Δημογραφικό: Μεγαλώνει το χάσμα θανάτων και γεννήσεων – Το Νότιο Αιγαίο με λίγο περισσότερες γεννήσεις από θανάτους

Απο­γοη­τευ­τι­κά είναι τα στοι­χεία για την υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τα στη χώρα σύμ­φω­να με νέα έρευ­να Ελ­λή­νων επι­στη­μό­νων που ανα­δει­κνύ­ουν τη φθί­νου­σα πο­ρεία των γεν­νή­σε­ων ένα­ντι των θα­νά­των ανά πε­ρι­φέ­ρεια και δήμο. Ει­δι­κό­τε­ρα, τα φυ­σι­κά ισο­ζυ­γία (γεν­νή­σεις-θά­να­τοι) στη χώρα μας έχουν αλ­λά­ξει πρό­ση­μο, με­τα­τρε­πό­με­να για πρώτη φορά στη με­τα­πο­λε­μι­κή ιστο­ρία μας από θε­τι­κά σε αρ­νη­τι­κά, ου­σια­στι­κά μετά το 2010. Η συ­νε­χής αύ­ξη­ση του πλή­θους των ηλι­κιω­μέ­νων έχει προ­κα­λέ­σει μια αύ­ξη­ση των θα­νά­των που ξε­κί­νη­σε από τις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του ‘50, ενώ η συ­νε­χής μεί­ω­ση του αριθ­μού των παι­διών που απο­κτούν τα ζευ­γά­ρια προ­κά­λε­σε τη μεί­ω­ση των γεν­νή­σε­ων μετά το 1980.

Οι αντί­στρο­φες πο­ρεί­ες θα­νά­των και γεν­νή­σε­ων οδή­γη­σαν ανα­πό­φευ­κτα, από ένα ση­μείο και μετά, στην υπε­ρο­χή των πρώ­των ένα­ντι των δευ­τέ­ρων, μια υπε­ρο­χή που με­γα­λώ­νει συ­νε­χώς: 38,5 χιλ. λι­γό­τε­ρες γεν­νή­σεις από θα­νά­τους την τριε­τία 2011-13 και 111 χιλ. το 2017-2019 (113 θά­να­τοι /100 γεν­νή­σεις στην πρώτη και 143 στην δεύ­τε­ρη). Στην τριε­τία όμως 2020-22 το έλ­λειμ­μα διευ­ρύν­θη­κε ση­μα­ντι­κά καθώς το φυ­σι­κό ισο­ζύ­γιο ήταν αρ­νη­τι­κό κατά 169 σχε­δόν χιλ. με απο­τέ­λε­σμα να αντι­στοι­χούν 168 θά­να­τοι σε 100 γεν­νή­σεις.

Η επι­δη­μία, προ­κα­λώ­ντας αυ­ξη­μέ­νη θνη­σι­μό­τη­τα, επι­τά­χυ­νε την αύ­ξη­ση των θα­νά­των, ενώ οι επι­πτώ­σεις στις γεν­νή­σεις ήταν πε­ριο­ρι­σμέ­νες, καθώς η μεί­ω­ση τους (-13 χιλ. ανά­με­σα στις δυο προ­α­να­φερ­θεί­σες τριε­τί­ες) ήταν λίγο με­γα­λύ­τε­ρη από την ανα­με­νο­μέ­νη.

Το πλή­θος των γυ­ναι­κών σε ηλι­κία από­κτη­σης παι­διών θα συ­νε­χί­σει να μειώ­νε­ται

Πρό­κει­ται για κά­ποια από τα πρώτα συ­μπε­ρά­σμα­τα που ανα­φέ­ρο­νται σε ψη­φια­κό δελ­τίο του Ιν­στι­τού­του Δη­μο­γρα­φι­κών Ερευ­νών και Με­λε­τών (ΙΔΕΜ) με θέμα «Η επι­δεί­νω­ση του φυ­σι­κού ισο­ζυ­γί­ου σε εθνι­κό και πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο (2020-22) και οι δυ­σοί­ω­νες προ­ο­πτι­κές του». Οι δυο συγ­γρα­φείς του άρ­θρου αυτού (οι καθ. Βύρων Κο­τζα­μά­νης και Βα­σί­λης Παπ­πάς, ιδρυ­τι­κά μέλη του ΙΔΕΜ) ανα­φέ­ρουν επί­σης, πως αν η αύ­ξη­ση των θα­νά­των μετά την επι­στρο­φή τους στις 130 χιλ. το 2023 θα είναι τα επό­με­να χρό­νια ηπιό­τε­ρη, οι γεν­νή­σεις ετη­σί­ως θα είναι κατά μέσο όρο αρ­κε­τά λι­γό­τε­ρες από τις 82 χιλ. που εί­χα­με το 2020-22 καθώς το πλή­θος των γυ­ναι­κών σε ηλι­κία από­κτη­σης παι­διών θα συ­νε­χί­σει να μειώ­νε­ται ενώ δεν ανα­μέ­νο­νται ρι­ζι­κές αλ­λα­γές και στο ευ­ρύ­τε­ρο για τη δη­μιουρ­γία οι­κο­γέ­νειας και την από­κτη­ση παι­διών, πε­ρι­βάλ­λον.

Τα φυ­σι­κά ισο­ζύ­για θα πα­ρα­μεί­νουν επο­μέ­νως αρ­νη­τι­κά κυ­μαι­νό­με­να γύρω από τις -55χιλ, ενώ η ανα­λο­γία γεν­νή­σε­ων προς θα­νά­τους, παρ’ όλες τις όποιες δια­κυ­μάν­σεις της δεν πρό­κει­ται να με­τα­βλη­θεί ση­μα­ντι­κά στο μέλ­λον. Ο δυο ερευ­νη­τές ανα­φέ­ρουν επί­σης, ότι δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις της ανα­λο­γί­ας αυτής και οι απο­κλί­σεις της από τον μέσο όρο της τριε­τί­ας 2020-22 (1,68 θά­να­τοι ανά γέν­νη­ση σε εθνι­κό επί­πε­δο) είναι ση­μα­ντι­κές και διευ­ρύ­νο­νται περ­νώ­ντας από τις Πε­ρι­φέ­ρειες στις Πε­ρι­φε­ρεια­κές Ενό­τη­τες, και, στη συ­νέ­χεια, στους Δή­μους και στις Δη­μο­τι­κές Ενό­τη­τες. Δια­πι­στώ­νουν ει­δι­κό­τε­ρα, ανα­λύ­ο­ντάς τα στοι­χεία, ότι σε επί­πε­δο Πε­ρι­φε­ρειών το Νότιο Αι­γαίο με λίγο πε­ρισ­σό­τε­ρες γεν­νή­σεις από θα­νά­τους, δια­φο­ρο­ποιεί­ται ση­μα­ντι­κά τη Δυ­τι­κή Μα­κε­δο­νία όπου αντι­στοι­χούν σχε­δόν 2,4 θά­να­τοι/γέν­νη­ση.

Γεν­νή­σεις και θά­να­τοι ανά δήμο και πε­ρι­φε­ρεια­κή ενό­τη­τα

Οι απο­κλί­σεις από τον μέσο εθνι­κό διευ­ρύ­νο­νται στις Πε­ρι­φε­ρεια­κές Ενό­τη­τες καθώς μόνον σε πέντε από αυτές, οι γεν­νή­σεις είναι αρ­κε­τά πε­ρισ­σό­τε­ρες από τους θα­νά­τους και σε τέσ­σε­ρις, θά­να­τοι και γεν­νή­σεις δεν δια­φέ­ρουν ση­μα­ντι­κά, ενώ, στο άλλο άκρο, σε έντε­κα Πε­ρι­φε­ρεια­κές Ενό­τη­τες αντι­στοι­χούν 2,5 ή και πε­ρισ­σό­τε­ροι θά­να­τοι ανά γέν­νη­ση.

Σε επί­πε­δο δήμων (325 ενό­τη­τες), οι δια­φο­ρές ανά­με­σα στο Δήμο Θήρας με 2 γεν­νή­σεις ανά ένα θά­να­το, και, στο άλλο άκρο, σε 49 δή­μους (το 15% του συ­νό­λου) με πε­ρισ­σο­τέ­ρους από 4 θα­νά­τους/γέν­νη­ση (και 20 από αυ­τούς με 6 ή και πε­ρισ­σό­τε­ρους) είναι συ­ντα­ρα­κτι­κές.

Σε επί­πε­δο τέλος, Δη­μο­τι­κών Ενο­τή­των (Δ.Ε) οι απο­κλί­σεις από τον μέσο εθνι­κό όρο (1,68) διευ­ρύ­νο­νται ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο: αν σε 19 από αυτές (το 2,1% του συ­νό­λου) οι γεν­νή­σεις υπερ­τε­ρούν των θα­νά­των, σε 27 έχου­με μόνον θα­νά­τους, σε 348 -το 1/3-, 4 ή πε­ρισ­σο­τέ­ρους και σε 196 (19% του συ­νό­λου) 6 και πε­ρισ­σο­τέ­ρους θα­νά­τους ανά γέν­νη­ση! Η με­γά­λη πλειο­ψη­φία των Δη­μο­τι­κών Ενο­τή­των του νη­σιω­τι­κού χώρου, ανα­φέ­ρουν οι δυο ερευ­νη­τές, των με­γά­λων αστι­κών κέ­ντρων καθώς και αυτών των μη­τρο­πο­λι­τι­κών πε­ριο­χών Αθη­νών και Θεσ­σα­λο­νί­κης έχουν θε­τι­κό­τα­τα ή ακόμη σχε­τι­κά ισορ­ρο­πη­μέ­να φυ­σι­κά ισο­ζύ­για.

Αντι­θέ­τως, η ανι­σορ­ρο­πία ανά­με­σα στις γεν­νή­σεις και τους θα­νά­τους είναι εντο­νό­τα­τη στη με­γά­λη πλειο­ψη­φία των Δη­μο­τι­κών Ενο­τή­των που βρί­σκο­νται στο κε­ντρι­κό και δυ­τι­κό τμήμα της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας καθώς και στη Κε­ντρι­κή-Αν. Μα­κε­δο­νία και Θράκη όπου αντι­στοι­χού­σαν το 2020-22 συ­νή­θως 3 ή και πε­ρισ­σό­τε­ροι θά­να­τοι ανά γέν­νη­ση, ενώ στο τμήμα αυτό της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας, εντο­πί­ζο­νται και όλες σχε­δόν οι 27 Δη­μο­τι­κές Ενό­τη­τες που δεν είχαν γεν­νή­σεις το 2020-22, αλλά μόνον θα­νά­τους.

Μι­λώ­ντας στο Αθη­ναϊ­κό-Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων, ο διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του Δη­μο­γρα­φι­κών Ερευ­νών και Με­λε­τών καθ. Βύρων Κο­τζα­μά­νης το­νί­ζει ότι αν μια ανα­λο­γία σε εθνι­κό επί­πε­δο 1,68 θα­νά­των/γέν­νη­ση είναι ανη­συ­χη­τι­κή (πόσο μάλ­λον όταν δεν ανα­μέ­νε­ται βελ­τί­ω­σή της τα επό­με­να έτη με απο­τέ­λε­σμα την επι­τά­χυν­ση του ρυθ­μού μεί­ω­σης του πλη­θυ­σμού μας), το γε­γο­νός ότι στις μισές σχε­δόν (459 από τις 1036) Δη­μο­τι­κές Ενό­τη­τες που βρί­σκο­νται σχε­δόν όλες στο ορει­νό και ημιο­ρει­νό τμήμα της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας αντι­στοι­χούν ήδη πε­ρισ­σό­τε­ροι από 3 θά­να­τοι ανά γέν­νη­ση, προ­κα­λεί ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη ανη­συ­χία καθώς η μελ­λο­ντι­κή δη­μο­γρα­φι­κή δυ­να­μι­κή των Ενο­τή­των αυτών είναι υπο­θη­κευ­μέ­νη.

Η υπερ-υπε­ρο­χή σε αυτές των θα­νά­των, απο­τέ­λε­σμα κυ­ρί­ως των ηλι­κια­κών τους δομών που συν­δυά­ζουν πολ­λούς ηλι­κιω­μέ­νους (βλ. αυ­ξη­μέ­νους θα­νά­τους) και πε­ριο­ρι­σμέ­νο αριθ­μό ατό­μων σε ηλι­κία δη­μιουρ­γί­ας οι­κο­γέ­νειας (βλ. λίγες γεν­νή­σεις) θέτει βά­σι­μες αμ­φι­βο­λί­ες ως προς τη δυ­να­τό­τη­τα επι­βρά­δυν­σης της πλη­θυ­σμια­κής τους κα­τάρ­ρευ­σης, μιας κα­τάρ­ρευ­σης που θα υπο­θη­κεύ­σει ανα­πό­φευ­κτα και την κοι­νω­νι­κή και οι­κο­νο­μι­κή τους δυ­να­μι­κή.