Ποιος χρωστάει, ποιος πληρώνει και ποιος μπορεί να λειτουργήσει το Φράγμα Γαδουρά

Το νερό της Ρόδου πέρα από τα συν­θή­ματα • Η διαμάχη Δήμου Ρόδου και Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου έχει γίνει στα μάτια του κόσμου μια κοκο­ρο­μα­χία αιρετών, ενώ πίσω από τις συμ­βά­σεις και τα εκα­τομ­μύ­ρια κρύ­βε­ται μια απλή και σαφής εικόνα

Εδώ και 2 χρόνια η Ρόδος παρα­κο­λου­θεί μια σύγκρουση για το νερό της χωρίς να κατα­λα­βαί­νει τι ακριβώς δια­κυ­βεύ­ε­ται. Οι ανα­κοι­νώ­σεις δια­δέ­χο­νται η μία την άλλη, τα ποσά αλλά­ζουν ανάλογα με το ποιος μιλά, οι αναρ­τή­σεις στα κοι­νω­νικά δίκτυα μετρούν «νίκες» και «ήττες» και κάθε πλευρά κατη­γο­ρεί την άλλη για ανευ­θυ­νό­τητα. Το ίδιο το αντι­κεί­μενο της δια­μά­χης, μια προ­γραμ­μα­τική σύμβαση, μια δεύτερη σύμβαση με ιδιώτη ανάδοχο, βεβαιώ­σεις οφειλών, κατα­σχέ­σεις και δεκάδες σελίδες νομικής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας, παρα­μέ­νει για τον μέσο πολίτη ένα απρο­σπέ­λα­στο χαρ­το­μάνι.

Λίγοι έχουν τον χρόνο ή τη διάθεση να μπουν στις λεπτο­μέ­ρειες, και έτσι το κενό το γεμίζει η επι­κοι­νω­νία. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι ένα ζήτημα που αφορά το πιο βασικό αγαθό ενός νησιού με 110.000 μόνι­μους κατοί­κους και εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες έχει περιο­ρι­στεί στη συνεί­δηση της κοινής γνώμης σε προ­σω­πική αντι­πα­ρά­θεση, με οπαδούς και αντι­πά­λους, εκεί ακριβώς όπου θα έπρεπε να υπάρχει συναί­νεση. Το κείμενο που ακο­λου­θεί δεν φιλο­δο­ξεί να λύσει τη διαφορά. Φιλο­δο­ξεί να την εξη­γή­σει με απλά λόγια, με βάση τα έγγραφα που ψηφί­στη­καν στα δύο συμ­βού­λια μέσα σε 3 ημέρες. Το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο Ρόδου ενέ­κρινε στις 19 Οκτω­βρίου 2026 την τρο­πο­ποί­ηση της σύμ­βα­σης, όπως τη ζήτησε η ΔΕΥΑΡ. Το Περι­φε­ρειακό Συμ­βού­λιο Νοτίου Αιγαίου την απέρ­ριψε. Στην ουσία, οι ερω­τή­σεις είναι τρεις. Ποιος πλη­ρώ­νει, πόσο πλη­ρώ­νει και ποιος μπορεί πραγ­μα­τικά να λει­τουρ­γή­σει το φράγμα.

Τι ζητά ο Δήμος Ρόδου

Η ΔΕΥΑΡ πλη­ρώ­νει στην Περι­φέ­ρεια κάθε μήνα το κόστος λει­τουρ­γίας και συντή­ρη­σης του φράγ­μα­τος και του υδρα­γω­γείου, με βάση σύμβαση που υπο­γρά­φηκε στις 6 Ιουνίου 2022. Το επι­χεί­ρημα του προ­έ­δρου της κ. Σωτήρη Βαγια­νού είναι ότι ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός των 23,2 εκα­τομ­μυ­ρίων υπο­λο­γί­στηκε με την προ­ο­πτική να λει­τουρ­γή­σουν και τα έργα της Β΄ Φάσης, δηλαδή το Νότιο Υδρα­γω­γείο και τα υδρα­γω­γεία Αρχαγ­γέ­λου και Αφάντου. Τα έργα αυτά δεν κατα­σκευά­στη­καν ποτέ και η Περι­φέ­ρεια διέλυσε την εργο­λα­βία τους στις 8 Ιουνίου 2026. «Οι εγκα­τα­στά­σεις που λει­τουρ­γούν σήμερα είναι ακριβώς ίδιες με εκείνες του 2017. Καμία υποδομή δεν παρα­δό­θηκε. Η σύμβαση όμως εξα­κο­λου­θεί να τις χρεώνει», είπε στο Δημο­τικό Συμ­βού­λιο.

Με μελέτη που παρήγ­γειλε η ίδια, η ΔΕΥΑΡ υπο­στη­ρί­ζει ότι το πραγ­μα­τικό κόστος είναι περίπου 172.000 ευρώ τον μήνα αντί για 328.000 που χρε­ώ­νε­ται. Η διαφορά, κατά τους υπο­λο­γι­σμούς της, ξεπερνά το 1,8 εκα­τομ­μύ­ριο τον χρόνο και για τους λογα­ρια­σμούς που έχουν ήδη εκδοθεί από τον Ιούλιο του 2023 φτάνει τα 4,47 εκα­τομ­μύ­ρια. Ζητά λοιπόν να πέσει ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός της σύμ­βα­σης στα 8,26 εκα­τομ­μύ­ρια, η νέα τιμή να ισχύσει ανα­δρο­μικά από την 1η Ιουλίου 2023, να ξαναϋ­πο­λο­γι­στούν οι παλιοί λογα­ρια­σμοί, να στα­μα­τή­σουν οι κατα­σχέ­σεις στους τρα­πε­ζι­κούς της λογα­ρια­σμούς και, μετά τη λήξη της σύμ­βα­σης με τον ανάδοχο στις 30 Ιουνίου 2027, να περάσει η λει­τουρ­γία στην ίδια, αφού πρώτα εκπαι­δευ­τεί το προ­σω­πικό της για 6 μήνες. «Η σημε­ρινή τρο­πο­ποί­ηση δεν απο­τε­λεί καταγ­γε­λία της σύμ­βα­σης», δια­βε­βαί­ωσε ο κ. Βαγια­νός, ενώ ο δήμαρ­χος κ. Αλέ­ξαν­δρος Κολιά­δης περιο­ρί­στηκε στη φράση ότι «έχει σημασία να υπε­ρα­σπι­στούμε τα συμ­φέ­ρο­ντα του Δήμου».

Τι απαντά η Περι­φέ­ρεια

Η απά­ντηση της Περι­φέ­ρειας στη­ρί­ζε­ται σε κάτι που χάνεται συστη­μα­τικά στον δημόσιο διάλογο. Υπάρ­χουν 2 συμ­βά­σεις και όχι μία. Η προ­γραμ­μα­τική σύμβαση ορίζει ποιος πλη­ρώ­νει τι ανάμεσα στους τρεις φορείς. Η δεύτερη, ύψους 18.344.717 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, είναι η σύμβαση της Περι­φέ­ρειας με την ιδιω­τική εται­ρεία που λει­τουρ­γεί το φράγμα στην πράξη, υπο­γε­γραμ­μένη έπειτα από διεθνή δια­γω­νι­σμό και σε πλήρη ισχύ. Αν η ΔΕΥΑΡ πλη­ρώ­νει τα μισά, η Περι­φέ­ρεια θα συνε­χί­σει να χρωστά στην εται­ρεία ολό­κληρο το ποσό. Η τρο­πο­ποί­ηση της πρώτης δεν τρο­πο­ποιεί αυτο­μά­τως τη δεύτερη και δεν αφαιρεί ούτε ένα ευρώ από τις αξιώ­σεις του ανα­δό­χου. Η διαφορά δεν εξα­φα­νί­ζε­ται, απλώς μετα­φέ­ρε­ται σε έναν προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό που δεν έχει ελεύ­θερα χρήματα για να την καλύψει.

Ο νόμος για τις δημό­σιες συμ­βά­σεις δεν επι­τρέ­πει ανα­δρο­μική αλλαγή του τιμή­μα­τος μιας ενεργής σύμ­βα­σης επειδή το ζήτησε τρίτο μέρος με δική του τεχνική έκθεση. Η Περι­φέ­ρεια αμφι­σβη­τεί άλλωστε και την ίδια τη μελέτη της ΔΕΥΑΡ, την οποία θεωρεί μονο­με­ρές κείμενο με αυθαί­ρε­τες παρα­δο­χές και όχι ανε­ξάρ­τητη κοστο­λό­γηση. Για τη δια­γραφή των βεβαιω­μέ­νων οφειλών, ο περι­φε­ρειάρ­χης κ. Γιώργος Χατζη­μάρ­κος ήταν σαφής. Σύμφωνα με τη νομική υπη­ρε­σία, όποιος περι­φε­ρεια­κός σύμ­βου­λος την ψήφιζε «θα είχε δια­πρά­ξει το αδίκημα της απι­στίας», αφού ένα συλ­λο­γικό όργανο δεν μπορεί να χαρίσει δημόσια απαί­τηση επειδή ο οφει­λέ­της την αμφι­σβη­τεί.

Σε ποιόν ανήκει το φράγμα

Σπάνια ακού­γε­ται ανάμεσα στα συν­θή­ματα ότι το Φράγμα Γαδουρά ανήκει εκ του νόμου στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. Δεν πρό­κει­ται για έργο που η Περι­φέ­ρεια δια­χει­ρί­ζε­ται προ­σω­ρινά για λογα­ρια­σμό του Δήμου. Η κυριό­τητα είναι δική της και δεν μπορεί να το παρα­δώ­σει στη ΔΕΥΑΡ με μια απλή απόφαση. Ο κ. Χατζη­μάρ­κος δήλωσε ότι «δεν θα παρα­δώσω ποτέ με δική μου πρω­το­βου­λία το φράγμα του Γαδουρά», αφή­νο­ντας ανοιχτό μόνο ένα θεω­ρη­τικό ενδε­χό­μενο συζή­τη­σης «αν είχα απέ­να­ντί μου σοβα­ρούς συνο­μι­λη­τές». Η πρό­βλεψη της σύμ­βα­σης για εκπαί­δευση προ­σω­πι­κού της ΔΕΥΑΡ αφορά τη δυνα­τό­τητα η δημο­τική επι­χεί­ρηση να ανα­λά­βει κάποια στιγμή τη λει­τουρ­γία, όχι την ιδιο­κτη­σία, και προ­ϋ­πο­θέ­τει συμ­φω­νία και των τριών μερών.

Μπορεί η ΔΕΥΑΡ να το λει­τουρ­γή­σει

Το πιο απο­κα­λυ­πτικό στοι­χείο της υπό­θε­σης πέρασε σχεδόν απα­ρα­τή­ρητο. Στο Δημο­τικό Συμ­βού­λιο, ειπώ­θηκε ότι η ΔΕΥΑΡ θα βάλει εκπαι­δευ­μέ­νους υπαλ­λή­λους της τις πρωινές ώρες και ιδιω­τική εται­ρεία το από­γευμα και το βράδυ. Η ίδια η δημο­τική επι­χεί­ρηση παρα­δέ­χε­ται δηλαδή ότι δεν μπορεί να το λει­τουρ­γή­σει μόνη της. Αυτό που επι­διώ­κει στην πράξη είναι να πάρει τη λει­τουρ­γία από τον σημε­ρινό ανάδοχο και να τη δώσει σε άλλον ιδιώτη, υπό τη δική της δια­χεί­ριση. Ο κ. Χατζη­μάρ­κος το έθεσε ωμά. «Ποιο προ­σω­πικό θα στείλει να εκπαι­δεύ­σει, όταν όλες τις δικές του υπο­δο­μές τις έχει δώσει σε εργο­λά­βους και δίνει 4,5 εκα­τομ­μύ­ρια τον χρόνο σε συμ­βά­σεις για να λει­τουρ­γούν ακόμα και τα αντλιο­στά­σια; Ένα αντλιο­στά­σιο δεν μπορείς να λει­τουρ­γή­σεις με δικό σου προ­σω­πικό και θες να λει­τουρ­γή­σεις το πιο σύνθετο έργο στο Αιγαίο». Η ΔΕΥΑΡ προ­κη­ρύσ­σει παράλ­ληλα δια­γω­νι­σμό 17,74 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ για τη συντή­ρηση γεω­τρή­σεων, αντλιο­στα­σίων και δεξα­με­νών, δηλαδή για εργα­σίες που απο­τε­λούν τα αυτο­νό­ητα μιας επι­χεί­ρη­σης ύδρευ­σης.

Οι αριθμοί που δια­φω­νούν

Τα νούμερα είναι το πεδίο όπου η επι­κοι­νω­νία έχει επι­κρα­τή­σει πλήρως της ουσίας. «Πρωί, μεση­μέρι, βράδυ ακούς 23, 23, 23», σχο­λί­ασε ο κ. Χατζη­μάρ­κος, εξη­γώ­ντας ότι το κόστος λει­τουρ­γίας είναι περίπου 300.000 ευρώ τον μήνα, δηλαδή 2,9 εκα­τομ­μύ­ρια τον χρόνο χωρίς ΦΠΑ, που στην πεντα­ε­τία φτάνει τα 14,5 εκα­τομ­μύ­ρια, και ότι τα 23 εκα­τομ­μύ­ρια περι­λαμ­βά­νουν ποσά που αφορούν αυτο­τε­λώς την Περι­φέ­ρεια. Η Περι­φέ­ρεια έχει άλλωστε ήδη εγκρί­νει 3 δια­δο­χι­κές μειώ­σεις του τιμή­μα­τος του ανα­δό­χου για τα έργα της Β΄ Φάσης, ύψους περίπου 201.000 ευρώ τον χρόνο, τις οποίες η ΔΕΥΑΡ θεωρεί ανε­παρ­κείς και έχει προ­σβά­λει δικα­στικά.

Στις οφειλές, η εικόνα που παρου­σί­ασε ο περι­φε­ρειάρ­χης είναι η εξής. Η Περι­φέ­ρεια χρωστά 3,9 εκα­τομ­μύ­ρια στην εται­ρεία που λει­τουρ­γεί το φράγμα, η οποία μένει απλή­ρωτη περίπου 1,5 χρόνο, ενώ η ΔΕΥΑΡ χρωστά στην Περι­φέ­ρεια 6,9 εκα­τομ­μύ­ρια. «Άρα του­λά­χι­στον 3 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ έχουμε κατα­βά­λει εμείς για να δου­λεύει το φράγμα», είπε. Το Παρα­τη­ρη­τή­ριο Οικο­νο­μι­κής Αυτο­τέ­λειας των ΟΤΑ του Υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών κατέ­γραψε στις 12 Οκτω­βρίου 2026 απλή­ρω­τες υπο­χρε­ώ­σεις της Περι­φέ­ρειας πάνω από τις πιστώ­σεις της ύψους 3.990.779,79 ευρώ και ζήτησε εξη­γή­σεις.. Τον ισχυ­ρι­σμό ότι η λει­τουρ­γία πλη­ρώ­νε­ται από το κράτος μέσω του Προ­γράμ­μα­τος Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων τον χαρα­κτή­ρισε «ψέμα», υπεν­θυ­μί­ζο­ντας ότι το αρμόδιο υπουρ­γείο έχει απα­ντή­σει γραπτώς πως δεν χρη­μα­το­δο­τεί τη λει­τουρ­γία του έργου.

Το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο και οι ψηφο­φο­ρίες

Και οι δύο πλευρές επι­κα­λού­νται το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο, συχνά με τρόπο που μπερ­δεύει. Το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο έλεγξε τη σύμβαση το 2022 και ζήτησε να αφαι­ρε­θούν οι όροι που θα επέ­τρε­παν διακοπή του νερού λόγω μη πλη­ρω­μής ή καταγ­γε­λία από οποιο­δή­ποτε μέρος. Αυτό σημαί­νει ότι ούτε η Περι­φέ­ρεια μπορεί να κόψει το νερό ούτε η ΔΕΥΑΡ μπορεί να καταγ­γεί­λει μονο­με­ρώς τη συμ­φω­νία, όπως είχε αφήσει να εννοη­θεί. Το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο όμως δεν μπορεί να ακυ­ρώ­σει μια σύμβαση που είναι ήδη σε ισχύ. Αυτή αλλάζει μόνο αν συμ­φω­νή­σουν και τα τρία μέρη, και αυτό ακριβώς είναι που σήμερα δεν συμ­βαί­νει.

Στο Δημο­τικό Συμ­βού­λιο η τρο­πο­ποί­ηση πέρασε με 32 ψήφους υπέρ, 2 κατά, 1 παρών και 2 αποχές. Κατα­ψή­φι­σαν ο επι­κε­φα­λής της παρά­τα­ξης «Αρχή Οργά­νω­σης για το νησί μας» κ. Νίκος Γερο­νι­κό­λας και η ανε­ξάρ­τητη δημο­τική σύμ­βου­λος κ. Στε­φα­νία Στάγκα, απείχαν οι κ.κ. Καλετός Πότσος και Τηλέ­μα­χος Καμπού­ρης, ενώ παρών δήλωσε ο κ. Ιωάννης Φλε­βά­ρης. Ο κ. Γερο­νι­κό­λας εξήγησε ότι θέλει μείωση του κόστους του νερού, αλλά δεν θεωρεί επαρκή τη νομική και οικο­νο­μική τεκ­μη­ρί­ωση, ιδίως για την ανα­δρο­μική διεκ­δί­κηση των 4,47 εκα­τομ­μυ­ρίων.

Στο Περι­φε­ρειακό Συμ­βού­λιο η εισή­γηση των κ.κ. Χρήστου Ευστρα­τίου και Γιώργου Μαυ­ρομ­μάτη εγκρί­θηκε κατά πλειο­ψη­φία. Η Περι­φέ­ρεια απορ­ρί­πτει την πρόταση στο σύνολό της, δηλώνει ότι οι συμ­βά­σεις παρα­μέ­νουν σε ισχύ, καλεί τη ΔΕΥΑΡ να εξοφλεί τους εγκε­κρι­μέ­νους λογα­ρια­σμούς και τον Δήμο να εκπλη­ρώ­σει την εγγυ­η­τική του ευθύνη και εξου­σιο­δο­τεί τις υπη­ρε­σίες της να συνε­χί­σουν τα μέτρα είσπρα­ξης. Ο επι­κε­φα­λής της αντι­πο­λί­τευ­σης κ. Νικη­φό­ρος Παπα­νι­κό­λας προει­δο­ποί­ησε ότι «σε περί­πτωση που δεν μπούμε σε έναν ουσια­στικό διάλογο θα οδη­γη­θούμε σε τέλμα και σε αντι­δι­κία», αλλά δια­φο­ρο­ποι­ή­θηκε από το σκέλος των ανα­δρο­μι­κών, κάτι που ο κ. Χατζη­μάρ­κος σχο­λί­ασε λέγο­ντας ότι «νομικά τοπο­θε­τή­θηκε σωστά και αυτό τον τιμά».

Πίσω από την κοκο­ρο­μα­χία

Η απόφαση του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου, όσο και αν ψηφί­στηκε με μεγάλη πλειο­ψη­φία, δεν αλλάζει από μόνη της τίποτα. Χωρίς την υπο­γραφή της Περι­φέ­ρειας παρα­μέ­νει πρόταση. Η σύμβαση με τον ανάδοχο ισχύει έως τις 30 Ιουνίου 2027, οι λογα­ρια­σμοί εκδί­δο­νται με το ισχύον τίμημα, τα μέτρα είσπρα­ξης συνε­χί­ζο­νται και οι δίκες ανάμεσα στους τρεις δημό­σιους φορείς εκκρε­μούν σε διάφορα δικα­στή­ρια, πλη­ρω­μέ­νες στο τέλος από τους ίδιους φορο­λο­γού­με­νους. Αν αφήσει κανείς στην άκρη τις αναρ­τή­σεις και κοι­τά­ξει τα έγγραφα, η εικόνα είναι καθαρή.

Το φράγμα ανήκει στην Περι­φέ­ρεια και λει­τουρ­γεί αδιά­λει­πτα εδώ και χρόνια, χωρίς πρό­βλημα. Η ΔΕΥΑΡ υπέ­γραψε το 2022 μια σύμβαση με συγκε­κρι­μέ­νες υπο­χρε­ώ­σεις, τις οποίες σήμερα αμφι­σβη­τεί, χρωστά 6,9 εκα­τομ­μύ­ρια και η εται­ρεία που κρατά τις αντλίες ανοι­χτές μένει απλή­ρωτη 1,5 χρόνο. Η ανα­δρο­μική μείωση δεν αφαιρεί ούτε ένα ευρώ από όσα οφείλει η Περι­φέ­ρεια στον ανάδοχο, απλώς μετα­φέ­ρει το κενό σε έναν προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό που ήδη βρί­σκε­ται υπό τον έλεγχο του Παρα­τη­ρη­τη­ρίου. Και η επι­χεί­ρηση που ζητά να ανα­λά­βει το έργο παρα­δέ­χε­ται, στην ίδια συνε­δρί­αση που το ζητά, ότι θα χρεια­στεί ιδιώτη για να το λει­τουρ­γή­σει.

Το πραγ­μα­τικό πρό­βλημα, επο­μέ­νως, δεν είναι ότι δύο αιρετοί δια­φω­νούν. Είναι ότι ο αριθμός «23» κερ­δί­ζει περισ­σό­τερα likes από την εξήγηση ότι δεν αφορά τη ΔΕΥΑΡ, και η λέξη «ιδιω­τι­κο­ποί­ηση» ακού­γε­ται πιο δυνατά από την παρα­δοχή ότι την προ­τεί­νει στην πράξη η ίδια η ΔΕΥΑΡ. Η υπο­χρέ­ωση να μην κοπεί ποτέ το νερό δεσμεύει την Περι­φέ­ρεια, και η Περι­φέ­ρεια την τηρεί πλη­ρώ­νο­ντας από αλλού. Δεν μπορεί όμως να γίνεται ασπίδα πίσω από την οποία ο οφει­λέ­της αρνεί­ται να πλη­ρώ­σει.

Το νερό θα έπρεπε να είναι το ένα θέμα στο οποίο όλοι συμ­φω­νούν. Για να συμβεί αυτό, χρειά­ζε­ται πρώτα κάποιος να πλη­ρώ­σει αυτά που υπέ­γραψε.