Η Ρόδος πρωταγωνίστρια στο εμπόριο αρωμάτων της Μεσογείου πριν από 2700 χρόνια!

• Τα σπάνια ευρή­ματα που τεκ­μη­ριώ­νουν την παρου­σία τεχνι­τών από την Ανατολή και τη σύνδεση του νησιού με τη Δύση • Πώς τα αγγεία της Ιαλυσού κατέ­κτη­σαν τις αγορές της Μεγάλης Ελλάδας και της Σικε­λίας ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ.

Κέντρο παρα­γω­γής και εξα­γω­γής αρω­μά­των ήταν η Ιαλυσός ήδη από τα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ., με τα προ­ϊ­ό­ντα της να φτάνουν έως την Ιταλία και τη Σικελία. Την εμπο­ρική αυτή δρα­στη­ριό­τητα της αρχαίας Ρόδου εξε­τά­ζει μελέτη του Ιταλού αρχαιο­λό­γου Matteo D’Acunto, που δημο­σιεύ­θηκε το 2026, αξιο­ποιώ­ντας τα αγγεία αρω­μά­των ως βασικά τεκ­μή­ρια για την παρα­γωγή και τη δια­κί­νησή τους στη Μεσό­γειο.

Η εργασία, με τίτλο «Αρώματα της Ρόδου και στη Ρόδο: παρα­γωγή και εμπόριο μεταξύ 9ου και 6ου αιώνα π.Χ.», περι­λαμ­βά­νε­ται στον συλ­λο­γικό τόμο «Per Fumum. Personaggi e luoghi del profumo tra antico e moderno» («Πρόσωπα και τόποι του αρώ­μα­τος μεταξύ αρχαίου και μοντέρ­νου»), των εκδό­σεων ETS. Ο συγ­γρα­φέας, καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο της Νάπολης «L’Orientale», παρα­κο­λου­θεί την πορεία από τις πρώτες εισα­γω­γές αρω­μά­των στο νησί έως την ανά­πτυξη τοπικής παρα­γω­γής και τη συμ­με­τοχή της Ρόδου σε ευρύ­τερα εμπο­ρικά δίκτυα.

Για τη συγκε­κρι­μένη περίοδο απου­σιά­ζουν οι γραπτές πηγές που θα επέ­τρε­παν μια ανα­λυ­τική περι­γραφή των εργα­στη­ρίων, των ανθρώ­πων και των συναλ­λα­γών. Η έρευνα στη­ρί­ζε­ται στην αρχαιο­λο­γία: στην προ­έ­λευση των δοχείων, στη μορφή και τη δια­κό­σμησή τους, στη χρο­νο­λό­γηση και στους τόπους όπου εντο­πί­στη­καν. Η συνε­ξέ­ταση αυτών των στοι­χείων επι­τρέ­πει στον ερευ­νητή να ανα­συν­θέ­σει βασικές πλευρές της δρα­στη­ριό­τη­τας.

Τα αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα τοπο­θε­τούν την κυκλο­φο­ρία κυπρια­κών αγγείων αρω­μά­των στη Ρόδο ήδη στις αρχές του 9ου αιώνα π.Χ. Από τα τέλη του επό­με­νου αιώνα κατα­γρά­φο­νται και φοι­νι­κικά δοχεία. Η παρου­σία τους δείχνει ότι το νησί συμ­με­τείχε νωρίς στην ανταλ­λαγή προ­ϊ­ό­ντων της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Αυτά τα εισα­γό­μενα αγγεία απο­τέ­λε­σαν στη συνέ­χεια πρότυπα για τους τοπι­κούς τεχνί­τες. Η παρα­γωγή ροδια­κών απο­μι­μή­σεων των κυπρια­κών δοχείων αυξή­θηκε σημα­ντικά από τις τελευ­ταίες δύο δεκα­ε­τίες του 8ου αιώνα έως το τρίτο τέταρτο του 7ου αιώνα π.Χ. Στην περίοδο αυτή εντάσ­σο­νται οι χαρα­κτη­ρι­στι­κοί αρύ­βαλ­λοι του λεγό­με­νου «spaghetti style», που συν­δέ­ο­νται με την εμπο­ρική διάδοση των ροδια­κών αρω­μά­των.

Πρό­κει­ται για μικρά δοχεία αρω­μα­τι­κών ελαίων. Η ιδιαί­τερη ονο­μα­σία τους προ­έρ­χε­ται από τη γραμ­μική δια­κό­σμηση με τα αγκι­στροειδή τελειώ­ματα. Σε παλαιό­τερη εργασία του, ο D’Acunto τοπο­θε­τεί γύρω στο 720 π.Χ. την έναρξη εκτε­τα­μέ­νης τοπικής παρα­γω­γής αρω­μά­των στη Ρόδο, κυρίως στην Ιαλυσό.

Η μίμηση των κυπρια­κών αγγείων ερμη­νεύ­ε­ται από τον ίδιο ως ένδειξη ότι οι Ρόδιοι παρα­γω­γοί επι­δί­ω­καν να παρα­σκευά­σουν και αντί­στοιχα αρώματα. Η εκτί­μηση προ­κύ­πτει από τη μελέτη των δοχείων και της χρήσης τους. Οι δια­θέ­σι­μες πλη­ρο­φο­ρίες δεν επι­τρέ­πουν να προσ­διο­ρι­στούν οι ακρι­βείς συντα­γές ή οι μυρω­διές των προ­ϊ­ό­ντων.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει η ερμη­νεία για τους ανθρώ­πους που βρί­σκο­νταν πίσω από την παρα­γωγή. Σύμφωνα με τον D’Acunto, αυτή πιθα­νό­τατα ξεκί­νησε από μετοί­κους προ­ερ­χό­με­νους από την ανα­το­λική Μεσό­γειο, οι οποίοι είχαν εγκα­τα­στα­θεί στην Ιαλυσό και ενσω­μα­τω­θεί στον τοπικό πλη­θυ­σμό.

Η υπόθεση συνδέει τη μετα­κί­νηση ανθρώ­πων με τη μετα­φορά τεχνο­γνω­σίας. Τα κυπριακά πρότυπα στην κατα­σκευή των αγγείων, η ανά­πτυξη της τοπικής παρα­γω­γής και οι σχέσεις με τις ανα­το­λι­κές αγορές εξε­τά­ζο­νται ως στοι­χεία μιας κοινής δια­δι­κα­σίας. Μέσα σε αυτό το περι­βάλ­λον, η Ιαλυσός ανα­δει­κνύ­ε­ται ως σημα­ντι­κός τόπος παρα­γω­γής και εμπο­ρι­κών επαφών.

Οι αρύ­βαλ­λοι απο­τε­λούν, κατά την ανάλυση του ερευ­νητή, τεκ­μή­ρια εξα­γω­γής αρω­μά­των ροδια­κής παρα­γω­γής σε μεσο­γειακή κλίμακα. Το ενδια­φέ­ρον επο­μέ­νως επε­κτεί­νε­ται από την κατα­σκευή των πήλινων δοχείων στο περιε­χό­μενο που προ­ο­ρί­ζο­νταν να μετα­φέ­ρουν και στους κατα­να­λω­τές που τα απο­κτού­σαν.

Στις παλαιό­τε­ρες εργα­σίες του, ο D’Acunto απο­δί­δει σημα­ντικό ρόλο στη δια­κί­νησή τους στους Φοί­νι­κες και στους Ευβοείς εμπό­ρους. Ένα συγκε­κρι­μένο παρά­δειγμα της κυκλο­φο­ρίας αυτών των αγγείων βρί­σκε­ται στις Πιθη­κούσ­σες, τη σημε­ρινή Ίσκια της Ιταλίας: στον τάφο που περιείχε τη γνωστή «Κούπα του Νέστορα», περίπου του 720 π.Χ., είχαν τοπο­θε­τη­θεί και δύο αρύ­βαλ­λοι τύπου «spaghetti style».

Σε μετα­γε­νέ­στερη μελέτη του για τη ροδιακή κερα­μική, δημο­σιευ­μένη το 2025, ο αρχαιο­λό­γος κατα­γρά­φει την παρου­σία των συγκε­κρι­μέ­νων δοχείων σε πολλά κέντρα της Μεγάλης Ελλάδας και της Σικε­λίας. Ξεχω­ρί­ζει η συγκέ­ντρωσή τους στη Γέλα, την οποία συνδέει με τον ροδιακό αποι­κι­σμό. Τα ευρή­ματα δίνουν γεω­γρα­φικό περιε­χό­μενο στις ανα­φο­ρές για εξα­γω­γές, δεί­χνο­ντας ορι­σμέ­νους από τους τόπους όπου έφταναν τα προ­ϊ­ό­ντα.

Η εικόνα μετα­βάλ­λε­ται από το τελευ­ταίο τέταρτο του 7ου και κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τη δημο­σί­ευση του 2026, τα αγγεία αρω­μά­των τεκ­μη­ριώ­νουν τη συμ­με­τοχή της Ρόδου σε δίκτυα που συνέ­δεαν τις ελλη­νι­κές πόλεις της Ανα­το­λής με τα βασί­λεια της Ανα­το­λίας και την Αίγυπτο, για την κατα­νά­λωση και την εμπορία εξω­τι­κών αρω­μά­των.

Η εργασία συγκε­ντρώ­νει τα τεκ­μή­ρια μιας δρα­στη­ριό­τη­τας με διάρ­κεια αιώνων. Μέσα από μικρά αντι­κεί­μενα καθη­με­ρι­νής και τελε­τουρ­γι­κής χρήσης, ανα­δει­κνύει την παρα­γω­γική βάση της αρχαίας Ιαλυσού, τις επαφές των κατοί­κων της και τη θέση της Ρόδου στην αγορά αρω­μά­των της Μεσο­γείου.

Πηγή φωτο­γρα­φιών: Wikimedia Commons /

ArchaiOptix, Zde

(CC BY-SA 4.0).