Αγορά σκάφους με κονδύλια του… ΕΣΠΑ

Το φετινό καλο­καίρι έφερε το πρώτο κύμα ενός στόλου σκαφών ανα­ψυ­χής που επι­δο­τή­θηκε γενναία από κοι­νο­τι­κούς πόρους. Πρό­κει­ται για απότοκο μιας έντονα αμφι­λε­γό­με­νης πολι­τι­κής επι­λο­γής της προη­γού­με­νης κυβέρ­νη­σης, να εντα­χθούν δηλαδή τέτοιες δράσεις σε επι­δο­τού­μενα προ­γράμ­ματα και μάλιστα σε περίοδο οικο­νο­μι­κής κρίσης. Και αυτό διότι υπο­λο­γί­ζε­ται πως διο­χε­τεύ­τη­καν δεκάδες εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε μια δράση που αφορά την αγορά ιστιο­πλοϊ­κών που ναυ­πη­γού­νται σε ξένες χώρες οπότε δεν αφήνουν εδώ προ­στι­θέ­μενη αξία, που απο­δί­δουν ελά­χι­στα δημο­σιο­νο­μικά, αφού τα επαγ­γελ­μα­τικά σκάφη έχουν ευνοϊκή φορο­λο­γική μετα­χεί­ριση, και στην οποία δράση τα κεφά­λαια δόθηκαν χωρίς δια­σφα­λί­σεις για πραγ­μα­τική αύξηση της απα­σχό­λη­σης. Πόσο μάλλον που πλη­θαί­νουν εσχάτως οι πλη­ρο­φο­ρίες και για «σκιές στον τρόπο αξιο­λό­γη­σης των υπο­ψη­φίων» και για «ευνοϊκή μετα­χεί­ριση ημε­τέ­ρων».

Φέτος, λοιπόν, υπο­λο­γί­ζε­ται πως περισ­σό­τερα από 100 μεγάλα σκάφη, ως επί το πλεί­στον catamaran, προ­στέ­θη­καν στον ελλη­νικό στόλο επαγ­γελ­μα­τι­κών σκαφών ανα­ψυ­χής, ενώ άλλα τόσα και περισ­σό­τερα ανα­μέ­νο­νται το επόμενο διά­στημα, λόγω του προ­γράμ­μα­τος του ΕΣΠΑ «Ενί­σχυση της ίδρυσης και λει­τουρ­γίας νέων του­ρι­στι­κών μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων» που «έτρεξε» τα προη­γού­μενα χρόνια, αλλά και του τρόπου με τον οποίο έγινε ο σχε­δια­σμός και η δια­χεί­ρισή του. Ενας ολό­κλη­ρος στόλος που απο­κτή­θηκε μισο­τι­μής λόγω κοι­νο­τι­κών πόρων, που κάποιοι έκριναν πως έπρεπε να διο­χε­τευ­θούν εκεί.

Πέρα όμως από τη χαρα­κτη­ρι­ζό­μενη από οικο­νο­μο­λό­γους «άστοχη» χρήση των κοι­νο­τι­κών πόρων και τη δια­χεί­ρισή τους, δια­τυ­πώ­νο­νται και κατη­γο­ρίες για στρέ­βλωση του αντα­γω­νι­σμού.

Υποπτα κρού­σματα

Με χρη­μα­το­δό­τηση δεκάδων εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ από αυτό το πρό­γραμμα, εκα­το­ντά­δες ιδιώτες, που σύμφωνα με πηγές της αγοράς δεν ανήκουν στον χώρο, έλαβαν επι­δό­τηση έως και 50% για την αγορά μεγάλων σκαφών, κυρίως ιστιο­πλοϊ­κών και catamaran, αξίας έως και 400.000 ευρώ. Το φετινό καλο­καίρι παρα­δό­θη­καν πολλά εξ αυτών που παραγ­γέλ­θη­καν τα προη­γού­μενα χρόνια ενώ του χρόνου οι παρα­δό­σεις υπο­λο­γί­ζε­ται πως θα αυξη­θούν.

Πηγές της αγοράς αφήνουν να εννοη­θεί ότι ορι­σμέ­νοι από αυτούς που έλαβαν επι­δό­τηση δεν αξιο­λο­γή­θη­καν ορθο­λο­γικά και αξιο­κρα­τικά. «Δεν είναι δυνατόν κατα­ξιω­μέ­νοι επαγ­γελ­μα­τίες να έμειναν εκτός και να επι­λέ­χτη­καν προ­τά­σεις νέων επι­χει­ρή­σεων που συν­δέ­ο­νται με άσχετα συμ­φέ­ρο­ντα που ουδέ­ποτε ασχο­λή­θη­καν με τον θαλάσ­σιο του­ρι­σμό», ισχυ­ρί­ζε­ται μιλώ­ντας στην «Κ» αντι­πρό­σω­πος ξένης εται­ρείας πώλησης σκαφών ανα­ψυ­χής, που σε κάθε περί­πτωση ευνο­ή­θηκε από το πρό­γραμμα αφού αύξησε τις πωλή­σεις της.

Αλλά, όπως δυστυ­χώς ακού­γε­ται δια­χρο­νικά για τα κοι­νο­τικά προ­γράμ­ματα, έτσι και γι’ αυτό δια­τυ­πώ­θη­καν ερω­τή­ματα και για τις δια­σφα­λί­σεις περί του αδια­βλή­του. Ενας νέος επι­χει­ρη­μα­τίας, που κατά­φερε και επι­λέ­χτηκε, με τον οποίο συνο­μί­λησε η «Κ», ανα­φέ­ρει πως η δια­δι­κα­στική ηλε­κτρο­νική αλλη­λο­γρα­φία που προη­γή­θηκε της από­φα­σης, αντί να απο­στέλ­λε­ται στη δική του ηλε­κτρο­νική διεύ­θυνση στελ­νό­ταν σε άλλο λαν­θα­σμένο email, με χαρα­κτήρα δια­φο­ρε­τικό που μπο­ρούσε να δικαιο­λο­γη­θεί ως «ανθρώ­πινο λάθος», με απο­τέ­λε­σμα να μην ενη­με­ρώ­νε­ται εγκαί­ρως σε διαφορά στάδια της δια­δι­κα­σίας και να κιν­δυ­νεύει να απο­κλει­στεί λόγω μη έγκαι­ρης συμ­μόρ­φω­σης με τα ζητού­μενα. Ο ίδιος ισχυ­ρί­ζε­ται πως γνω­ρί­ζει και άλλες τέτοιες περι­πτώ­σεις. Αλλη πηγή ανα­φέ­ρει πως ένα μεγάλο μέρος των αιτή­σεων που έγιναν και εγκρί­θη­καν προ­ω­θή­θηκε με τη δια­με­σο­λά­βηση, ως διεκ­πε­ραιωτή, φυσικού πρό­σω­που που στο πρό­σφατο παρελ­θόν ήταν αξιο­λο­γη­τής άλλων προ­γραμ­μά­των «και ήξερε πρόσωπα και πράγ­ματα».

Πολλοί ισχυ­ρί­ζο­νται πως κάποιοι από εκεί­νους που μπήκαν στο πρό­γραμμα, και έλαβαν έως και 200.000 ευρώ επι­δό­τηση, αγό­ρα­σαν τα σκάφη για προ­σω­πική χρήση και απλώς τα δήλωσαν ως επαγ­γελ­μα­τικά για φορο­λο­γι­κούς λόγους όπως, βέβαια, και για να λάβουν τη χρη­μα­το­δό­τηση. Εξάλλου, η υπο­χρέ­ωση ναύ­λω­σης αυτών των σκαφών κρί­νε­ται ιδιαί­τερα περιο­ρι­σμένη σε διάρ­κεια κατ’ έτος και ούτως ευνοεί τέτοιες περι­πτώ­σεις, ανα­φέ­ρουν μικρο­με­σαίοι επι­χει­ρη­μα­τίες του γιό­τινγκ, που ανη­συ­χούν πως πλέον θα πρέπει να παλεύ­ουν με αντα­γω­νι­στές κάποιους που νοι­κιά­ζουν «όσο όσο» τα σκάφη, με την οικο­νο­μική άνεση που τους προ­σφέ­ρει η αγορά σκάφους μισο­τι­μής, μόνο και μόνο για να είναι νόμιμοι.

Ο αριθμός των σκαφών που παραγ­γέλ­θη­καν με χρη­μα­το­δό­τηση από το εν λόγω πρό­γραμμα δεν είναι αμε­λη­τέος. Πηγές της αγοράς πώλησης ιστιο­πλοϊ­κών μιλούν για πολύ περισ­σό­τερα από 200 σκάφη ή αριθμό που προ­σεγ­γί­ζει σχεδόν το 10% των ενεργών επαγ­γελ­μα­τι­κών ιστιο­πλοϊ­κών σκαφών. Ενας ολό­κλη­ρος νέος στόλος που πέφτει στο νερό μέσα σε διά­στημα 12-18 μηνών. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως άλλη πηγή σημειώ­νει στην «Κ» ότι «ναυ­πη­γεία ιστιο­πλοϊ­κών σε Γαλλία και Ιταλία έμοια­ζαν φέτος να δου­λεύ­ουν απο­κλει­στικά για τους Ελληνες, για να ολο­κλη­ρώ­σουν τις παραγ­γε­λίες που πήραν».

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του προ­γράμ­μα­τος, μετά τη μεγάλη ζήτηση και εν μέσω προ­σπά­θειας απορ­ρό­φη­σης ανεκ­με­τάλ­λευ­των κοι­νο­τι­κών πόρων, αυξή­θηκε σημα­ντικά. Ενα μέρος του, βέβαια, κατευ­θύν­θηκε στη στεριά και σε μικρές ξενο­δο­χεια­κές ή άλλες σχε­τι­ζό­με­νες με τον του­ρι­σμό επι­χει­ρή­σεις. Ομως ένα σημα­ντικό ποσοστό των κον­δυ­λίων «έπεσε» στα επαγ­γελ­μα­τικά σκάφη ανα­ψυ­χής. «Δηλαδή, σε περίοδο κρίσης οι παρα­γω­γι­κοί δυνη­τικά αυτοί πόροι για την ελλη­νική οικο­νο­μία αντί να διο­χε­τευ­θούν σε στο­χευ­μέ­νες για την ανάταξη της ανά­πτυ­ξης δράσεις, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για την αγορά σκαφών που κάποιοι θα τα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν κυρίως ως ιδιω­τικά και εντέλει χωρίς οφέλη για την ευρύ­τερη οικο­νο­μία», σχο­λιά­ζει μιλώ­ντας στην «Κ» οικο­νο­μο­λό­γος που ερω­τή­θηκε σχετικά.

Είναι επίσης χαρα­κτη­ρι­στικό ότι η επι­δό­τηση του προ­γράμ­μα­τος, που έληξε πέρυσι και ήταν από 25.000 έως 400.000 ευρώ ανά επι­χεί­ρηση, χρη­μα­το­δο­τούσε το 45% των επι­λέ­ξι­μων δαπανών για αγορά επαγ­γελ­μα­τι­κού σκάφους, αλλά στην περί­πτωση πρό­σλη­ψης νέου προ­σω­πι­κού για του­λά­χι­στον 0,2 ΕΜΕ (ετήσια μονάδα εργα­σίας που ισούται με ένα έτος μισθω­τής εργα­σίας) το ποσοστό χρη­μα­το­δό­τη­σης ανέ­βαινε στο 50%. Αλλά 0,2 ΕΜΕ είναι μόλις δυόμισι μήνες. Το πρό­γραμμα κρί­νε­ται δηλαδή και για τη χαμηλή τοπο­θέ­τηση στον πήχυ δημιουρ­γίας απα­σχό­λη­σης.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του προ­γράμ­μα­τος, όπως αυξή­θηκε τελικά, άγγιξε τα 240 εκα­τομ­μύ­ρια, εκ των οποίων υπο­λο­γί­ζε­ται πως το ένα πέμπτο χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για την αγορά επαγ­γελ­μα­τι­κών σκαφών ανα­ψυ­χής.

Αλλά παρά­πονα ακού­γο­νται και από τον αντα­γω­νι­σμό: Με τόσο υψηλό ποσοστό επι­δό­τη­σης, οι νεοει­σερ­χό­με­νοι στον κλάδο έχουν τη δυνα­τό­τητα και το κίνητρο να προ­σφέ­ρουν πολύ χαμηλές τιμές, ακόμη και κάτω του κόστους. Αυτό όμως σημαί­νει αθέμιτο αντα­γω­νι­σμό έναντι των υπο­λοί­πων που έχουν πλη­ρώ­σει εξ ολο­κλή­ρου μόνοι τους το σκάφος και όχι το μισό. Επι­πλέον, με την επι­δό­τηση στο 45%-50%, όταν λήξει ο χρόνος υπο­χρε­ω­τι­κής από το πρό­γραμμα δια­κρά­τη­σης των σκαφών, αυτά θα μπορούν να πωλη­θούν στην αγορά σε χαμηλές τιμές με τη συναλ­λαγή να παρα­μέ­νει άνετα κερ­δο­φόρα για τους επι­δο­τη­θέ­ντες. Ομως αυτό θα πιέσει χαμη­λό­τερα τις αξίες του ενερ­γη­τι­κού, των σκαφών δηλαδή των υπό­λοι­πων επι­χει­ρή­σεων του κλάδου που δεν επι­δο­τή­θη­καν, προ­κα­λώ­ντας προ­βλή­ματα στην οικο­νο­μική τους θέση.  Δημιουρ­γή­θηκε έτσι μια «φούσκα» στη δευ­τε­ρο­γενή αγορά αυτών των σκαφών (μετα­χει­ρι­σμένα) καθώς λόγω της πλη­θώ­ρας τους, οι ναύλοι ανα­μέ­νε­ται να μειω­θούν σημα­ντικά και ήδη φέτος υπήρξε πτώση της μέσης τιμής τους, αλλά και των εβδο­μά­δων ναύ­λω­σης ενός σκάφους. Αρα και οι τιμές τους πιέ­ζο­νται. Επο­μέ­νως, οι ιδιο­κτή­τες που δεν έλαβαν ποτέ ΕΣΠΑ και θα θέλουν να βγουν από την αγορά, να απο­ε­πεν­δύ­σουν, θα είναι ουσια­στικά εγκλω­βι­σμέ­νοι καθώς θα πρέπει να πωλή­σουν σε πολύ χαμηλή αξία και ίσως να μην μπορούν να απο­πλη­ρώ­σουν με αυτά τα χρήματα την υπο­λει­πό­μενη αξία τυχόν δανείου τους.

Η αγορά σκαφών ανα­ψυ­χής σε αριθ­μούς

Ο ελλη­νι­κός στόλος επαγ­γελ­μα­τι­κών σκαφών ανα­ψυ­χής υπο­λο­γί­ζε­ται πως αριθμεί περίπου 4.500 και 5.000 ιστιο­φόρα και μηχα­νο­κί­νητα σκάφη, σύμφωνα με στοι­χεία των νηο­λο­γίων που τηρού­νται στο υπουρ­γείο Εμπο­ρι­κής Ναυ­τι­λίας και επι­κα­λεί­ται μελέτη του Εθνικού Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου του 2017. Ο εν λόγω στόλος απο­τε­λεί τον μεγα­λύ­τερο της Μεσο­γείου από πλευράς αριθμού σκαφών. Από το σύνολο του ελλη­νι­κού στόλου, περίπου το 70% είναι ιστιο­φόρα σκάφη, ενώ το υπό­λοιπο 30% μηχα­νο­κί­νητα, εκτιμά η μελέτη με τίτλο «Ο τομέας της ιδιω­τι­κής θαλάσ­σιας περι­ή­γη­σης (Yachting) στην Ελλάδα – Τάσεις και προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης». Ο θαλάσ­σιος του­ρι­σμός στην Ελλάδα καλύ­πτει το 0,9%, περίπου, της ετήσιας του­ρι­στι­κής κίνησης. Η αγορά των ναυ­λώ­σεων μικρών και μεγάλων σκαφών παρου­σί­ασε συνεχή ανοδική πορεία κατά τη δεκα­ε­τία του 1990 και αρχές της δεκα­ε­τίας του 2000. Μάλιστα, ο συνο­λι­κός αριθμός των ναυ­λώ­σεων κατά την πεντα­ε­τία 2012-2017 εμφά­νισε σωρευ­τική αύξηση ανώτερη του 40%, σημειώ­νει ο Σωτή­ριος Μ. Μανω­λό­γλου, που υπο­γρά­φει την έκθεση, η οποία φέρει και τη σφρα­γίδα του Ευρω­παϊ­κού Κέντρου Αρι­στείας Jean Monnet. Σύμφωνα δε με εκτι­μή­σεις της αγοράς, ο αριθμός των ετήσιων ναυ­λώ­σεων δύναται υπό ευνοϊ­κές συν­θή­κες να ανέλθει έως και τις 60.000. Η συνει­σφορά στην οικο­νο­μία κρί­νε­ται υψη­λό­τερη της μέσης δαπάνης ανά επι­σκέ­πτη στον ευρύ­τερο του­ρι­σμό περίπου κατά 80%.

πηγή kathimerini.gr

ΗΛΙΑΣ ΜΠΕΛΛΟΣ