Ενα διαφορετικό βλέμμα στην Ιστορία από τους «hιστορισταί»

Να θέτεις ερω­τή­ματα και να προ­κα­λείς δημόσιο διάλογο για την Ιστορία με ένα τρόπο πλάγιο, όχι ανα­με­νό­μενο και οπωσ­δή­ποτε όχι συνη­θι­σμένο στην ελλη­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα, είναι ένας από τους στόχους μιας «άτυπης, πολι­τι­στι­κής» ομάδας νέων ανθρώ­πων με τον τίτλο «hιστορισταί». Πρα­κτικά, εισά­γουν τον όρο «Public History», ενερ­γο­ποιούν χώρους και συν­δέ­ο­νται με σκε­πτό­με­νους πολίτες. Δεν είχα παρα­στεί στην καλο­και­ρινή εκδή­λωση που είχαν διορ­γα­νώ­σει στο Δρο­μο­κα­ΐ­τειο (όπου εγκαι­νί­α­σαν τον κύκλο «Weird History Days») και το αναφέρω γιατί οι αφη­γή­σεις που ακού­στη­καν εκεί κατα­γρά­φη­καν ως κάτι αξιο­ση­μεί­ωτο. Αλλά βρέθηκα πρό­σφατα στην Οικία Κατα­κου­ζη­νού στη λεωφόρο Αμαλίας, σε μια άλλη δράση τους, που είχε τον δελε­α­στικό τίτλο «ΕΑΜ και Αστοί».

«Αφορμή στάθηκε ένα αδη­μο­σί­ευτο φωτο­γρα­φικό υλικό που ανα­κά­λυψε προ ετών στα συρ­τά­ρια του Αγγελου Κατα­κου­ζη­νού η Σοφία Πελο­πον­νη­σίου (σ.σ.: ψυχή του Ιδρύ­μα­τος Κατα­κου­ζη­νού)», λέει η ιστο­ρι­κός Μαρία Σαμπα­τα­κάκη, ιδρυ­τικό μέλος της ομάδας «hιστορισταί». «Πρό­κει­ται για στιγ­μιό­τυπα από τις πρώτες ημέρες της Απε­λευ­θέ­ρω­σης της Αθήνας (Οκτώ­βριος 1944) όπου απο­τυ­πώ­νο­νται οι εορ­τα­σμοί και το γενι­κό­τερο κλίμα ευφο­ρίας και ενθου­σια­σμού. Ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει το γεγονός ότι το σύνολο σχεδόν των φωτο­γρα­φιών εστιά­ζει στην απήχηση του ΕΑΜικού κινή­μα­τος. Συν­δυά­ζο­ντας τες με όσα ανα­φέ­ρει η Λητώ Κατα­κου­ζη­νού για την ανά­μειξη του Αγγελου στην Αντί­σταση (πιθα­νο­λο­γεί στο πλευρό της οργά­νω­σης του Ηλία Τσι­ρι­μώ­κου που μετέχει στο ΕΑΜ), ανα­δει­κνύ­ουν μια υπο­φω­τι­σμένη πτυχή της εποχής, αυτήν της σχέσης του αστικού κόσμου με το ΕΑΜ».

Το συναρ­πα­στικό, όμως, ήταν ότι η εκδή­λωση που έγινε σε ένα πλαίσιο δημό­σιας συζή­τη­σης με βασι­κούς ειση­γη­τές τον ιστο­ρικό Στέφανο Καβαλ­λιε­ράκη και τον δημο­σιο­γράφο Κώστα Τσαούση, που ερευνά την περίοδο, έδωσε το θέμα πολυ­πρι­σμα­τικά χωρίς στε­ρε­ό­τυπα και αφο­ρι­σμούς. «Στόχος της βραδιάς ήταν να θέσει ερω­τή­ματα και όχι να δώσει απα­ντή­σεις», εξηγεί η Μαρία Σαμπα­τα­κάκη. «Κι ούτε θα μπο­ρούσε άλλωστε, δεδο­μέ­νου του ρευστού του πράγ­μα­τος και ως προς τον ορισμό της “αστικής τάξης” αλλά και του πολυ­σύν­θε­του ως προς τη στάση της απέ­να­ντι στην κατο­χική πραγ­μα­τι­κό­τητα». Επι­πλέον, η εκδή­λωση ήταν και «ένα πείραμα, κατά πόσον μπο­ρούμε να κάνουμε ανοι­χτές συζη­τή­σεις με νηφάλιο τρόπο». Η ανα­βί­ωση του «αστικού σαλο­νιού» στην Οικία Κατα­κου­ζη­νού ήταν ζωηρή, έγιναν πολλές παρεμ­βά­σεις και ήταν ενδια­φέ­ρουσα και η συμβολή του Χρήστου Χωμε­νίδη. Και ήταν τροφή για σκέψη να ανα­λο­γι­στεί κανείς τις ζυμώ­σεις στη διάρ­κεια της δεκα­ε­τίας του ’30, το πότε άρχισε πραγ­μα­τικά ο Εμφύ­λιος και πότε οι αστοί προ­σέγ­γι­σαν ή εγκα­τέ­λει­ψαν το ΕΑΜ. Σε κάθε περί­πτωση, ήταν και είναι μια ανοιχτή συζή­τηση. Οπως την ίδια επί­δραση έχει και η ταινία «Στάρι», η πρώτη φιλμική δουλειά της ομάδας, που είναι ένα οπτικό ιστο­ρικό αφήγημα για την πείνα, τον επι­σι­τι­σμό και την απο­στολή διε­θνούς βοή­θειας στην Ελλάδα της Κατοχής.

Οι «hιστορισταί», που απο­τε­λού­νται επίσης από την Κατε­ρίνα Κοφινά (πολι­τι­σμο­λόγο), τον Αντώνη Γασπα­ρι­νάτο (μοντέρ, κινη­μα­το­γρα­φι­στή), την Αννα Μώτου (αρχι­τέ­κτονα, φωτο­γράφο) και τον Μελέτη Ζαχα­ράκη (ιστο­ρικό), συνε­χί­ζουν. Αυτόν τον μήνα θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στην Τσεχία ένα εργα­στή­ριο Δημό­σιας Ιστο­ρίας που έχει εντα­χθεί στο πρό­γραμμα μαθη­μά­των του Πανε­πι­στη­μίου του Brno. «Απο­τε­λεί το πρώτο δειλό άνοιγμα της ομάδας στο εξω­τε­ρικό», λέει η Μαρία Σαμπα­τα­κάκη.