Σύλλογος της Σμύρνης διεκδικεί «τουρκική ταυτότητα» και δίγλωσσα σχολεία για τους μουσουλμάνους της Ρόδου και της Κω

• Με αφορμή εκδή­λωση μνήμης για τον Κεμάλ Ατα­τούρκ στο άλλοτε Κορ­δε­λιό, σωμα­τείο με έδρα την Τουρκία απευ­θύ­νει αιτή­ματα στην Αθήνα για Έλληνες πολίτες των δύο νησιών. Οι θέσεις του δεν έχουν καμία βάση στο διεθνές καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων και συγκρού­ο­νται ευθέως με τις πάγιες ελλη­νι­κές θέσεις

Πίσω από μια πρό­σκληση για εκδή­λωση μνήμης στη Σμύρνη υπάρχει ένα κείμενο διεκ­δι­κή­σεων που απευ­θύ­νε­ται ευθέως στην Ελλάδα. Ο Σύλ­λο­γος Πολι­τι­σμού και Αλλη­λεγ­γύης Τούρκων Ρόδου, Κω και Δωδε­κα­νή­σου, σωμα­τείο που εδρεύει στη Σμύρνη, δημο­σιο­ποί­ησε στις 3 Νοεμ­βρίου 2026 την πρό­σκλησή του για συζή­τηση αφιε­ρω­μένη στον Μου­σταφά Κεμάλ Ατα­τούρκ. Στην ίδια ανάρ­τηση, όμως, το επε­τειακό σκέλος δίνει γρήγορα τη θέση του σε κάτι εντελώς δια­φο­ρε­τικό.

Ο σύλ­λο­γος ζητά από το ελλη­νικό κράτος να ανα­γνω­ρί­σει την τουρ­κική πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα των μου­σουλ­μά­νων που ζουν στη Ρόδο και στην Κω. Ζητά επίσης να ανοί­ξουν ξανά σχολεία που, όπως υπο­στη­ρί­ζει, έκλει­σαν, ώστε τα παιδιά να μαθαί­νουν τη μητρική τους γλώσσα σε δίγλωσση βάση. Το τρίτο αίτημα αφορά στην προ­στα­σία των αρχι­τε­κτο­νι­κών έργων της οθω­μα­νι­κής περιό­δου.

Οι θέσεις αυτές ανήκουν απο­κλει­στικά στον σύλλογο. Δεν συμ­βα­δί­ζουν με το νομικό καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων και αντι­βαί­νουν στις πάγιες θέσεις της ελλη­νι­κής πλευράς. Ειπω­μέ­νες με τον τρόπο και στον τόπο που ειπώ­θη­καν, απο­κτούν επι­πλέον σαφώς προ­κλη­τικό χαρα­κτήρα.

Μια εκδή­λωση για τον Κεμάλ στο άλλοτε Κορ­δε­λιό

Η εκδή­λωση έχει τίτλο «Τιμώ­ντας και κατα­νο­ώ­ντας τον Ατα­τούρκ». Θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στις 9 Νοεμ­βρίου 2026, στις 16:00, στο συγκρό­τημα «Sancar Maruflu» του Δήμου Καρ­σί­γιακα. Συν­διορ­γα­νω­τές είναι το τοπικό παράρ­τημα του Συλ­λό­γου Ατα­τουρ­κι­κής Σκέψης και το αντί­στοιχο παράρ­τημα της Ένωσης Τουρ­κά­λων Γυναι­κών, ενώ ο σύλ­λο­γος των Δωδε­κα­νή­σιων μου­σουλ­μά­νων εμφα­νί­ζε­ται ως ο φορέας που έχει την πρω­το­βου­λία.

Η ημε­ρο­μη­νία έχει τη σημασία της. Απέχει μία ημέρα από την επέτειο του θανάτου του ιδρυτή της σύγ­χρο­νης Τουρ­κίας, στις 10 Νοεμ­βρίου 1938, που τιμάται κάθε χρόνο στη γει­το­νική χώρα.

Το ίδιο ισχύει και για τον τόπο. Η Καρ­σί­γιακα είναι το άλλοτε Κορ­δε­λιό, το παρα­θα­λάσ­σιο προ­ά­στιο της Σμύρνης με την έντονη ελλη­νική παρου­σία μέχρι την κατα­στροφή του 1922. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, φορ­τω­μένο με ελλη­νική ιστο­ρική μνήμη, ένα σωμα­τείο που δηλώνει δρα­στή­ριο από το 1996 επι­λέ­γει να συν­δέ­σει τον φόρο τιμής στον Κεμάλ με αιτή­ματα προς την Αθήνα.

Η πρό­σκληση απευ­θύ­νε­ται στους «ομο­ε­θνείς και φίλους, Τούρ­κους της Ρόδου και της Κω». Η λέξη του τουρ­κι­κού πρω­το­τύ­που, soydaş, παρα­πέ­μπει σε κοινή κατα­γωγή και επα­νέρ­χε­ται σε όλο το κείμενο. Δεν είναι γλωσ­σική λεπτο­μέ­ρεια. Είναι ορο­λο­γία που συνα­ντά­ται συχνά στον τουρ­κικό πολι­τικό λόγο όταν γίνεται αναφορά σε πλη­θυ­σμούς πέρα από τα σύνορα της χώρας.

Τα τρία αιτή­ματα και το επι­χεί­ρημα της ταυ­τό­τη­τας

Το δεύτερο μέρος της ανάρ­τη­σης φέρει ημε­ρο­μη­νία 9 Νοεμ­βρίου 2026 και έχει τη μορφή μηνύ­μα­τος προς τα μέλη και τους φίλους του συλ­λό­γου. Οι συντά­κτες του αυτο­συ­στή­νο­νται ως «Τούρκοι των νησιών οργα­νω­μέ­νοι στην Τουρκία». Δηλώ­νουν ότι ζητούν από το ελλη­νικό κράτος να ανα­γνω­ρί­σει την τουρ­κική πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα των ομο­ε­θνών τους που παρέ­μει­ναν στα νησιά, να επα­να­λει­τουρ­γή­σει τα σχολεία που έκλει­σαν και να προ­στα­τεύ­σει τα αρχι­τε­κτο­νικά έργα των Οθω­μα­νών Τούρκων. Προ­σθέ­τουν ότι εργά­ζο­νται ήδη προς αυτή την κατεύ­θυνση.

Ως αιτιο­λό­γηση προ­βάλ­λουν ότι η πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα απο­τε­λεί εκ γενετής δικαί­ωμα του ανθρώ­που. Το κείμενο κλείνει με τη δέσμευση ότι ο σύλ­λο­γος θα συνε­χί­σει να υπε­ρα­σπί­ζε­ται τις αρχές του Ατα­τούρκ και να εργά­ζε­ται για να δια­τη­ρη­θεί η παρου­σία των «ομο­ε­θνών» του στα νησιά «ως Τούρκων και μου­σουλ­μά­νων».

Εξίσου ενδια­φέ­ρον έχει όμως και ό,τι δεν ανα­φέ­ρε­ται. Η ανα­κοί­νωση δεν διευ­κρι­νί­ζει ποια σχολεία έκλει­σαν, πότε, με ποιο καθε­στώς λει­τουρ­γού­σαν και πόσους μαθητές αφο­ρού­σαν. Δεν κατο­νο­μά­ζει ούτε ένα μνημείο που κιν­δυ­νεύει ή παρα­με­λεί­ται. Τα αιτή­ματα δια­τυ­πώ­νο­νται γενικά, χωρίς κανένα στοι­χείο που να τα τεκ­μη­ριώ­νει.

Η επί­κληση του 1919 και του πολέμου κατά του ελλη­νι­κού στρατού

Το πιο αιχμηρό σημείο της ανα­κοί­νω­σης βρί­σκε­ται στο ιστο­ρικό της αφήγημα. Ο σύλ­λο­γος υπο­στη­ρί­ζει ότι, την εποχή που τα στρα­τεύ­ματα της Μεγάλης Εθνο­συ­νέ­λευ­σης της Τουρ­κίας υπό τον Μου­σταφά Κεμάλ πολε­μού­σαν κατά των ελλη­νι­κών στρα­τευ­μά­των στη Μικρά Ασία, οι Τούρκοι της Ρόδου και της Κω στή­ρι­ξαν άμεσα και έμμεσα τον «εθνικό αγώνα». Κατά την ανα­κοί­νωση, η στήριξη αυτή εκφρά­στηκε μέσω της Εται­ρείας Υπε­ρά­σπι­σης των Ισλα­μι­κών Δικαιω­μά­των Ρόδου και Κω, που φέρεται να ιδρύ­θηκε το 1919. Για τη δράση της οργά­νω­σης αυτής δεν παρα­τί­θε­ται κανένα στοι­χείο.

Η επιλογή δεν μπορεί να θεω­ρη­θεί αθώα. Ένα κείμενο που ζητά από την Ελλάδα ανα­γνώ­ριση, σχολεία και προ­στα­σία μνη­μείων ανοίγει υπεν­θυ­μί­ζο­ντας τη συμβολή των μου­σουλ­μά­νων των νησιών σε πόλεμο ενα­ντίον του ελλη­νι­κού στρατού. Με αυτόν τον τρόπο συνδέει την παρου­σία Ελλήνων πολιτών στη Ρόδο και στην Κω με μια μνήμη εχθρό­τη­τας προς την Ελλάδα. Τους εντάσ­σει επίσης στο τουρ­κικό εθνικό αφήγημα αντί να τους αντι­με­τω­πί­ζει ως πολίτες του κράτους στο οποίο ζουν. Στο αφήγημα του συλ­λό­γου απου­σιά­ζει και μια ουσιώ­δης λεπτο­μέ­ρεια, ότι το 1919 η Ρόδος και η Κως δεν βρί­σκο­νταν πλέον υπό οθω­μα­νική διοί­κηση αλλά υπό ιταλική κατοχή, ήδη από το 1912.

Αιτή­ματα χωρίς έρεισμα στο διεθνές δίκαιο

Η πάγια ελλη­νική θέση είναι σαφής. Η μόνη μειο­νό­τητα που ανα­γνω­ρί­ζε­ται στην Ελλάδα είναι η μου­σουλ­μα­νική μειο­νό­τητα της Θράκης, όπως ορί­στηκε με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. Ο προσ­διο­ρι­σμός της βασί­ζε­ται στο θρή­σκευμα και όχι στην εθνο­τική κατα­γωγή.

Οι ρυθ­μί­σεις της Λωζάνης για τις μειο­νό­τη­τες δεν κάλυψαν τα Δωδε­κά­νησα, τα οποία τότε βρί­σκο­νταν υπό ιταλική κυριαρ­χία. Με την ίδια συνθήκη, μάλιστα, η Τουρκία παραι­τή­θηκε υπέρ της Ιταλίας από κάθε δικαί­ωμα επί των νησιών. Η ενσω­μά­τωσή τους στην Ελλάδα έγινε με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων, που υπο­γρά­φηκε στις 10 Φεβρουα­ρίου 1947 και στην οποία η Τουρκία δεν ήταν συμ­βαλ­λό­μενο μέρος. Η επίσημη ένωση ολο­κλη­ρώ­θηκε στις 7 Μαρτίου 1948.

Από αυτό προ­κύ­πτει ότι δεν υπάρχει κανένα διεθνές κείμενο που να θεμε­λιώ­νει μειο­νο­τικό καθε­στώς στη Ρόδο ή στην Κω. Δεν υπάρχει επίσης κανένα δικαί­ωμα τρίτου κράτους, ή σωμα­τείων που δρουν στο έδαφός του, να θέτει τέτοια ζητή­ματα. Κάθε ρητο­ρική περί «τουρ­κι­κής μειο­νό­τη­τας» στα Δωδε­κά­νησα κινεί­ται, κατά την ελλη­νική πλευρά, έξω από κάθε νομικό πλαίσιο.

Ισό­τι­μοι Έλληνες πολίτες και όχι «ομο­ε­θνείς» άλλου κράτους

Οι μου­σουλ­μά­νοι της Ρόδου και της Κω είναι Έλληνες πολίτες. Το Σύνταγμα τους κατο­χυ­ρώ­νει την ισότητα ενώπιον του νόμου με το άρθρο 4 και την ελευ­θε­ρία της θρη­σκευ­τι­κής συνεί­δη­σης με το άρθρο 13, όπως σε κάθε άλλον πολίτη της χώρας.

Η ελλη­νική θέση απορ­ρί­πτει την αντί­ληψη ότι σωμα­τεία που λει­τουρ­γούν σε άλλη χώρα μπορούν να μιλούν εξ ονό­μα­τός τους ή να τους αντι­με­τω­πί­ζουν ως «ομο­ε­θνείς» ενός τρίτου κράτους. Η ταυ­τό­τητα κάθε πολίτη είναι προ­σω­πική του υπόθεση. Δεν απο­τε­λεί αντι­κεί­μενο διεκ­δί­κη­σης από φορείς έξω από τα σύνορα.

Η επιμονή του συλ­λό­γου στη δια­τύ­πωση «Τούρκοι και μου­σουλ­μά­νοι» κινεί­ται ακριβώς στην αντί­θετη κατεύ­θυνση. Μετα­τρέ­πει μια θρη­σκευ­τική κοι­νό­τητα Ελλήνων πολιτών σε εθνο­τική ομάδα με δεσμούς προς την Τουρκία. Είναι μια μετα­τό­πιση που η Αθήνα απορ­ρί­πτει σταθερά και που δεν έχει έρεισμα ούτε στο ιστο­ρικό ούτε στο νομικό καθε­στώς των νησιών.

Η εκπαί­δευση και τα «κλειστά σχολεία»

Δίγλωσση μειο­νο­τική εκπαί­δευση λει­τουρ­γεί στην Ελλάδα μόνο στη Θράκη. Το καθε­στώς της απορ­ρέει από τη Λωζάνη και από το διμερές πλαίσιο που δια­μορ­φώ­θηκε στη συνέ­χεια για τη μειο­νο­τική εκπαί­δευση, και δεν επε­κτεί­νε­ται σε καμία άλλη περιοχή.

Στη Ρόδο και στην Κω τα παιδιά των μου­σουλ­μα­νι­κών οικο­γε­νειών φοιτούν στα δημόσια σχολεία, όπως όλοι οι μαθητές. Το αίτημα να «ξανα­νοί­ξουν» σχολεία, χωρίς να λέγεται ποια ήταν, πότε έκλει­σαν και ποιο ήταν το καθε­στώς τους, ουσια­στικά μετα­φέ­ρει στα Δωδε­κά­νησα ένα μοντέλο που δεν έχει καμία νομική βάση εκεί. Κατά την ελλη­νική ανά­γνωση, πρό­κει­ται για από­πειρα να δημιουρ­γη­θεί στην πράξη μειο­νο­τικό καθε­στώς μέσω της εκπαί­δευ­σης.

Τα οθω­μα­νικά μνημεία και η σύγκριση που απο­φεύ­γει ο σύλ­λο­γος

Το αίτημα για την προ­στα­σία των οθω­μα­νι­κών μνη­μείων αγνοεί την υφι­στά­μενη κατά­σταση. Η Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου είναι εγγε­γραμ­μένη από το 1988 στον κατά­λογο Μνη­μείων Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Περι­λαμ­βά­νει μνημεία όλων των περιό­δων, ανάμεσά τους τεμένη, λουτρά και κρήνες της οθω­μα­νι­κής εποχής.

Τα μνημεία αυτά προ­στα­τεύ­ο­νται από την ελλη­νική νομο­θε­σία για την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά, τον ν. 3028/2002. Η συντή­ρηση και η απο­κα­τά­στασή τους γίνεται με ευθύνη των αρμό­διων υπη­ρε­σιών του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού. Η προ­στα­σία τους είναι υπο­χρέ­ωση που το ελλη­νικό κράτος έχει ήδη ανα­λά­βει, ανε­ξάρ­τητα από οποια­δή­ποτε διεκ­δί­κηση.

Η ανα­κοί­νωση δεν ανα­φέ­ρε­ται καθόλου στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Τα αιτή­ματα για δίγλωσση εκπαί­δευση και προ­στα­σία μνη­μείων δια­τυ­πώ­νο­νται από τη χώρα όπου η Θεο­λο­γική Σχολή της Χάλκης παρα­μέ­νει κλειστή από το 1971 και όπου η Αγία Σοφία μετα­τρά­πηκε ξανά σε τέμενος το 2020. Στην ίδια χώρα η ελλη­νική κοι­νό­τητα της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, της Ίμβρου και της Τενέδου έχει περιο­ρι­στεί στο ελά­χι­στο μέσα στις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες. Στην Αθήνα, η σύγκριση αυτή απο­τε­λεί σταθερό σημείο ανα­φο­ράς κάθε φορά που επα­νέρ­χε­ται ζήτημα σεβα­σμού της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και των δικαιω­μά­των των κοι­νο­τή­των.