Χωρίς τη σωστή τουριστική ταυτότητα η Ρόδος χάνεται στο βωμό των φθηνών επιλογών και της διαρκούς πτωτικής πορείας στις εισπράξεις

Γρά­φει

ο Νε­κτά­ριος Κα­λο­γή­ρου

Σε ολό­κλη­ρο το του­ρι­στι­κό οι­κο­δό­μη­μα της Ρόδου επι­κρα­τεί οξύ­τα­το μού­δια­σμα. Το δυ­σά­ρε­στο συ­ναί­σθη­μα έχει τη ρίζα του στο ξε­κά­θα­ρο της δια­πί­στω­σης ότι οι χι­λιά­δες των επι­σκε­πτών δεν κι­νούν ικα­νο­ποι­η­τι­κά την το­πι­κή οι­κο­νο­μία. Δεν είναι μόνο οι εστιά­το­ρες και οι έμπο­ροι που πα­ρα­πο­νιού­νται από τη μέχρι τώρα από­δο­ση της σεζόν, αλλά και οι ίδιοι οι ξε­νο­δό­χοι είναι εμ­φα­νώς απο­γοη­τευ­μέ­νοι. Το πρό­βλη­μα δεν είναι απλώς τα­μεια­κό, καθώς τα όσα συμ­βαί­νουν στο νησί είναι δυ­να­τόν να δυ­να­μι­τί­σουν όλα όσα έχτι­ζαν επί χρό­νια οι προη­γού­με­νες γε­νε­ές.

Είτε το θέ­λου­με, είτε όχι, η Ρόδος έχει χάσει την ταυ­τό­τη­τα του ποιο­τι­κού προ­ο­ρι­σμού. Το εύ­κο­λο χρήμα αλ­λοί­ω­σε το χα­ρα­κτή­ρα της και από φι­λέ­το αξιώ­σε­ων, έχει με­τα­τρα­πεί σε πε­ριο­χή φι­λο­ξε­νί­ας μα­ζι­κού του­ρι­σμού και μά­λι­στα σε τιμές εξευ­τε­λι­στι­κές. Οσες προ­σπά­θειες κι αν κα­τα­βάλ­λο­νται από τους λί­γους ρο­μα­ντι­κούς, αυτές πνί­γο­νται στη ζού­γκλα που κα­τα­σπα­ρά­ζει τις υγιείς σάρ­κες του τόπου. Πα­ρα­κά­τω πε­ρι­γρά­φο­νται όλα εκεί­να τα στοι­χεία που Σή­με­ρα δια­μορ­φώ­νουν το σκο­τει­νή ει­κό­να, που όμοιά της υπάρ­χει μόνο στα απά­τη­τα δάση του Αμα­ζο­νί­ου:

Ο ένας να βγά­λει το μάτι του άλλου

Το χει­ρό­τε­ρο όλων των χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών που επι­κρα­τούν στην του­ρι­στι­κή αγορά του νη­σιού είναι η συ­μπε­ρι­φο­ρά των κα­τα­στη­μα­ταρ­χών και των εμπό­ρων. Στη συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­ψη­φία έχουν επι­δο­θεί σ’ ένα στίβο χυ­δαί­ας συ­μπε­ρι­φο­ράς ένα­ντι των «αντα­γω­νι­στών» τους,  προ­κει­μέ­νου να κερ­δί­σουν όσο το δυ­να­τόν πε­ρισ­σό­τε­ρους πε­λά­τες. Σε αυτή τους την προ­σπά­θεια δε δι­στά­ζουν να υιο­θε­τή­σουν πρα­κτι­κές που μόνο το «ευ αγω­νί­ζε­σθαι» δεν υπη­ρε­τούν.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι το πα­ρά­δειγ­μα γνω­στής Ρο­δί­τισ­σας εμπό­ρου και αν­θρώ­που που επί πέντε δε­κα­ε­τί­ες υπη­ρε­τού­σε και συ­νε­χί­ζει να υπη­ρε­τεί τη δου­λειά της. Η κυρία αυτή έχει κα­τά­στη­μα στην καρ­διά της Με­σαιω­νι­κής Πόλης και κα­θη­με­ρι­νά είναι ανα­γκα­σμέ­νη να κα­βγα­δί­ζει με το γεί­το­να που επι­μέ­νει να βγά­ζει τις βι­τρί­νες του μπρο­στά στη δική της επι­χεί­ρη­ση. Κα­βγα­δί­ζει κα­θη­με­ρι­νά διότι το κα­τά­στη­μά της εξα­φα­νί­ζε­ται και κου­ρά­στη­κε να κλαί­ει από την αδι­κία. Για την κυρία αυτή, η χαρά της δου­λειάς έχει με­τα­τρα­πεί σε κα­θη­με­ρι­νό μαρ­τύ­ριο, με κό­ντρες, φωνές και προ­φα­νώς απώ­λειες με­γά­λες. Το αρνί έγινε κι αυτό λύκος και η παλιά ηρε­μία αντι­κα­τα­στά­θη­κε από σκη­νές κα­θη­με­ρι­νής τρέ­λας.

Οι κό­ντρες για τις βι­τρί­νες, τα βι­τρι­νά­κια, τις πι­να­κί­δες προ­σφο­ρών σε όλο το νησί είναι ίδιες. Το εμπό­ριο έχει βγει από τα κα­τα­στή­μα­τα και έχει με­τα­φερ­θεί στους δρό­μους, οι οποί­οι με τη σειρά τους έχουν με­τα­τρα­πεί σ’ ένα απέ­ρα­ντο πα­ζά­ρι. Οι γεί­το­νες με­τα­ξύ τους φα­γώ­νο­νται διαρ­κώς. Ο ένας αντι­γρά­φει τον άλλον. «Τι που­λά­ει; να το φέ­ρου­με κι εμείς!». Τα χρή­μα­τα, οι υπο­χρε­ώ­σεις, η απλη­στία, τους έχει με­τα­τρέ­ψει όλους (πι­θα­νώς να υπάρ­χουν εξαι­ρέ­σεις) σε ημιά­γρια όντα, που θυ­σιά­ζουν την αν­θρώ­πι­νη υπό­στα­ση στο βωμό της εί­σπρα­ξης.

Ιδια ει­κό­να και στην εστί­α­ση. Οποιος προ­λά­βει τον του­ρί­στα, όποιος τον κερ­δί­σει πιο γρή­γο­ρα, όποιος έχει τον κα­λύ­τε­ρο κρά­χτη, τον κα­λύ­τε­ρο υπο­δο­χέα. Άλλη κυρία, επί­σης πολλά χρό­νια στην εστί­α­ση, ανα­γκά­στη­κε να αφή­σει το εστια­τό­ριό της στην καρ­διά της πό­λε­ως Ρόδου, επει­δή ο απέ­να­ντι εστιά­το­ρας έχει με­τα­τρέ­ψει όλη την πε­ριο­χή σε πα­ρά­γκα του Κα­ρα­γκιό­ζη. Αλου­μι­νο­κα­τα­σκευ­ές, νάι­λον – λου­λου­δά­τες τέ­ντες και πε­ρι­με­τρι­κά η ψυχή της νέας αγο­ράς να κλαί­ει τη χα­μέ­νη της αξιο­πρέ­πεια.  Οι εστιά­το­ρες υπο­φέ­ρουν από τους άλ­λους εστιά­το­ρες, αφού η κό­ντρα τους δεν βα­σί­ζε­ται στις ευω­διές που ανα­δί­δουν οι κου­ζί­νες τους, αλλά στην απο­κτή­νω­ση των συ­μπε­ρι­φο­ρών.

Ποιος μι­λά­ει

για ποιό­τη­τα;

Στο τρί­πτυ­χο Φι­λο­ξε­νία – Εστί­α­ση – Εμπό­ριο η ποιό­τη­τα εντο­πί­ζε­ται στις υπο­δο­μές. Είναι ξε­κά­θα­ρο ότι τα ξε­νο­δο­χεία, τα εστια­τό­ρια και τα κα­τα­στή­μα­τα είναι όλα καλά στη­μέ­να και αρ­κε­τά εμ­φα­νί­ζουν ει­κό­να εξαι­ρε­τι­κού γού­στου. Για τους ξε­νο­δό­χους και την ποιό­τη­τα που υπη­ρε­τούν, γί­νε­ται στο ρε­πορ­τάζ ξε­χω­ρι­στή ανα­φο­ρά. Σε ό,τι αφορά τους εμπό­ρους και τους εστιά­το­ρες τα ποιο­τι­κά στά­νταρς έχουν ανά­γκη επα­να­προσ­διο­ρι­σμού.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, η Ρόδος (όπως και όλος ο κό­σμος) σή­με­ρα διέρ­χε­ται την εποχή της βα­θιάς κα­τά­ψυ­ξης. Αυτό ση­μαί­νει ότι ένα με­γά­λο πο­σο­στό των ψη­το­πω­λεί­ων και των εστια­το­ρί­ων βα­σί­ζουν τη λει­τουρ­γία της κου­ζί­νας τους σε υλικά έτοι­μα προς μα­γεί­ρε­μα. Η μπρι­ζό­λα σχε­δόν προ­ψη­μέ­νη βρί­σκε­ται στη βαθιά κα­τά­ψυ­ξη και πε­ρι­μέ­νει τον πε­λά­τη να την πα­ραγ­γεί­λει, κι όταν η πα­ραγ­γε­λία έρθει, τότε αυτή αμέ­σως το­πο­θε­τεί­ται στην καυτή πλάκα για το τε­λι­κό ψή­σι­μο. Το πιάτο συ­μπλη­ρώ­νουν κα­τε­ψυγ­μέ­να κα­ρο­τά­κια minion και σκόνη, που με την προ­σθή­κη ζε­στού νερού, με­τα­τρέ­πε­ται σε σάλ­τσα πι­κά­ντι­κη, καρ­μπο­νά­ρα ή οποια­δή­πο­τε άλλη.  Βέ­βαια, δεν είναι λίγοι εκεί­νοι που επι­λέ­γουν τα έτοι­μα, μα­γει­ρε­μέ­να εδέ­σμα­τα των catering τα οποία τα ζε­σταί­νουν και τα προ­σφέ­ρουν στους πε­λά­τες ως γνή­σιες δη­μιουρ­γί­ες της κου­ζί­νας  τους.

Στο ση­μείο αυτό πρέ­πει να διευ­κρι­νι­στεί το εξής: Το κα­τε­ψυγ­μέ­νο τρό­φι­μο δεν ση­μαί­νει ότι είναι κακής ποιό­τη­τας τρό­φι­μο. Απε­να­ντί­ας υπάρ­χουν ρο­δί­τι­κες επι­χει­ρή­σεις που προ­σφέ­ρουν εξαι­ρε­τι­κά εμπο­ρεύ­μα­τα κα­τά­ψυ­ξης. Η έν­στα­ση βρί­σκε­ται στην απα­ξί­ω­ση των νωπών προ­ϊ­ό­ντων από τους εστιά­το­ρες, που με τη σειρά τους στα κα­τε­ψυγ­μέ­να βρή­καν την εύ­κο­λη λύση για να συ­ντη­ρή­σουν τις επι­χει­ρή­σεις τους. Η πα­ρά­με­τρος του κό­στους των νωπών προ­ϊ­ό­ντων και των φόρων είναι κάτι που εξε­τά­ζε­ται πιο κάτω στο ρε­πορ­τάζ.

Ανά­λο­γη είναι η πρα­κτι­κή που ακο­λου­θεί­ται από τους εμπό­ρους. Στη συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­ψη­φία οι επι­τη­δευ­μα­τί­ες  των του­ρι­στι­κών πε­ριο­χών του νη­σιού λει­τουρ­γούν ως πα­ραρ­τή­μα­τα των χον­δρε­μπό­ρων. Φορ­τώ­νο­νται εμπο­ρεύ­μα­τα, χωρίς να εξε­τά­ζουν αν τα ίδια υπάρ­χουν δυο βή­μα­τα πα­ρα­κά­τω, αν ακρι­βώς τα ίδια έχουν το­πο­θε­τη­θεί στη δι­πλα­νή του­ρι­στι­κή πε­ριο­χή, ή ακόμα αν αυτά ο του­ρί­στας μπο­ρεί να τα βρει πα­νο­μοιό­τυ­πα σε κάθε του­ρι­στι­κό λι­μά­νι. Στην κα­λύ­τε­ρη των πε­ρι­πτώ­σε­ων, οι έμπο­ροι κά­νουν συμ­φω­νί­ες με Τούρ­κους προ­μη­θευ­τές και φέρ­νουν στη «μαύρη» αση­μι­κά που τα πλα­σά­ρουν για ελ­λη­νι­κά.

Ετσι, χωρίς καμία πρω­το­τυ­πία, με μόνο κί­νη­τρο το πε­ρι­θώ­ριο κέρ­δους, σχε­δόν όλοι έχουν επι­δο­θεί σ’ έναν αγώνα ψευ­δαι­σθή­σε­ων. Στον αγώνα αυτό πα­ρα­βλέ­πουν το γε­γο­νός πως ο του­ρί­στας είναι ένας εξαι­ρε­τι­κά ενη­με­ρω­μέ­νος κα­τα­να­λω­τής, που αρ­νεί­ται να πλη­ρώ­σει ακρι­βά κάτι που μπο­ρεί να το βρει οπου­δή­πο­τε και ανά πάσα στιγ­μή. Αντι­θέ­τως, ο ίδιος του­ρί­στας είναι πρό­θυ­μος να πλη­ρώ­σει πα­ρα­πά­νω αν βρει κάτι το δια­φο­ρε­τι­κό, κάτι το αυ­θε­ντι­κό, που ξε­χω­ρί­ζει και στα σί­γου­ρα φέρει τη σφρα­γί­δα του τόπου μας.

Βέ­βαια, εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν εκεί­νοι οι λίγοι, που επεν­δύ­ουν στο ελ­λη­νι­κό, στο πραγ­μα­τι­κά αυ­θε­ντι­κό, που έχουν μπει στη λο­γι­κή να αφιε­ρω­θούν ψυχή τε και σώ­μα­τι σε αυτό που κά­νουν και που το υπη­ρε­τούν με γνώ­μο­να την προ­σφο­ρά κι όχι το κέρ­δος. Αυτή η κα­τη­γο­ρία των εμπό­ρων – δη­μιουρ­γών και των λίγων εστια­τό­ρων που υπο­στη­ρί­ζουν την πραγ­μα­τι­κή το­πι­κή κου­ζί­να, δεν έχει στα­μα­τή­σει να δου­λεύ­ει, να κερ­δί­ζει και θα συ­νε­χί­σει  να κερ­δί­ζει ό,τι κι αν συμ­βαί­νει στην υπό­λοι­πη αγορά.

Ξε­νο­δο­χεία: Ποιό­τη­τα

χωρίς τιμή

Το τρα­γι­κό­τε­ρο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό όλων που αφο­ρούν στο νησί της Ρόδου είναι οι χα­μη­λές τιμές στις οποί­ες πω­λού­νται τα δω­μά­τια των πο­λυ­τε­λών ξε­νο­δο­χεί­ων. Τα 50 ευρώ με πλήρη δια­τρο­φή, για ένα ξε­νο­δο­χείο πέντε αστέ­ρων, απο­τε­λεί πραγ­μα­τι­κό ξε­πού­λη­μα. Την ίδια στιγ­μή, σε άλλες πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας, όπως η Μεσ­ση­νία, η Χαλ­κι­δι­κή, ή ακόμα και στα νησιά του Ιο­νί­ου πε­λά­γους, οι τιμές των αντί­στοι­χων μο­νά­δων είναι του­λά­χι­στον τρι­πλά­σιες.

Βέ­βαια, ο ξε­νο­δό­χος για να μπο­ρέ­σει να έχει τη ψευ­δαί­σθη­ση του κέρ­δους, είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να έχει ελ­λι­πές προ­σω­πι­κό, να ρίξει την ποιό­τη­τα της κου­ζί­νας, του σέρ­βις και γε­νι­κά να κα­τε­βά­σει το επί­πε­δο των επι­μέ­ρους τμη­μά­των που συ­γκρο­τούν τη μο­νά­δα του. Ετσι, αντί ο ίδιος να είναι η «βε­ντέ­τα» την οποία θα πα­ρα­κα­λεί ο εκ­πρό­σω­πος του του­ρι­στι­κού ορ­γα­νι­σμού για δω­μά­τια, έχει με­τα­τρα­πεί σε επαί­τη που ξε­που­λά τους κα­λούς μήνες για να κερ­δί­σει μια κά­ποια πλη­ρό­τη­τα στους «νε­κρούς» μήνες.

Πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις που γί­νο­νται με­τα­ξύ ξε­νο­δό­χων και του­ρι­στι­κών ορ­γα­νι­σμών, η αξία που φέρει το όνομα «Ρόδος» έχει πε­ρά­σει  σε δεύ­τε­ρη μοίρα, καθώς σε πρώτη γραμ­μή βρί­σκε­ται ο πα­ρά­γο­ντας “τιμή πα­κέ­του”.

 Ποιο «μή­νυ­μα» υπη­ρε­τεί

η Ρόδος;

Προ­φα­νώς όλα όσα πε­ριε­γρά­φη­σαν πιο πάνω απο­τε­λούν χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που απα­ντώ­νται σε όλους τους κε­ντρι­κούς, του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς. Η Ρόδος, ωστό­σο έχει μια σπου­δαία ιδιαι­τε­ρό­τη­τα, η οποία δεν απα­ντά­ται αλλού στον κόσμο: Μια μικρή γε­ω­γρα­φι­κή πε­ριο­χή συ­γκε­ντρώ­νει τα ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά γνω­ρί­σμα­τα όλων των με­γά­λων πο­λι­τι­σμών της ιστο­ρί­ας, φι­λο­ξε­νεί ει­ρη­νι­κά τις πιο με­γά­λες θρη­σκεί­ες του κό­σμου και ταυ­τό­χρο­να απο­τε­λεί έναν από τους πιο ασφα­λείς, κα­θα­ρούς και όμορ­φους προ­ο­ρι­σμούς του πλα­νή­τη.

Τα σπου­δαία αυτά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά θα ήταν δυ­να­τόν να δια­μορ­φώ­σουν την ταυ­τό­τη­τα και το brand name του νη­σιού. Αυτά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που θα μπο­ρού­σαν να συν­θέ­τουν τη «unique Rhodes», απλώς έχουν πε­ρά­σει σε δεύ­τε­ρη μοίρα.

Η Ρόδος που­λιέ­ται φθηνά. Που­λιέ­ται ως ένας προ­ο­ρι­σμός μα­ζι­κού του­ρι­σμού κι όχι ως μια πε­ριο­χή υψη­λών προ­δια­γρα­φών. Επει­δή την ταυ­τό­τη­τα «προ­ο­ρι­σμός της μάζας» τη δια­μόρ­φω­σε τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια, τώρα πια είναι δύ­σκο­λο να την ξε­φορ­τω­θεί από την «πλάτη» της. Αυτό το φόρ­τω­μα είναι που έχει κάνει τους επαγ­γελ­μα­τί­ες του του­ρι­στι­κού οι­κο­δο­μή­μα­τος να τρέ­μουν και όλους τους υπό­λοι­πους να συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται και να λει­τουρ­γούν όπως πε­ριε­γρά­φη στο ρε­πορ­τάζ. Είναι το ίδιο βάρος που έχει απο­γοη­τεύ­σει εκεί­νους που επεν­δύ­ουν εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και τα βλέ­πουν να γί­νο­νται πα­ρα­νά­λω­μα στις απαι­τή­σεις των tour operators και των τρα­πε­ζι­κών συμ­φε­ρό­ντων.

Εχει ένα «μή­νυ­μα» η Ρόδος και αν ναι, πιο είναι αυτό; Το ερώ­τη­μα απο­τε­λεί έναν προ­βλη­μα­τι­σμό πάνω στον οποίο πρέ­πει να δου­λέ­ψουν οι το­πι­κοί φο­ρείς. Ένα ση­μα­ντι­κό βήμα έγινε με την επι­τυ­χία το Νότιο Αι­γαίο να ανα­κη­ρυ­χθεί ως γα­στρο­νο­μι­κή πε­ρι­φέ­ρεια της Ευ­ρώ­πης για το έτος 2019. Η Ρόδος μπο­ρεί να κερ­δί­σει από όλο αυτό και να έχει ση­μα­ντι­κά οφέλη. Δεν αρκεί όμως μόνο αυτό. Λεί­πει από το νησί η στρα­τη­γι­κή στον του­ρι­σμό, απου­σιά­ζει το όραμα και εκεί­νο που θα οδη­γή­σει τον τόπο σε ένα πραγ­μα­τι­κά σπου­δαίο Αύριο.