Η Τουρκία παίζει με τη φωτιά : Προς νέες έρευνες εντός ελληνικής ΑΟΖ

Oπως έχει επι­ση­μαν­θεί πολλές φορές η ανα­κά­λυψη εκμε­ταλ­λεύ­σι­μων κοι­τα­σμά­των φυσικού αερίου στην Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο υπήρξε μια εξέλιξη που άλλαξε τα δεδο­μένα στην περιοχή.

Ένας από τους λόγους ήταν ότι φάνηκε ότι δια­μορ­φώ­νο­νταν νέες δυνα­τό­τη­τες και για την Κύπρο, που γεω­γρα­φικά βρί­σκε­ται στο κέντρο αυτών των κοι­τα­σμά­των, αλλά και για την Ελλάδα, ιδίως για το νοτιο­α­να­το­λικό όριο της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας.

Για την Τουρκία, όμως, αυτό δια­μόρ­φωσε την αίσθηση ότι κιν­δυ­νεύει να μείνει έξω από ένα κρίσιμο πεδίο επέν­δυ­σης, ιδίως εάν ανα­λο­γι­στούμε το βαθμό ενερ­γεια­κής εξάρ­τη­σης που έχει.

Αμφι­σβή­τηση

Βασική θέση της Τουρ­κίας, εδώ και αρκετά χρόνια, ήδη από τη δεκα­ε­τία του 1970, όταν και ξεκί­νησε να αμφι­σβη­τεί τις μέχρι τότε δια­μορ­φω­θεί­σες ισορ­ρο­πίες στο Αιγαίο, είναι ότι δεν μπορεί να ισχύει ο γενικός κανόνας του Δικαίου της Θάλασ­σας και ειδικά η Διεθνής Σύμβαση για τη Θάλασσα, σύμφωνα με τον οποίο και τα νησιά (ακόμη και οι κατοι­κού­με­νες νησίδες με δική τους οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα) έχουν τη δική τους υφα­λο­κρη­πίδα και άρα ΑΟΖ.

Θυμί­ζουμε εδώ ότι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο η υφα­λο­κρη­πίδα (που αφορά την εκμε­τάλ­λευση του βυθού) υφί­στα­ται αυτο­δι­καίως ενώ η ΑΟΖ (που αφορά και την επι­φά­νεια) απαιτεί πράξη κήρυξης. Ωστόσο τα γεω­γρα­φικά τους όρια ορί­ζο­νται με τον ίδιο τρόπο: 200 ν.μ. εκτός και εάν η από­σταση είναι μικρό­τερη οπότε ισχύει η μέση γραμμή.

Η Τουρκία υπο­στη­ρί­ζει ότι αυτό δεν ισχύει ούτε για τα νησιά του Αιγαίου ούτε και για την Κύπρο και γι’ αυτό το λόγο έχει προ­τεί­νει δική της χάραξη που λαμ­βά­νει υπόψη μόνο την ακτο­γραμμή των χερ­σαίων χωρών.

Ωστόσο, η τουρ­κική θέση προ­σκρούει όχι μόνο στο γράμμα του διε­θνούς δικαίου αλλά και στο γεγονός ότι μεγάλες χώρες όπως οι ΗΠΑ έχουν ανα­κη­ρύ­ξει τερά­στιες ΑΟΖ στους ωκε­α­νούς, στη­ριγ­μέ­νες ακριβώς στο ότι δια­θέ­τουν υπερ­πό­ντιες νησιω­τι­κές κτήσεις.

Πέραν της γενικής αμφι­σβή­τη­σης η Τουρκία, αμφι­σβη­τεί και την χάραξη ΑΟΖ που έχει κάνει η Κυπριακή Δημο­κρα­τία. Οι σχε­τι­κές ανα­κη­ρύ­ξεις είχαν αρχικά συμπέ­σει με την πορεία προς το σχέδιο Ανάν, όμως η καθυ­στέ­ρηση στην προ­ο­πτική κάποιου τύπου επα­νέ­νω­σης του νησιού είχε ως απο­τέ­λε­σμα η Τουρκία να θεωρεί έκτοτε ότι πρό­κει­ται για μια «μονο­μερή» ενέρ­γεια της ελλη­νο­κυ­πρια­κής πλευράς.

Από τη δική της πλευρά, η Κυπριακή Δημο­κρα­τία πάντοτε επέ­μεινε ότι ήταν ενέρ­γεια σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο και όπως φάνηκε αυτή τη γνώμη είχαν οι η ΕΕ και άλλες χώρες, όπως έχει επι­βε­βαιω­θεί και από δηλώ­σεις ξένων αξιω­μα­τού­χων.

Η ανα­κά­λυψη των κοι­τα­σμά­των και οι αλλαγές συμ­μα­χιών στην Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο

Το θέμα απέ­κτησε ακόμη μεγα­λύ­τερη σημασία στη δεκα­ε­τία του 2010 με τη στα­διακή ανα­κά­λυψη μεγάλων εμπο­ρικά εκμε­ταλ­λεύ­σι­μων κοι­τα­σμά­των στην ευρύ­τερη περιοχή της Νοτιο­α­να­το­λι­κής Μεσο­γείου από την Αίγυπτο, το Ισραήλ και την Κυπριακή Δημο­κρα­τία.

Η ανα­κά­λυψη αυτή ήρθε να συμπέ­σει χρονικά με μια περίοδο σημα­ντι­κών ανα­κα­τα­τά­ξεων στις σχέσεις της Τουρ­κίας με αρκετές γει­το­νι­κές χώρες. Οι παλαιό­τερα καλές σχέσεις με το Ισραήλ επι­δει­νώ­θη­καν και με αφορμή την τουρ­κική αλλη­λεγ­γύη στη Γάζα. Η συμπό­ρευση του Ερντο­γάν με μια κατεύ­θυνση ανάλογη της Μου­σουλ­μα­νι­κής Αδελ­φό­τη­τας ως προς την «Αραβική Άνοιξη» αλλά και ο τρόπος που η Τουρκία ενε­πλάκη στη Συριακή κρίση έφερε από ένα σημείο και μετά προ­στρι­βές και με τις ΗΠΑ και με μέρος των κρατών του Κόλπου.

Ειδικά οι αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις δοκι­μά­στη­καν από δύο παρα­μέ­τρους: τον τρόπο που τελικά οι ΗΠΑ κυρίως στη­ρί­χτη­καν στις κουρ­δι­κές πολι­το­φυ­λα­κές για την αντι­με­τώ­πιση του Ισλα­μι­κού Κράτους, με την Τουρκία να φοβάται το σχη­μα­τι­σμό μιας οιονεί κρα­τι­κής κουρ­δι­κής οντό­τη­τας εντός συρια­κού εδάφους, αλλά την συσχε­τι­ζό­μενη υπόνοια της πλευράς Ερντο­γάν ότι υπήρξε κάποιου είδους αμε­ρι­κα­νική ανά­μειξη στο πρα­ξι­κό­πημα του 2016.

Σε όλα αυτά προ­στέ­θηκε και μια παρά­με­τρος ακόμη: η αμε­ρι­κα­νική επι­θε­τι­κό­τητα ενάντια στο Ιράν, την ώρα που η Τουρκία συντο­νί­ζε­ται με το Ιράν και τη Ρωσία ως προς τη δια­χεί­ριση της συρια­κής κρίσης και φυσικά προτιμά να εισάγει ιρανικό παρά σαου­δα­ρα­βικό πετρέ­λαιο, κάτι που δια­κυ­βεύ­ε­ται με τις αμε­ρι­κα­νι­κές κυρώ­σεις.

Ο τουρ­κι­κός φόβος για απο­μό­νωση και επι­θυ­μία «προ­βο­λών ισχύος»

Στις παρα­πάνω εξε­λί­ξεις προ­στέ­θηκε και μία ακόμη παρά­με­τρος. Η μετα­τό­πιση της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής τα τελευ­ταία χρόνια προς μια συμ­μα­χία με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, που απο­τυ­πώ­θηκε και στη λογική των «τρι­με­ρών» και «τετρα­με­ρών» συνα­ντή­σεων που παρα­πέ­μπουν σε μια ενερ­γειακή και αμυ­ντική συνερ­γα­σία ανάμεσα στην Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο.

Το στοι­χείο αυτό σε συν­δυα­σμό με τις εντά­σεις στις αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις και τις ανα­κα­λύ­ψεις εκμε­ταλ­λεύ­σι­μων κοι­τα­σμά­των γεννά έναν τουρ­κικό φόβο ότι μεθο­δεύ­ε­ται η σχετική απο­μό­νωση της Τουρ­κίας.

Το στοι­χείο αυτό έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τη βασική πλευρά της ρητο­ρι­κής του Ερντο­γάν εδώ και χρόνια ότι η Τουρκία είναι μια σημα­ντική δύναμη στην περιοχή την οποία δεν μπορεί κανείς να προ­σπερνά εύκολα ή να την υποτιμά.

Αυτό με τη σειρά του εξηγεί γιατί η Τουρκία νιώθει τόσο έντονη την επι­θυ­μία να κάνει «προ­βο­λές ισχύος» στην ευρύ­τερη περιοχή ακόμη και όταν η πραγ­μα­τική κατά­στασή της είναι κάπως πιο αντι­φα­τική.

Γιατί μπορεί η Τουρκία να είναι μια χώρα με μεγάλο πλη­θυ­σμό, σημα­ντι­κές οικο­νο­μι­κές υπο­δο­μές και έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους τακτι­κούς στρα­τούς εντός του ΝΑΤΟ, όμως την ίδια στιγμή έχει σοβαρά προ­βλή­ματα να αντι­με­τω­πί­σει: στη Συρία ουσια­στικά δια­χει­ρί­ζε­ται την απο­τυ­χία της αρχικής φιλο­δο­ξίας της να συμ­βά­λει στην ανα­τροπή της κυβέρ­νη­σης Άσαντ να έχει πρω­τεύ­ο­ντα ρόλο, εξ ου και η ανα­γκα­στική σύμπραξη με τη Ρωσία, την ώρα που το ανα­πτυ­ξιακό μοντέλο δείχνει σαφώς ότι αντι­με­τω­πί­ζει μεγάλα προ­βλή­ματα.

Η αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής και κυπριακή υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ

Τα παρα­πάνω εξηγούν γιατί η Τουρκία θέλει να αμφι­σβη­τή­σει τα δεδο­μένα σε σχέση με τις εξο­ρύ­ξεις στην Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο. Είναι ουσια­στικά μια προ­σπά­θεια να μη βρεθεί προ τετε­λε­σμέ­νων.

Η αμφι­σβή­τηση αυτή παίρνει διά­φο­ρες μορφές. Πέραν της γενικής αμφι­σβή­τη­σης ως προς το εάν η Κύπρος έχει δική της αυτο­τελή ΑΟΖ υπάρχει και η αμφι­σβή­τηση του δικαιώ­μα­τος της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας να προχωρά σε συμ­φω­νίες για την εκμε­τάλ­λευση κοι­τα­σμά­των, εφόσον δεν λαμ­βά­νει υπόψη την τουρ­κο­κυ­πριακή πλευρά, σημείο στο οποίο η Κυπριακή Δημο­κρα­τία απαντά με την υπεν­θύ­μιση ότι όχι μόνο παρα­μέ­νει η νόμιμη εκπρό­σω­πος του νησιού αλλά και μια επα­νέ­νωση θα σημαί­νει και τη δυνα­τό­τητα να ωφε­λη­θούν όλοι οι πολίτες του.

Από την άλλη, η Τουρκία δείχνει να θέλει να κάνει μια επι­λε­κτική αμφι­σβή­τηση σε συγκε­κρι­μένα τμήματα της κυπρια­κής και της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Λέμε επι­λε­κτική γιατί η Τουρκία για παρά­δειγμα δεν αμφι­σβή­τησε π.χ. το οικό­πεδο 10, όπου και το κοί­τα­σμα «Γλαύκος» που μέχρι τώρα δείχνει να είναι το μεγα­λύ­τερο εκμε­ταλ­λεύ­σιμο, και όπου την άδεια έχει κοι­νο­πρα­ξία με συμ­με­τοχή της αμε­ρι­κα­νι­κής Exxon-Mobil.

Σε αυτό το πλαίσιο, παρότι η Τουρκία επέλεξε να στείλει το γεω­τρύ­πανο Fatih («Πορ­θη­τής») εντός των ορίων της δικής της υφα­λο­κρη­πί­δας, είχαμε την απο­στολή του ερευ­νη­τι­κού σκάφους Barbaros να κάνει σει­σμι­κές έρευνες σε ένα μικρό τμήμα της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας (600 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα), ενώ διε­ξή­γαγε το μεγα­λύ­τερο μέρος αυτών στα οικό­πεδα 4 και 5 της κυπρια­κής ΑΟΖ, πάντα υπό την παρα­κο­λού­θηση πλοίου του ελλη­νι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού.

Η Τουρκία στη συγκε­κρι­μένη περιοχή εγείρει μια διπλή αμφι­σβή­τηση, καθώς αμφι­σβη­τεί τόσο την Κυπριακή ΑΟΖ όσο και τα όρια της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας (και δυνη­τικά ΑΟΖ) και ιδίως το τμήμα της υφα­λο­κρη­πί­δας που ορί­ζε­ται από το σύμπλεγμα του Καστε­λό­ρι­ζου. Αντί­θετα, η Τουρκία ουσια­στικά υπο­στη­ρί­ζει ότι έχει δικαιώ­ματα σε όλη σχεδόν την έκταση από τον 28ο μεσημ­βρινό (νότια Ρόδου) έως και τον 32ο (στα ανοιχτά της Πάφου).

Σε αυτό το πλαίσιο, πλη­θαί­νουν οι ενδεί­ξεις ότι αυτή τη φορά η Τουρκία θα δοκι­μά­σει να προ­χω­ρή­σει σε έρευνες το καλο­καίρι εντός της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φέ­ρουν ότι η Άγκυρα σχε­διά­ζει απο­στολή του ερευ­νη­τι­κού πλοίου «Ορούτς Ρέις» (του αδελφού σκάφους του «Μπαρ­μπα­ρός») σε μια περιοχή εντός της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας ανα­το­λικά της Καρ­πά­θου και νότια της Ρόδου και του Καστελ­λό­ρι­ζου. Αυτό είναι ακριβώς το αμφι­σβη­τού­μενο από την Τουρκία τμήμα της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας που ορί­ζε­ται με βάση το σύμπλεγμα του Καστε­λό­ρι­ζου και που συνο­ρεύει με την Κυπριακή ΑΟΖ.

Η επιλογή δεν είναι τυχαία, καθώς από διά­φο­ρες πλευρές έχει δια­τυ­πω­θεί η άποψη ότι εάν υπήρχε ποτέ επίλυση σε επίπεδο διεθνών νομικών οργα­νι­σμών, το συγκε­κρι­μένο τμήμα της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας θα μπο­ρούσε εντός μιας λογικής «συμ­βι­βα­σμού» να επι­με­ρι­στεί. Ωστόσο, όπως είναι γνωστό η Τουρκία μέχρι τώρα έχει αρνηθεί την από κοινού προ­σφυγή για τη χάραξη της υφα­λο­κρη­πί­δας, προ­τι­μώ­ντας να προ­βά­λει τις δικές της απόψεις. Επι­πλέον, η Τουρκία ανη­συ­χεί ότι η δια­φαι­νό­μενη αλλαγή καθε­στώ­τος στη Λιβύη, που θα σημαί­νει ίσως λιγό­τερο φιλική προς την Τουρκία κατά­σταση, θα μπο­ρούσε να διευ­κο­λύ­νει τυχόν συζή­τηση ανάμεσα σε Λιβύη και Ελλάδα για τη χάραξη των νότιων ορίων της ελλη­νι­κής ΑΟΖ.

Ουσια­στικά, η Τουρκία σε αυτή τη φάση δείχνει κυρίως να θέλει να επα­να­φέ­ρει συνο­λικά ζήτημα καθε­στώ­τος των νησιών του Αιγαίου και αμφι­σβή­τη­σης των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των, παρά συζή­τη­σης επί του θέματος.

Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται και στις πλη­ρο­φο­ρίες που υπάρ­χουν ότι η Τουρκία δεν επι­θυ­μεί να κάνει μόνο επι­φα­νεια­κές σει­σμι­κές έρευνες στην ευρύ­τερη περιοχή αλλά και σκέ­πτε­ται σοβαρά τη δρα­στη­ριο­ποί­ηση των πλωτών γεω­τρύ­πα­νων που δια­θέ­τει ακόμη και εντός οικο­πέ­δων της Κυπρια­κής ΑΟΖ, αμφι­σβη­τώ­ντας ευθέως τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας.

Όλα αυτά δεν είναι άσχετα και από τις τουρ­κι­κές εκτι­μή­σεις για τις ελλη­νι­κές πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις. Η Ελλάδα το καλο­καίρι λογικά θα είναι σε προ­ε­κλο­γική περίοδο για τις εθνικές εκλογές του φθι­νο­πώ­ρου. Η τρέ­χουσα κυβέρ­νηση θα ολο­κλη­ρώ­νει τη θητεία της με πιο πιθανό ενδε­χό­μενο τη μη επα­νε­κλογή της.

Μια τέτοια εκ των πραγ­μά­των μετα­βα­τική περί­ο­δος θα μπο­ρούσε να θεω­ρη­θεί και πρό­σφορη για οποια­δή­ποτε προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας να κάνει «προβολή ισχύος» και ταυ­τό­χρονα να δοκι­μά­σει τα όρια τόσο των τοπικών δυνά­μεων όσο και του υπε­ρα­τλα­ντι­κού παρά­γο­ντα.

πηγή tovima.gr

Του Πανα­γιώτη Σωτήρης