Κυρ. Μητσοτάκης: «Το πιο ισχυρό ανάχωμα κατά του λαϊκισμού είναι να ακούς τους πολίτες»

Τα μέσα που επι­στρά­τευσε προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πί­σει απο­τε­λε­σμα­τικά τις δυνά­μεις του λαϊ­κι­σμού, αναλύει σε άρθρο του στο περιο­δικό Economist ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης.

Στο άρθρο, με τίτλο «Πώς μπο­ρούμε να ξεφύ­γουμε από τη μέγγενη του λαϊ­κι­σμού», ο Ελληνας πρω­θυ­πουρ­γός σημειώ­νει, μεταξύ άλλων, ότι «το πιο ισχυρό ανάχωμα κατά του λαϊ­κι­σμού είναι να ακούς τους πολίτες και να είσαι απο­τε­λε­σμα­τι­κός».

Υπο­γραμ­μί­ζει δε ότι οι ασκού­με­νες πολι­τι­κές θα πρέπει να δια­κρί­νο­νται από ειλι­κρί­νεια, αλλά και από την ετοι­μό­τητα να διορ­θώ­νεις τυχόν λάθη, προ­κει­μέ­νου να απο­κα­θί­στα­ται η εμπι­στο­σύνη ανάμεσα στους πολι­τι­κούς και τους πολίτες.

«Να είσαι έτοιμος να προ­σαρ­μο­στείς γρήγορα σε γεγο­νότα με παγκό­σμιο απο­τύ­πωμα και να υιο­θε­τή­σεις μια νέα τρι­γω­νική λογική: υπέρ της ανά­πτυ­ξης αλλά δημο­σιο­νο­μικά υπεύ­θυνη, ισχυρή στο μετα­να­στευ­τικό και διεκ­δι­κη­τική στην ασφά­λεια, παράλ­ληλα με μια ισχυρή εξω­τε­ρική πολι­τική, και κοι­νω­νικά φιλε­λεύ­θερη στο εσω­τε­ρικό», ανα­φέ­ρει.

Ανα­τρέ­χο­ντας στην επιρροή των λαϊ­κι­στι­κών φαι­νο­μέ­νων στην Ελλάδα κατά την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, ανα­φέ­ρε­ται στις εθνικές εκλογές του περα­σμέ­νου έτους σημειώ­νο­ντας πως «η νίκη μας έδειξε ότι ήταν δυνατό να περιο­ρί­σουμε τα περι­θώ­ρια των λαϊ­κι­στών, δια­τη­ρώ­ντας ευχα­ρι­στη­μέ­νους τους παρα­δο­σια­κούς δεξιούς και κεντρο­δε­ξιούς ψηφο­φό­ρους μας και επι­πλέον διευ­ρύ­νο­ντας την απήχηση του κόμ­μα­τός μας στους Ελληνες που αυτο­προσ­διο­ρί­ζο­νται ως κεντρώοι ή ακόμη και κεντρο­α­ρι­στε­ροί».

Ολό­κληρο το άρθρο του Κυριά­κου Μητσο­τάκη

«Η πολυ­τά­ραχη ιστορία της ελλη­νι­κής πολι­τι­κής από το 1945 και μετά δείχνει ότι όπου υπάρχει ένα κενό συχνά υπάρ­χουν προ­βλή­ματα. Αυτό ουδέ­ποτε ήταν εμφα­νέ­στερο από τη δεκα­ε­τία που ακο­λού­θησε την παγκό­σμια χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση που ξέσπασε το 2007, όταν η χώρα αργά, αλλά αδυ­σώ­πητα βρέθηκε στη δίνη των κενών υπο­σχέ­σεων του λαϊ­κι­σμού.

Ο «ενα­γκα­λι­σμός» της Ελλάδας με μια λαϊ­κι­στική κυβέρ­νηση ήταν σχετικά σύντο­μος. Αλλά η ζημιά ήταν βαθιά. Η χώρα που κλη­ρο­νό­μησα όταν εξε­λέ­γην Πρω­θυ­πουρ­γός το 2019, θεω­ρού­νταν ευρέως ως ο ασθενής της Ευρώπης.

Σήμερα η Ελλάδα βρί­σκε­ται σε μια δια­φο­ρε­τική θέση. Το 2023 ανα­κη­ρυ­χθή­καμε «χώρα της χρονιάς» από τον «Economist». Κατα­κτή­σαμε, επίσης, την κορυ­φαία θέση στην κατά­ταξη οικο­νο­μιών που κάνει το περιο­δικό για δύο δια­δο­χικά έτη. Στις εκλογές του περα­σμέ­νου καλο­και­ριού, το μερίδιο των ψήφων των αρι­στε­ρών λαϊ­κι­στών κατέρ­ρευσε και το κόμμα μου επα­νε­ξε­λέγη στη δια­κυ­βέρ­νηση για δεύτερη θητεία, με αυξη­μένο ποσοστό.

Ωστόσο, μετά την παν­δη­μία, εν μέσω πολέμου, ενερ­γεια­κής κρίσης, μετα­να­στευ­τι­κών προ­κλή­σεων και υψηλού πλη­θω­ρι­σμού, οι ίδιες λαϊ­κι­στι­κές παρορ­μή­σεις που κατα­φέ­ραμε να αντι­με­τω­πί­σουμε στην Ελλάδα ενι­σχύ­ο­νται και πάλι σε μεγάλο μέρος της υπό­λοι­πης Ευρώπης.

Ετσι εγεί­ρε­ται το ερώτημα: τι μπο­ρούμε να αντλή­σουμε από την εμπει­ρία της Ελλάδας από το 2019 κι έπειτα για τους λόγους που συμ­βαί­νει αυτό και σχετικά με το τι πρέπει να κάνουμε; Δεν υπάρχει μία ορι­ζό­ντια λύση για την αντι­με­τώ­πιση της ανόδου του λαϊ­κι­σμού. Υπάρ­χουν ωστόσο ζητή­ματα με βαθιές ρίζες.

Πάρτε για παρά­δειγμα τα παρά­πονα των πολιτών. Ακόμα και τώρα το ευρω­παϊκό φιλε­λεύ­θερο κατε­στη­μένο, του οποίου αποτελώ μέρος, εξα­κο­λου­θεί σε μεγάλο βαθμό να αδυ­να­τεί ή να είναι απρό­θυμο να απο­δε­χτεί ότι οι αιτιά­σεις που τρο­φο­δο­τούν το ρεύμα του λαϊ­κι­σμού -από την παγκο­σμιο­ποί­ηση μέχρι την αύξηση του κόστους ζωής- είναι πραγ­μα­τι­κές και εκφρά­ζο­νται με ειλι­κρί­νεια.

Πρό­κει­ται για μία προ­σέγ­γιση που εκδη­λώ­νε­ται με τη μορφή του «εμείς και αυτοί» και λέει: «εμείς ξέρουμε καλύ­τερα». Μια τέτοια αλα­ζο­νική αυτο­πε­ποί­θηση είναι κατα­στρο­φική. Μας κάνει να μην βλέ­πουμε τις δυσκο­λίες των πολιτών, θολώνει την κρίση μας σχετικά με το ποια ζητή­ματα πρέπει να θέσουμε σε προ­τε­ραιό­τητα και, τελικά, απο­ξε­νώ­νει τους ψηφο­φό­ρους.

Το 2015 η Ελλάδα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της ανόδου του λαϊ­κι­σμού. Η πρώτη λαϊ­κι­στική κυβέρ­νηση της χώρας εξελέγη τον Ιανουά­ριο εκείνου του έτους και επα­νε­ξε­λέγη οκτώ μήνες αργό­τερα. Με τον τρόπο αυτό, η Ελλάδα βρέθηκε με το «πλήρες πακέτο» της λαϊ­κι­στι­κής ιδε­ο­λο­γίας: έναν υβρι­δικό συνα­σπι­σμό των άκρων τόσο της σκληρής αρι­στε­ράς όσο και της σκληρής δεξιάς. Τα τέσσερα χρόνια που ακο­λού­θη­σαν με δίδαξαν ότι οι λαϊ­κι­στές υπό­σχο­νται τα πάντα, αλλά τελικά οι υπο­σχέ­σεις τους είναι μεγα­λό­στο­μες, απόλυτα κενές και εντελώς ανέ­φι­κτες.

Η απά­ντηση για την κατα­πο­λέ­μηση τέτοιου είδους άκρων έγκει­ται στην υλο­ποί­ηση απο­τε­λε­σμα­τι­κών πολι­τι­κών, έχοντας παράλ­ληλα την ετοι­μό­τητα να αμφι­σβη­τή­σεις ή και να απορ­ρί­ψεις τα πιστεύω και τις πρό­τε­ρες αντι­λή­ψεις σου, όταν αυτό είναι απα­ραί­τητο. Αυτό σημαί­νει να είσαι έτοιμος να προ­σαρ­μο­στείς γρήγορα σε γεγο­νότα με παγκό­σμιο απο­τύ­πωμα και να υιο­θε­τή­σεις μια νέα τρι­γω­νική λογική: υπέρ της ανά­πτυ­ξης αλλά δημο­σιο­νο­μικά υπεύ­θυνη, ισχυρή στο μετα­να­στευ­τικό και διεκ­δι­κη­τική στην ασφά­λεια, παράλ­ληλα με μια ισχυρή εξω­τε­ρική πολι­τική, και κοι­νω­νικά φιλε­λεύ­θερη στο εσω­τε­ρικό.

Στην οικο­νο­μία, επι­κε­ντρω­θή­καμε στην ανά­πτυξη: μείωση των φόρων, στήριξη της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, τόνωση των επεν­δύ­σεων μέσω μεταρ­ρυθ­μί­σεων στην αγορά. Αλλά κατα­λά­βαμε επίσης τη σημασία τού να παρα­μεί­νουμε δημο­σιο­νο­μικά υπεύ­θυ­νοι. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν ένας από τους υψη­λό­τε­ρους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης στην ευρω­ζώνη και μια ταχεία μείωση του λόγου του χρέους προς το ΑΕΠ. Οι οίκοι πιστο­λη­πτι­κής αξιο­λό­γη­σης μας επι­βρά­βευ­σαν, επα­να­φέ­ρο­ντας το αξιό­χρεο της Ελλάδας στην επεν­δυ­τική βαθμίδα.

Οσον αφορά στη μετα­νά­στευση, εφαρ­μό­σαμε δίχως δισταγμό αυστη­ρό­τε­ρους συνο­ρια­κούς ελέγ­χους. Ταυ­τό­χρονα, όμως, μειώ­σαμε σημα­ντικά τον χρόνο εξέ­τα­σης των αιτή­σεων χορή­γη­σης ασύλου, βελ­τιώ­σαμε τις συν­θή­κες στα κέντρα υπο­δο­χής και ανοί­ξαμε νόμιμες οδούς για την κινη­τι­κό­τητα εργα­ζό­με­νων. Στην εξω­τε­ρική πολι­τική, δημιουρ­γή­σαμε νέες περι­φε­ρεια­κές εται­ρι­κές σχέσεις γύρω από το εμπόριο, την ασφά­λεια και την παροχή ενέρ­γειας. Και στις σχέσεις μας με την Τουρκία, αντι­με­τω­πί­σαμε τις προ­κλή­σεις κατά μέτωπο, κρα­τώ­ντας παράλ­ληλα ανοιχτή την πόρτα του δια­λό­γου.

Αυτές οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις μού επέ­τρε­ψαν να επι­κε­ντρωθώ σε μια πιο φιλε­λεύ­θερη κοι­νω­νική πλατ­φόρμα στο εσω­τε­ρικό: αντι­με­τώ­πιση των ανι­σο­τή­των, βελ­τί­ωση των δημό­σιων υπη­ρε­σιών μέσω της ψηφιο­ποί­η­σης, έως και αντι­με­τώ­πιση προ­ο­δευ­τι­κών θεμάτων όπως η ισότητα στον γάμο. Ημουν σαφής ότι, όσο η οικο­νο­μία είναι ισχυρή, το δημο­σιο­νο­μικό πλε­ό­να­σμα που δημιουρ­γούμε άνω των στόχων μας θα χρη­σι­μο­ποιεί­ται για τη στήριξη των πιο ευά­λω­των νοι­κο­κυ­ριών.

Μεταξύ των εκλογών του 2019 και του 2023 οι πολίτες είδαν ραγδαίες αλλαγές. Η ανεργία μειώ­θηκε, η ανά­πτυξη αυξή­θηκε κατα­κό­ρυφα μετά την παν­δη­μία και ανα­κτή­σαμε την εμπι­στο­σύνη των αγορών και των ξένων επεν­δυ­τών. Ταυ­τό­χρονα, η χώρα στρά­φηκε προς την πράσινη και ψηφιακή οικο­νο­μία του μέλ­λο­ντος. Η Ελλάδα βρήκε μια νέα φωνή πιο κοντά στο κέντρο της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Οι σχέσεις με την Τουρκία άρχισαν να βελ­τιώ­νο­νται.

Η αίτηση της Ελλάδας για χρη­μα­το­δό­τηση από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, το κύριο εργα­λείο του σχεδίου ανά­καμ­ψης της ΕΕ από την παν­δη­μία Covid-19, ήταν μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες μεταξύ των κρατών-μελών και εγκρί­θηκε πριν από κάθε άλλη χώρα. Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή ανα­γνώ­ρισε τον τρόπο με τον οποίο η στρα­τη­γική χρήση των κον­δυ­λίων από εμάς ήταν συνυ­φα­σμένη με την ανα­πτυ­ξιακή μας στρα­τη­γική: προ­ώ­θηση μιας ισχυρής ανά­καμ­ψης και μιας πιο ανθε­κτι­κής οικο­νο­μίας και κοι­νω­νίας.

Η ηχηρή εκλο­γική νίκη τον περα­σμένο Ιούνιο απέ­δειξε ότι αυτή η προ­σέγ­γιση λει­τουρ­γεί. Ηταν όντως δυνατό να δημιουρ­γή­σουμε ένα νέο συνα­σπι­σμό ψηφο­φό­ρων της αρι­στε­ράς και της δεξιάς ενάντια στο λαϊ­κι­σμό.

Η νίκη μας έδειξε ότι ήταν δυνατό να περιο­ρί­σουμε τα περι­θώ­ρια των λαϊ­κι­στών, δια­τη­ρώ­ντας ευχα­ρι­στη­μέ­νους τους παρα­δο­σια­κούς δεξιούς και κεντρο­δε­ξιούς ψηφο­φό­ρους μας και επι­πλέον διευ­ρύ­νο­ντας την απήχηση του κόμ­μα­τός μας στους Ελληνες που αυτο­προσ­διο­ρί­ζο­νται ως κεντρώοι ή ακόμη και κεντρο­α­ρι­στε­ροί. Τα ακρο­δε­ξιά κόμματα πήραν ποσοστό 12%, αλλά αυτή η επίδοση ήταν παρα­σάγ­γας ασθε­νέ­στερη από ό,τι στις περισ­σό­τε­ρες ευρω­παϊ­κές χώρες. Σε μια εποχή ευρέως δια­δε­δο­μέ­νου κυνι­σμού, η Ελλάδα έδειξε ότι η πολι­τική μπορεί να ασκηθεί με δια­φο­ρε­τικό τρόπο.

Στο τέλος, βέβαια, το πιο ισχυρό ανάχωμα κατά του λαϊ­κι­σμού είναι να ακούς τους πολίτες και να είσαι απο­τε­λε­σμα­τι­κός. Οι έπαινοι που έχει απο­νεί­μει στην Ελλάδα αυτό το έντυπο δεν θα σημαί­νουν πολλά εάν η οικο­νο­μία της δεν ανα­πτύσ­σε­ται και αν δεν μπορεί να παράγει τα πρό­σθετα έσοδα που απαι­τού­νται για τη στήριξη των μεταρ­ρυθ­μί­σεων στο σύστημα υγείας και τη βελ­τί­ωση της δημό­σιας εκπαί­δευ­σης. Για την Ελλάδα, η κατα­πο­λέ­μηση του λαϊ­κι­σμού θα συνε­χί­σει να αφορά τη δημιουρ­γία δίκαιης οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, και παράλ­ληλα τη σύγκλιση με μια προ­ο­δευ­τική, κεντρώα Ευρώπη.

Για να γίνει αυτό απαι­τεί­ται ειλι­κρί­νεια. Οταν γίνο­νται λάθη, πρέπει να ανα­γνω­ρί­ζο­νται. Και απαι­τεί­ται η ικα­νό­τητα να δεί­χνεις ότι κάνεις τη διαφορά, όχι απλώς να δίνεις υπερ­βο­λι­κές υπο­σχέ­σεις. Αλλά πάνω απ’ όλα απαιτεί σαφή­νεια. Πρέπει να εξη­γή­σεις γιατί, παρα­δείγ­μα­τος χάρη, η επεν­δυ­τική βαθμίδα δε συν­δέ­ε­ται μόνο με την ικα­νο­ποί­ηση των απαι­τή­σεων των αγορών, σημαί­νει χαμη­λό­τερο κόστος δανει­σμού για τα στε­γα­στικά δάνεια των πολιτών. Η γιατί είναι σημα­ντικό να προ­σελ­κύ­σεις ξένες επεν­δύ­σεις, ώστε να δημιουρ­γή­σεις περισ­σό­τε­ρες καλά αμει­βό­με­νες θέσεις εργα­σίας.

Αυτό έχει σημασία γιατί στον πυρήνα της κάθε πτυχή της πολι­τι­κής -δίχως να είναι απα­ραί­τητα πάντα τοπική- σχε­τί­ζε­ται πάντα με το άτομο, την οικο­γέ­νεια και την ευη­με­ρία του νοι­κο­κυ­ριού. Μόνο αν το πετύ­χουμε αυτό μπο­ρούμε να αρχί­σουμε να απο­κα­θι­στούμε την εμπι­στο­σύνη και να νική­σουμε τον λαϊ­κι­σμό».

Με πλη­ρο­φο­ρίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ