρ­χι­πέ­λα­γος.

Στη σκιά ωστό­σο των «γκρί­ζων ζωνών» άρ­χι­σε πα­ράλ­λη­λα να δια­μορ­φώ­νε­ται και ένα κλίμα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής προ­σέγ­γι­σης με συ­γκολ­λη­τι­κή ουσία την… ευ­ρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή της Τουρ­κί­ας.

Ορό­ση­μο της εν λόγω προ­σέγ­γι­σης, η συ­νά­ντη­ση κο­ρυ­φής της ΕΕ στο Ελ­σίν­κι τον Δε­κέμ­βριο του 1999, με την Ελ­λά­δα να ξε­κα­θα­ρί­ζει ότι θα στη­ρί­ξει τα εντα­ξια­κά βή­μα­τα της Τουρ­κί­ας ζη­τώ­ντας (και τε­λι­κώς παίρ­νο­ντας) ως αντάλ­λαγ­μα την έντα­ξη της Κύ­πρου στην ΕΕ, μια έντα­ξη που έμελ­λε να γίνει πραγ­μα­τι­κό­τη­τα το 2004.

Το Ελ­σίν­κι

Για να φτά­σου­με βέ­βαια στο Ελ­σίν­κι είχαν προη­γη­θεί ουκ ολί­γες κι­νή­σεις «καλής θέ­λη­σης»: η συμ­φω­νία της Μα­δρί­της με­τα­ξύ Ση­μί­τη και Ντε­μι­ρέλ το 1997 (με τον Τούρ­κο πρό­ε­δρο τότε να συ­νυ­πο­γρά­φει την ανά­γκη «μεί­ω­σης της έντα­σης στο Αι­γαίο και απο­μά­κρυν­σης του κιν­δύ­νου σύρ­ρα­ξης ανά­με­σα στις δύο χώρες»), το πρω­τό­κολ­λο των υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών Πα­πού­λια και Γιλ­μάζ το 1998 (με τα πρώτα μέτρα οι­κο­δό­μη­σης εμπι­στο­σύ­νης), η ακύ­ρω­ση της άφι­ξης των πυ­ραύ­λων S-300 στην Κύπρο το 1998, η σύλ­λη­ψη του Οτσα­λάν το 1999, η κα­λού­με­νη «ελ­λη­νο­τουρ­κι­κή δι­πλω­μα­τία των σει­σμών» επί­σης το 1999, με τις δύο χώρες να στη­ρί­ζουν θερμά η μία την άλλη μετά τους σει­σμούς στη Νι­κο­μή­δεια της Τουρ­κί­ας (οι Ελ­λη­νες) και στην Πάρ­νη­θα (οι Τούρ­κοι) κ.ά.

Πα­ρα­μέ­νο­ντας σε τρο­χιά εξο­μά­λυν­σης, οι σχέ­σεις συ­νέ­χι­σαν να βελ­τιώ­νο­νται και στον από­η­χο του Ελ­σίν­κι, μέσα από μια σειρά μέ­τρων οι­κο­δό­μη­σης εμπι­στο­σύ­νης.

Ο σουλ­τά­νος που απει­λεί, αμ­φι­σβη­τεί και εκ­βιά­ζει

Ση­μείο ανα­φο­ράς στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, η ευ­ρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή της Τουρ­κί­ας ήταν που έφερε κοντά Αθήνα και Αγκυ­ρα μετά το 1999, χωρίς βέ­βαια να κα­τα­φέ­ρει να εξα­λεί­ψει τα βα­θύ­τε­ρα προ­βλή­μα­τα στις σχέ­σεις με­τα­ξύ των δύο χωρών.

Πίσω στο παρόν, είναι και πάλι η Ευ­ρώ­πη εκεί­νη που ορί­ζει τις εξε­λί­ξεις, λει­τουρ­γώ­ντας ωστό­σο αυτήν τη φορά όχι ως συ­γκολ­λη­τι­κή ουσία αλλά ως… φι­τί­λι στα χέρια ενός ολο­έ­να αυ­ταρ­χι­κό­τε­ρου Τούρ­κου ηγέτη.

Επει­τα από 15 χρό­νια στην εξου­σία, ο 62χρο­νος Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν πλέον… λα­τρεύ­ει να απει­λεί τους «έξω», να αμ­φι­σβη­τεί σύ­νο­ρα και να εκ­βιά­ζει, απαι­τώ­ντας ανταλ­λάγ­μα­τα. Ο Ερ­ντο­γάν βε­βαί­ως δεν έγινε μέσα σε μια ημέρα ο «τα­ρα­ξί­ας» ισλα­μι­στής ηγέ­της που είναι σή­με­ρα. Είχε αρ­χί­σει να αλ­λά­ζει ήδη από τα έτη 2007-2008, κι­νού­με­νος ενά­ντια στο τουρ­κι­κό βαθύ κρά­τος, με τους στρα­τη­γούς τότε να απει­λούν ακόμη και με πρα­ξι­κό­πη­μα εάν αλ­λοιω­θεί ο κο­σμι­κός χα­ρα­κτή­ρας της Τουρ­κι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας.

Με εφαλ­τή­ριο τη νίκη του στις εκλο­γές του Ιου­λί­ου του 2007, ο Ερ­ντο­γάν βγήκε στην αντε­πί­θε­ση… κά­νο­ντας ακρι­βώς αυτό για το οποίο τον είχαν κα­τη­γο­ρή­σει: ξε­κι­νώ­ντας δη­λα­δή να απο­δο­μεί, τον έναν μετά τον άλλο, όλους τους πυ­λώ­νες της τουρ­κι­κής κο­σμι­κό­τη­τας. Στο στό­χα­στρό του μπή­καν αρ­χι­κά κε­μα­λι­στές στρα­τιω­τι­κοί (μέσα από τις υπο­θέ­σεις Ερ­γκέ­νε­κον και Βα­ριο­πού­λα). Στην προ­σπά­θειά του μά­λι­στα εκεί­νη να «εξου­δε­τε­ρώ­σει» τους κε­μα­λι­στές, ο Ερ­ντο­γάν είχε τότε και έναν άλλο ισλα­μι­στή σύμ­μα­χο. Το όνομα αυτού… Φε­του­λάχ Γκιου­λέν.

Στην πο­ρεία βέ­βαια, τα δε­δο­μέ­να ανα­τρά­πη­καν και πάλι. Κι­νού­με­νος με βα­σι­κό στόχο την πα­γί­ω­ση, ενί­σχυ­ση και διαιώ­νι­ση της κυ­ριαρ­χί­ας του, ο Ερ­ντο­γάν άρ­χι­σε να βλέ­πει απει­λές στο δί­κτυο των γκιου­λε­νι­στών. Κάθε φορά που κά­ποιος έβγαι­νε ανοι­χτά να τον αμ­φι­σβη­τή­σει, αυτός γι­νό­ταν αυ­ταρ­χι­κό­τε­ρος αδια­φο­ρώ­ντας φυ­σι­κά πλή­ρως για τις συ­στά­σεις του διε­θνούς πα­ρά­γο­ντα. Το κα­λο­καί­ρι του 2013, οι πο­λί­τες της Τουρ­κί­ας τον αμ­φι­σβή­τη­σαν βγαί­νο­ντας στους δρό­μους.

Το πρώτο μισό του 2014, είδαν το φως της δη­μο­σιό­τη­τας υπο­κλα­πεί­σες συ­νο­μι­λί­ες που τον εμ­φά­νι­ζαν να ηγεί­ται υπουρ­γι­κού δι­κτύ­ου αρ­χι­δια­φθο­ράς. Στις εκλο­γές του Ιου­νί­ου του 2015, το ισλα­μο­συ­ντη­ρη­τι­κό Κόμμα Δι­καιο­σύ­νης και Ανά­πτυ­ξης κέρ­δι­σε μεν αλλά χά­νο­ντας για πρώτη φορά την αυ­το­δυ­να­μία, ενώ πα­ράλ­λη­λα ορ­γί­α­ζαν διε­θνώς οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που ήθε­λαν την Αγκυ­ρα να τρο­φο­δο­τεί τζι­χα­ντι­στές στη Συρία.

Εγκλω­βι­σμέ­νος

Νιώ­θο­ντας εγκλω­βι­σμέ­νος, ο Ερ­ντο­γάν απα­ντά­ει όπως αυτός ξέρει κα­λύ­τε­ρα, κη­ρύσ­σο­ντας τον πό­λε­μο κατά πά­ντων. Κα­ταρ­ρί­πτει ρω­σι­κό μα­χη­τι­κό στη Συρία. «Εξα­πο­λύ­ει» προ­σφυ­γι­κές κα­ρα­βιές στο Αι­γαίο. Κο­ντρά­ρε­ται με τους Αμε­ρι­κα­νούς. Πλήτ­τει τους Κούρ­δους.

Μετά το απο­τυ­χη­μέ­νο πρα­ξι­κό­πη­μα της 15ης Ιου­λί­ου, πλέον χάνει κάθε όριο και, θε­ω­ρώ­ντας προ­φα­νώς ότι ο κλι­μα­κού­με­νος αυ­ταρ­χι­σμός είναι η μόνη συ­ντα­γή επι­βί­ω­σης που του έχει απο­μεί­νει, πα­ρα­βιά­ζει κάθε έν­νοια δι­καί­ου εντός αλλά και εκτός των τουρ­κι­κών συ­νό­ρων.

Κάπως έτσι λοι­πόν φτά­νου­με στο σή­με­ρα, με τον Ερ­ντο­γάν να κο­ντρά­ρε­ται πλέον ανοι­χτά με την ΕΕ, απει­λώ­ντας να «αδειά­σει» 3,5 εκα­τομ­μύ­ρια πρό­σφυ­γες στην Ευ­ρώ­πη. Τα «θέλω» του σουλ­τά­νου, πολλά και διό­λου ευ­κα­τα­φρό­νη­τα. Θέλει: τη με­τα­τρο­πή της Τουρ­κί­ας σε προ­ε­δρι­κή δη­μο­κρα­τία με τον ίδιο «αιώ­νιο» πρό­ε­δρο, την απε­λευ­θέ­ρω­ση των θε­ω­ρή­σε­ων ει­σό­δου προς την Ευ­ρώ­πη για τους Τούρ­κους (ως δώρο προς τους ψη­φο­φό­ρους που θα τον στη­ρί­ξουν στο δη­μο­ψή­φι­σμα για τη συ­νταγ­μα­τι­κή-προ­ε­δρι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση), τα χρή­μα­τα της ευ­ρω­παϊ­κής οι­κο­νο­μι­κής βο­ή­θειας, την επα­να­φο­ρά της θα­να­τι­κής ποι­νής, την ανα­τρο­πή του Ασαντ στη Συρία, την εξου­δε­τέ­ρω­ση των Κούρ­δων, τη δίωξη των απα­ντα­χού γκιου­λε­νι­στών κ.ά.

ΕΘΝΟΣ