Η αλήθεια για το ηλεκτρονικό τσιγάρο

Kαπνι­στές δεύ­τε­ρης γε­νιάς ή μία κοι­νω­νία χωρίς νι­κο­τί­νη; Το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο απο­τε­λεί πα­γκο­σμί­ως ένα από τα πιο αμ­φι­λε­γό­με­να ζη­τή­μα­τα στον χώρο της δη­μό­σιας υγεί­ας τα τε­λευ­ταία χρό­νια. «Είναι μια άλλη μορφή κα­πνί­σμα­τος», «είναι ένας απο­τε­λε­σμα­τι­κός τρό­πος δια­κο­πής του», «το τσι­γά­ρο πρέ­πει να ξε­ρι­ζω­θεί από την κοι­νω­νία», «αν μπουν πε­ριο­ρι­σμοί στη χρήση του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου υπάρ­χει κίν­δυ­νος να χα­θούν και άλλες ζωές από το κά­πνι­σμα», είναι κά­ποιες από τις δη­λώ­σεις που κατά και­ρούς εξα­πο­λύ­ει η επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα και οι οποί­ες έχουν προ­κα­λέ­σει σύγ­χυ­ση σε ατμι­στές, δυ­νη­τι­κούς χρή­στες και κυ­βερ­νή­σεις.

«Το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο δι­χά­ζει, γιατί με αυτό εμ­φα­νί­ζο­νται και οι δύο όψεις του ίδιου νο­μί­σμα­τος, και δεν γνω­ρί­ζου­με ποια από τις δύο θα υπε­ρι­σχύ­σει», λέει στην «Κ» ο δρ Κων­στα­ντί­νος Βαρ­δα­βάς, ερευ­νη­τής στο Κέ­ντρο Ερευ­νας Κα­πνί­σμα­τος στο πα­νε­πι­στή­μιο Harvard. «Δεν ξέ­ρου­με εάν είναι ένα ασφα­λές προ­ϊ­όν και πρέ­πει να προ­ω­θη­θεί ή οδη­γεί σε πε­ρισ­σό­τε­ρους εθι­σμέ­νους στη νι­κο­τί­νη και, τε­λι­κά, σε αύ­ξη­ση των κα­πνι­στών», προ­σθέ­τει ο δρ Βαρ­δα­βάς, μέλος της ελ­λη­νι­κής αντι­προ­σω­πεί­ας στη συν­διά­σκε­ψη των Μερών της Σύμ­βα­σης-Πλαι­σί­ου για τον Ελεγ­χο του Κα­πνί­σμα­τος του Πα­γκο­σμί­ου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας, γνω­στή διε­θνώς ωs Framework Convention for Tobacco Control (FCTC), η οποία πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στη Μόσχα στα μέσα Οκτω­βρί­ου.

Το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο, το οποίο σαν ζή­τη­μα τέ­θη­κε φέτος για πρώτη φορά σε αυτή τη συν­διά­σκε­ψη, απα­σχό­λη­σε τους συμ­με­τέ­χο­ντες για τρεις ολό­κλη­ρες ημέ­ρες και παρά τις πολ­λές δια­φο­ρε­τι­κές από­ψεις και τα τε­ρά­στια οι­κο­νο­μι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, τα μέλη συμ­φώ­νη­σαν στις πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις αρ­χι­κές προ­τά­σεις του ΠΟΥ για έλεγ­χο και νο­μο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις του προ­ϊ­ό­ντος. Μία πρώτη εκ­δο­χή αυτών των προ­τά­σε­ων έκανε την εμ­φά­νι­σή της υπό τη μορφή κα­τευ­θυ­ντή­ριας με­λέ­της στο τέλος της άνοι­ξης. Η μία επι­στο­λή μετά την άλλη άρ­χι­σαν να κα­τα­φθά­νουν στο γρα­φείο της επι­κε­φα­λής του ΠΟΥ, δρος Μάρ­γκα­ρετ Τσαν, από με­γά­λες ομά­δες της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας ως αντί­δρα­ση ή υπο­στή­ρι­ξη στα βα­σι­κά ση­μεία της προ­πα­ρα­σκευα­στι­κής έκ­θε­σης.

«Πα­ρό­τι οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από εμάς θα προ­τι­μού­σαν οι άν­θρω­ποι να στα­μα­τή­σουν να κα­πνί­ζουν και να χρη­σι­μο­ποιούν κάθε εί­δους νι­κο­τί­νη, η εμπει­ρία δεί­χνει ότι πολ­λοί κα­πνι­στές δεν μπο­ρούν ή δεν επι­λέ­γουν να κό­ψουν τη νι­κο­τί­νη και έτσι θα συ­νε­χί­σουν να κα­πνί­ζουν εάν δεν υπάρ­χει κά­ποια ασφα­λέ­στε­ρη δια­θέ­σι­μη εναλ­λα­κτι­κή που να τους είναι υπο­φερ­τή», ανα­φέ­ρουν με­τα­ξύ άλλων οι 53 υπο­γρά­φο­ντες επι­στή­μο­νες μιας επι­στο­λής που στάλ­θη­κε στα τέλη του πε­ρα­σμέ­νου Μαΐου στον ΠΟΥ. Σε απά­ντη­ση σε αυτή την επι­στο­λή, 129 επι­στή­μο­νες εξέ­φρα­σαν την υπο­στή­ρι­ξή τους στην αυ­στη­ρή στάση του ΠΟΥ απέ­να­ντι στο ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο, ενώ επό­με­νο γράμ­μα της πρώ­της επι­στη­μο­νι­κής ομά­δας κα­τη­γο­ρεί τον ΠΟΥ ότι προ­κα­λεί ανη­συ­χία με πλη­ρο­φο­ρί­ες οι οποί­ες «δεν είναι επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νες ή δη­μιουρ­γούν πα­ρα­πλα­νη­τι­κή εντύ­πω­ση σε μη ει­δι­κούς». «Είναι ένα πάρα πολύ καλά δο­μη­μέ­νο, δι­πλω­μα­τι­κά και επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νο κεί­με­νο και απο­τε­λεί τη μέση οδό», υπο­στη­ρί­ζει ο δρ Βαρ­δα­βάς για την προ­πα­ρα­σκευα­στι­κή έκ­θε­ση του ΠΟΥ. «Είναι ένα επι­λε­κτι­κό συ­νον­θύ­λευ­μα δε­δο­μέ­νων που ανα­φέ­ρο­νται με τον τρόπο που θέλει ο ΠΟΥ, απλά για να ικα­νο­ποι­ή­σει την ατζέ­ντα του, η οποία υπο­στη­ρί­ζει ότι η μόνη λύση είναι η εξά­λει­ψη της νι­κο­τί­νης. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια όμως, αυτή η πο­λι­τι­κή έχει απο­τύ­χει, γιατί στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες έχει στα­μα­τή­σει να μειώ­νε­ται ο αριθ­μός των κα­πνι­στών», λέει ο δρ Κων­στα­ντί­νος Φαρ­σα­λι­νός, καρ­διο­λό­γος και ερευ­νη­τής στο Ωνά­σειο Καρ­διο­χει­ρουρ­γι­κό Κέ­ντρο Αθη­νών και ένας εκ των 53 που υπο­γρά­φουν την πρώτη επι­στο­λή προς τον ΠΟΥ.

Επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να

«Eδώ δεν χρειά­ζο­νται φα­να­τι­σμοί υπέρ ή κατά, θέλει επι­στη­μο­νι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση για να προ­στα­τεύ­σου­με τη δη­μό­σια υγεία», το­νί­ζει ο δρ Βαρ­δα­βάς και με­τα­φέ­ρει ότι ο ΠΟΥ στη συν­διά­σκε­ψη της Μό­σχας τό­νι­σε την ανά­γκη να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­στη­μο­νι­κές με­λέ­τες με σκοπό «να εξε­τα­στεί τι συμ­βαί­νει με τις εκ­πο­μπές του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου και τη δυ­να­τό­τη­τά του να επι­δρά­σει στη δια­κο­πή του κα­πνί­σμα­τος», προ­σθέ­τει. «Ως επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα δεν μας εν­δια­φέ­ρει να αντι­προ­τεί­νου­με σε κάτι που είναι εξαι­ρε­τι­κά επι­βλα­βές –όπως το τσι­γά­ρο, το οποίο σκο­τώ­νει, είναι καρ­κι­νο­γό­νο και προ­κα­λεί εμ­φράγ­μα­τα– κάτι που πι­θα­νώς να είναι λι­γό­τε­ρο επι­βλα­βές. Οφεί­λου­με να προ­τεί­νου­με και να υπο­στη­ρί­ξου­με κάτι εφό­σον απο­δει­χθεί ασφα­λές», λέει η δρ Πα­ρα­σκευή Κα­τσα­ού­νου, πνευ­μο­νο­λό­γος και επι­κε­φα­λής της Ομά­δας Ελέγ­χου Κα­πνού και Προ­α­γω­γής Υγεί­ας της Ευ­ρω­παϊ­κής Πνευ­μο­νο­λο­γι­κής Εται­ρεί­ας. «Χρειά­ζε­ται μα­κρο­χρό­νια πα­ρα­κο­λού­θη­ση για να βγά­λει κα­νείς ένα συ­μπέ­ρα­σμα, και οπωσ­δή­πο­τε αυτές οι έρευ­νες πρέ­πει να γί­νουν χωρίς τη συμ­με­το­χή των εμπο­ρι­κών συμ­φε­ρό­ντων», επι­ση­μαί­νει ο δρ Πα­να­γιώ­της Μπε­χρά­κης, πνευ­μο­νο­λό­γος, ερευ­νη­τής του ΙΕΒΒΕ Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών, πρό­ε­δρος του Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­κτύ­ου για τον Ελεγ­χο του Κα­πνί­σμα­τος και τε­χνι­κός σύμ­βου­λος της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής σε πα­λαιό­τε­ρες δια­σκέ­ψεις της FCTC.

Συ­ντη­ρη­τι­κή στάση

Και ενώ τα σύ­νο­ρα με­τα­ξύ καλού και κακού πα­ρα­μέ­νουν ασαφή και το επί­πε­δο κιν­δύ­νου αδιευ­κρί­νι­στο, οι επι­στή­μο­νες προ­τεί­νουν μία συ­ντη­ρη­τι­κή στάση απέ­να­ντι στη χρήση του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου. «Κι­νού­μα­στε με προ­σο­χή, γιατί δεν μπο­ρεί να παί­ξει κα­νείς με τις ζωές των αν­θρώ­πων», λέει ο δρ Βαρ­δα­βάς.

Ο ΠΟΥ κά­λε­σε τις κυ­βερ­νή­σεις των χωρών-μελών να εξε­τά­σουν το εν­δε­χό­με­νο να απα­γο­ρεύ­σουν ή να θε­σπί­σουν νο­μο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις για το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο ώστε να προ­στα­τευ­τούν οι μη κα­πνι­στές, οι νέοι και οι άν­θρω­ποι που ανή­κουν σε ευ­πα­θείς ομά­δες από την εκ­κί­νη­ση της χρή­σης του και να ελα­χι­στο­ποι­η­θούν οι πι­θα­νές επι­πτώ­σεις στην υγεία των ατμι­στών, ενερ­γη­τι­κών και πα­θη­τι­κών. «Στο ελ­λη­νι­κό υπουρ­γείο Υγεί­ας ετοι­μά­ζε­ται αυτή τη στιγ­μή νο­μο­σχέ­διο για να ρυθ­μι­στεί το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο ως κα­πνι­κό προ­ϊ­όν», προ­σθέ­τει ο δρ Βαρ­δα­βάς. «Εάν επι­τρα­πεί η χρήση του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου εκεί όπου απα­γο­ρεύ­ε­ται το κά­πνι­σμα, θα πη­γαί­νει ο δά­σκα­λος στην τάξη κα­πνί­ζο­ντας ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο και θα απο­τε­λεί πρό­τυ­πο για τα παι­διά, ή ο για­τρός θα κα­πνί­ζει στον διά­δρο­μο του νο­σο­κο­μεί­ου και θα προ­ω­θεί την ει­κό­να του κα­πνι­στή», λέει ο δρ Μπε­χρά­κης και συ­μπλη­ρώ­νει: «Γυ­ρί­ζου­με με­ρι­κές δε­κα­ε­τί­ες πίσω. Δεν θέ­λου­με η ολική επα­να­φο­ρά του κα­πνί­σμα­τος να αρ­χί­σει να γί­νε­ται μέσω του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου».

Για τον ίδιο λόγο, ο ΠΟΥ πα­ρο­τρύ­νει επί­σης τα μέλη να απα­γο­ρεύ­σουν ή να πε­ριο­ρί­σουν τη δια­φή­μι­ση και την προ­ώ­θη­ση του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου και να απο­τρέ­ψουν να γί­νο­νται ατεκ­μη­ρί­ω­τοι ισχυ­ρι­σμοί σε σχέση με τις θε­τι­κές ή αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις αυτών των προ­ϊ­ό­ντων στην υγεία του πλη­θυ­σμού. Ο ΠΟΥ, τέλος, προ­σκα­λεί τις κυ­βερ­νή­σεις να επι­τη­ρούν τη χρήση του ηλε­κτρο­νι­κού τσι­γά­ρου, όμως ως θε­σμός του ΟΗΕ για τον τομέα της υγεί­ας, δεν μπο­ρεί να κάνει τί­πο­τα πα­ρα­πά­νω από συ­στά­σεις, οι οποί­ες δεν είναι σί­γου­ρο εάν τε­λι­κά θα υιο­θε­τη­θούν ευ­ρέ­ως.

Σε αυτό πά­ντως που συμ­φω­νεί σύσ­σω­μη η επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα είναι ότι όλοι πρέ­πει να βρουν τρό­πους να κό­ψουν το κά­πνι­σμα, και κατά γε­νι­κή ομο­λο­γία τα ελ­λη­νι­κά κέ­ντρα δια­κο­πής κα­πνί­σμα­τος έχουν από τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά επι­τυ­χί­ας στην Ευ­ρώ­πη. «Το ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο είναι ένα πάρα πολύ εν­δια­φέ­ρον και και­νούρ­γιο δέ­ντρο, αλλά δεν πρέ­πει να ξε­χνά­με το δάσος: τους χι­λιά­δες θα­νά­τους από το κα­νο­νι­κό κά­πνι­σμα στη χώρα μας», επι­ση­μαί­νει ο δρ Βαρ­δα­βάς.

H Ελ­λη­νι­κή Πνευ­μο­νο­λο­γι­κή Εται­ρεία πα­ρέ­χει συμ­βου­λές και πλη­ρο­φο­ρί­ες για τα κέ­ντρα δια­κο­πής κα­πνί­σμα­τος στο www.denkapnizo.org.