Σε ισορροπία «τρόμου» το ασφαλιστικό της Ελλάδας-Εκθεση της Κομισιόν

Πρό­κει­ται για μια δύσκολη «κατα­σκευή» στην οποία πρέπει να «κολ­λή­σουν» η εσω­τε­ρική ανα­δια­νομή υπέρ των φτω­χό­τε­ρων συντα­ξιού­χων που συντε­λέ­στηκε με όλες τις μνη­μο­νια­κές περι­κο­πές, με απο­κο­ρύ­φωμα αυτές που περι­λαμ­βά­νο­νται στο νόμο Κατρού­γκα­λου, η «διάσωση» των συντα­ξιού­χων σε σχέση με τον κίνδυνο φτώ­χειας και κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού που αντι­με­τω­πί­ζουν οι νεό­τε­ρης ηλικίας εργα­ζό­με­νοι ή άνεργοι αλλά και η σοβαρή υλική στέρηση των ηλι­κιω­μέ­νων παρ’ότι το ποσοστό της τάξης του 15,2% είναι πολύ χαμη­λό­τερο από το σοβαρό ποσοστό υλικής υπο­βάθ­μι­σης του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού που ήταν 22,4%.

Η έκθεση που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε με στόχο τη δια­σφά­λιση της επάρ­κειας και της βιω­σι­μό­τη­τας των τρε­χου­σών αλλά και των μελ­λο­ντι­κών συντά­ξεων δεν «βλέπει» άλλη διέξοδο από την διεύ­ρυνση του εργά­σι­μου βίου, που μεταξύ άλλων, περνά μέσα και από την αύξηση των ορίων ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης.

Το ίδιο προ­τεί­νει άλλωστε και ο ΟΟΣΑ στην πρό­σφατη έκθεσή του για την Ελλάδα, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι απαι­τεί­ται η αύξηση κατά 4 χρόνια της πραγ­μα­τι­κής ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης, έως το 2030, όταν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις του 2015 και 2016 οδηγούν στην αύξηση κατά 3 χρόνια (σήμερα βρί­σκε­ται στα 61,2 έτη).

Στην πράξη, δια­πι­στώ­νε­ται από τους διε­θνείς οργα­νι­σμούς ότι τα υπό­λοιπα μέτρα παρα­με­τρι­κών παρεμ­βά­σεων στο σύστημα έχουν «εξα­ντλη­θεί» και το μόνο εργα­λείο στην προ­σπά­θεια δια­σφά­λι­σης επαρκών παροχών που θα προ­στα­τεύ­ουν τους συντα­ξιού­χους από την φτώχια, είναι οι παρεμ­βά­σεις στα όρια ηλικίας, κλεί­νο­ντας κάθε πόρτα πρόωρης εξόδου.

Ειδικά δε, για την Ελλάδα, οι μελε­τη­τές της Ε.Ε. επι­ση­μαί­νουν αφενός μεν, ότι οι συντα­ξιού­χοι κιν­δυ­νεύ­ουν εξαι­τίας της κρίσης, πολύ περισ­σό­τερο να περά­σουν το κατώφλι της φτώ­χειας από τους συντα­ξιού­χους στις υπό­λοι­πες χώρες της ΕΕ, αφε­τέ­ρου ότι παρά τις συνε­χείς μνη­μο­νια­κές περι­κο­πές, βρί­σκο­νται σε καλύ­τερο επίπεδο από τους Έλληνες εργα­ζό­με­νους και τους άνερ­γους, καθώς οι συντά­ξεις, έστω και χαμη­λό­τε­ρες βοή­θη­σαν στην μείωση του ποσο­στού των ηλι­κιω­μέ­νων ατόμων που κιν­δυ­νεύ­ουν από τη φτώχια και τον κοι­νω­νικό απο­κλει­σμό.

Το εισό­δημα των μεγα­λύ­τε­ρης ηλικίας ατόμων αυξή­θηκε σε σχέση με το εισό­δημα των νεό­τε­ρων, ενώ οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις των μνη­μο­νίων μείωσαν τις ανι­σό­τη­τες μεταξύ των συντα­ξιού­χων ηλικίας 65 ετών και άνω, καθώς οι περι­κο­πές αφο­ρού­σαν κατά κύριο λόγο υψη­λό­τε­ρες συντά­ξεις.

Σύμφωνα με την Ε.Ε., ο ρυθμός της φτώ­χειας ή του κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού των ατόμων ηλικίας 65 ετών μειώ­θηκε κατά 6,1 ποσο­στιαίες μονάδες , ήτοι από 28,1% το 2008 σε 22% το 2016 (έναντι 35,6% του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού 2016). Βέβαια, σε σοβαρή υλική στέρηση το 2016 βρι­σκό­ταν το 15,2% των ηλι­κιω­μέ­νων, ποσοστό ελαφρώς υψη­λό­τερο από το αντί­στοιχο ποσοστό των ατόμων ηλικίας 75+ (14,8%) και πολύ χαμη­λό­τερο από το σοβαρό ποσοστό υλικής υπο­βάθ­μι­σης του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού (22,4%).

Την ίδια στιγμή, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω που ανέ­φε­ραν ανεκ­πλή­ρω­τες ανάγκες για ιατρική περί­θαλψη αυξή­θηκε κατά 6,7 μονάδες βάσης, κατά την περίοδο 2008-2016 (δηλ. από 9,9% σε 16,6%).

Οι άντρες ηλικίας 65 ετών το 2015, εκτι­μά­ται ότι θα ζουν σε υγιή κατά­σταση για 7,9 έτη, ενώ οι γυναί­κες ηλικίας 65 ετών ανα­μέ­νε­ται να ζουν σε υγιή κατά­σταση για 7,5 χρόνια. Η χει­ρο­τέ­ρευση της κατά­στα­σης υγείας των ηλι­κιω­μέ­νων τα τελευ­ταία χρόνια είναι απο­τέ­λε­σμα μιας παρα­τε­τα­μέ­νης οικο­νο­μι­κής κρίσης, μαζί με τη μείωση των δημό­σιων δαπανών για την υγεία και τις σημα­ντι­κές περι­κο­πές του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος.

Η διάρ­κεια της συντα­ξιο­δό­τη­σης υπο­λο­γί­ζε­ται σε 23,9 έτη για τους άνδρες και 27,9 έτη για τις γυναί­κες. Η διάρ­κεια συντα­ξιο­δό­τη­σης προ­βλέ­πε­ται να μειωθεί κατά 1,2 έτη για τους άνδρες έως το 2056 (δηλαδή από 21,6 έτη το 2016 σε 20,4 έτη) και 1,9 έτη για τις γυναί­κες (δηλαδή από 25 έτη το 2016 έως 23,1 έτη). Αυτό σημαί­νει ότι η περί­ο­δος συντα­ξιο­δό­τη­σης θα μειωθεί, με απο­τέ­λε­σμα τη μείωση των δημό­σιων συντα­ξιο­δο­τι­κών δαπανών. Ωστόσο, πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ότι η εξέλιξη των δεικτών δεν μπορεί να επη­ρε­ά­σει τη συντα­ξιο­δο­τική επάρ­κεια, δεδο­μέ­νου ότι το συντα­ξιο­δο­τικό σύστημα στην Ελλάδα βασί­ζε­ται κυρίως σε ένα καθο­ρι­σμένο ανα­δια­νε­μη­τικό συντα­ξιο­δο­τικό σύστημα.

Ιδιαί­τερη αναφορά κάνουν οι συντά­κτες της μελέτης, στην επι­τα­κτική ανάγκη να υλο­ποι­η­θεί πλήρως η μεταρ­ρύθ­μιση του συντα­ξιο­δο­τι­κού του 2016 και να εγγυά­ται ένα αξιο­πρε­πές επίπεδο παροχών υπό τους περιο­ρι­σμούς που δημιουρ­γεί το επίπεδο της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, μαζί με το επίπεδο των πρω­το­γε­νών πλε­ο­να­σμά­των του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού.

Την ίδια στιγμή βέβαια, που εκφρά­ζουν την ανη­συ­χία τους για τον αρνη­τικό αντί­κτυπο που θα έχουν στην επάρ­κεια των συντά­ξεων τα μέτρα της μεταρ­ρύθ­μι­σης, όπως η μείωση των συντά­ξεων έως και κατά 18% από τον Ιανουά­ριο του 2019, το “πάγωμα” των συντά­ξεων έως το τέλος του 2022 και η κατάρ­γηση του EΚΑΣ έως το  τέλος του 2019.

Οι προ­τά­σεις

Οι λύσεις ανα­ζη­τού­νται πλέον σε μέτρα που αφορούν την ενεργό γήρανση, την προ­στα­σία των εργα­ζό­με­νων με ευέ­λι­κτες μορφές εργα­σίας, την πάταξη της εισφο­ρο­δια­φυ­γής και της φορο­α­πο­φυ­γής.

Ανα­λυ­τικά, οι συντά­κτες επι­ση­μαί­νουν πως βασική μέριμνα του συντα­ξιο­δο­τι­κού συστή­μα­τος στην Ελλάδα παρα­μέ­νει η αει­φο­ρία του, δεδο­μέ­νης της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού παράλ­ληλα με την υψηλή ανεργία. Χωρίς να μπορεί η χώρα να παρεκ­κλί­νει από τις δεσμεύ­σεις της προς τους δανει­στές, οι προ­σπά­θειες πρέπει να επι­κε­ντρω­θούν στην αντι­με­τώ­πιση συγκε­κρι­μέ­νων προ­κλή­σεων που συν­δέ­ο­νται με τη συντα­ξιο­δό­τηση, όπως: οικο­νο­μική ύφεση, υψηλή ανεργία, μη κανο­νική απα­σχό­ληση, αδήλωτη εργασία και φορο­δια­φυ­γής.

Έτσι, μεταξύ άλλων προ­τεί­νε­ται η εφαρ­μογή ενεργών πολι­τι­κών για την αγορά εργα­σίας, μαζί με πολι­τι­κές και μεταρ­ρυθ­μί­σεις που απο­σκο­πούν στην προ­ώ­θηση της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, που ενδέ­χε­ται να μειώ­σουν την ανεργία και να αυξή­σουν τα ποσοστά απα­σχό­λη­σης (κυρίως των γυναι­κών), γεγονός που θα οδη­γή­σει τελικά σε αύξηση του αριθμού των ασφα­λι­σμέ­νων.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν συγκε­κρι­μέ­νες πολι­τι­κές και μέτρα (ενεργός γήρανση) προ­κει­μέ­νου να βελ­τιω­θεί το ποσοστό συμ­με­το­χής των ηλι­κιω­μέ­νων εργα­ζο­μέ­νων (55-67 ετών). Αυτό θα είναι ζωτικής σημα­σίας για το συντα­ξιο­δο­τικό σύστημα, καθώς ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σει σε αύξηση της μέσης πραγ­μα­τι­κής ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης και, ενδε­χο­μέ­νως, σε αύξηση της περιό­δου κατα­βο­λής εισφο­ρών, η οποία θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα τη μείωση της διάρ­κειας της συντα­ξιο­δό­τη­σης.

Για το σκοπό αυτό, πρέπει να υπάρ­χουν περαι­τέρω πολι­τι­κές που προ­ω­θούν τα αντι­κί­νη­τρα πρόωρης συντα­ξιο­δό­τη­σης. Ιδιαί­τερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην καθιέ­ρωση κατάλ­λη­λων μηχα­νι­σμών που θα αντι­με­τω­πί­ζουν τα προ­βλή­ματα της “μαύρης” εργα­σίας και της φορο­δια­φυ­γής, τα οποία συνε­χί­ζουν να παρα­μέ­νουν σε πολύ υψηλά επίπεδα στην Ελλάδα.