Νέο κληρονομικό δίκαιο: Τι ισχύει πλέον με τις κληρονομιές, ποιοι ευνοούνται, πώς αλλάζει η νόμιμη μοίρα

Από χθες 16 Σεπτεμ­βρίου η Ελλάδα έχει – στην υπερ­βολή του – έναν σχεδόν και­νού­ριο κλη­ρο­νο­μικό κώδικα που φέρνει πραγ­μα­τική επα­νά­σταση καθώς οι μετα­βο­λές δεν περιο­ρί­ζο­νται σε απλές νομο­τε­χνι­κές βελ­τιώ­σεις αλλά εισά­γουν νέους θεσμούς και στοι­χεία.

Οι αλλαγές αφορούν τους νέους (από 16/9) θανά­τους. Για παλαιό­τε­ρους θανά­τους εξα­κο­λου­θεί να ισχύει το προη­γού­μενο καθε­στώς, με εξαι­ρέ­σεις που προ­βλέ­πουν οι μετα­βα­τι­κές δια­τά­ξεις.

Περιο­ρι­σμός ευθύνης κλη­ρο­νό­μου για τα χρέη κλη­ρο­νο­μιάς

Σε μια ριζική πραγ­μα­τικά αλλαγή, το νέο καθε­στώς προ­βλέ­πει ότι ο κλη­ρο­νό­μος δεν ευθύ­νε­ται αυτο­μά­τως με την προ­σω­πική του περιου­σία για τις οφειλές της κλη­ρο­νο­μίας.

Δεν κιν­δυ­νεύει δηλαδή αυτο­μά­τως το σπίτι του, η περιου­σία του, οι κατα­θέ­σεις του από χρέη που έχουν να κάνουν με την κλη­ρο­νο­μη­θείσα περιου­σία στην περί­πτωση της απο­δο­χής της.

Για παρά­δειγμα κάποιος κλη­ρο­νο­μεί από τον πατέρα του μια κατοι­κία αξίας 160.000 ευρώ. Στην πορεία δια­πι­στώ­νει ότι υπάρ­χουν οφειλές προς τρά­πε­ζες και Δημόσιο. 250.000 ευρώ.

Ο κλη­ρο­νό­μος δεν θα κληθεί να πλη­ρώ­σει τη διαφορά των 90.000 ευρώ.

Αν όμως που­λή­σει ή μετα­βι­βά­σει περιου­σιακά στοι­χεία κατά παρά­βαση του νόμου, μειώσει με πράξεις ή παρα­λεί­ψεις του την αξία της κλη­ρο­νο­μιάς ή δεν τηρήσει τη σειρά με την οποία πρέπει να ικα­νο­ποι­η­θούν πιστω­τές και λοιποί δικαιού­χοι, τότε μπορεί να βρεθεί προ­σω­πικά εκτε­θει­μέ­νος.

Νόμιμη μοίρα

Ο νέος κώδικας προ­βλέ­πει ότι η νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελά­χι­στο ποσοστό της κλη­ρο­νο­μιάς που ο νόμος προ­στα­τεύει και κατο­χυ­ρώ­νει υπο­χρε­ω­τικά υπέρ των πιο στενών συγ­γε­νών του απο­βιώ­σα­ντος,  πλέον δεν δίνει εμπράγ­ματο δικαί­ωμα (δηλαδή ποσοστό πάνω στα ίδια τα ακίνητα), αλλά παρέχει στον δικαιούχο μια καθαρά χρη­μα­τική αξίωση κατά των υπό­λοι­πων κλη­ρο­νό­μων.

Για παρά­δειγμα, ένας γονέας με δύο παιδιά αφήνει με διαθήκη ένα σπίτι αξίας 200.000 ευρώ μόνο στο ένα. Εφόσον δεν υπάρχει επιζών σύζυγος, χρέη, προη­γού­με­νες παροχές ή άλλα στοι­χεία που αλλά­ζουν τον υπο­λο­γι­σμό, κάθε παιδί θα δικαιού­νταν χωρίς διαθήκη το 50% της περιου­σίας. Η νόμιμη μοίρα του παιδιού που παρα­λεί­φθηκε είναι το μισό αυτού του ποσο­στού, δηλαδή 25% ή 50.000 ευρώ.

Το πρώτο παιδί μπορεί να κρα­τή­σει ολό­κληρο το σπίτι, αλλά πρέπει να κατα­βά­λει 50.000€ στον αδελφό του. Εάν δεν δια­θέ­τει το ποσό, θα πρέπει να ανα­ζη­τη­θεί άλλη λύση, όπως συμ­φω­νία μεταξύ των δύο πλευρών, χρη­μα­το­δό­τηση ή αξιο­ποί­ηση δια­φο­ρε­τι­κού περιου­σια­κού στοι­χείου. Εάν δεν υπάρξει συμ­φω­νία, η υπόθεση μπορεί να κατα­λή­ξει στο δικα­στή­ριο.

Κλη­ρο­νο­μική σύμβαση

Ο ιδιο­κτή­της περιου­σίας μπορεί εν ζωή να οργα­νώ­σει τη διαδοχή τη περιου­σίας μέσω της υπο­γρα­φής μιας σύμ­βα­σης που υπο­γρά­φε­ται ενώπιων συμ­βο­λαιο­γρά­φου με αυτο­πρό­σωπη παρου­σία των συμ­βαλ­λο­μέ­νων.

Για παρά­δειγμα, ένας γονέας δια­θέ­τει σπίτι αξίας 250.000 ευρώ και οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση αξίας 300.000 ευρώ. Μπορεί να οργα­νώ­σει τη διαδοχή, ώστε το παιδί που εργά­ζε­ται στην επι­χεί­ρηση να την ανα­λά­βει και το άλλο να πάρει το σπίτι, προ­βλέ­πο­ντας συγ­χρό­νως τον τρόπο κάλυψης της δια­φο­ράς των 50.000 ευρώ.

Σύμβαση δια­νο­μής

Εδώ η σύμβαση υπο­γρά­φε­ται από τους συγκλη­ρο­νό­μους μετά το θάνατο. Συμ­φω­νούν απευ­θείας για το πώς θα μοι­ρα­στεί η περιου­σία και τη συμ­φω­νία λει­τουρ­γία και ως αποδοχή κλη­ρο­νο­μιάς.

Για παρά­δειγμα, δύο αδέλφια κλη­ρο­νο­μούν ένα σπίτι, μια βιο­τε­χνία και κατα­θέ­σεις. Μπορούν να συμ­φω­νή­σουν ότι ο ένας θα κρα­τή­σει το σπίτι και ο άλλος την βιο­τε­χνία, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τις κατα­θέ­σεις για να καλύ­ψουν τη διαφορά αξίας.

Επιζών σύζυγος

Ενι­σχύ­ε­ται και η θέση του επι­ζώ­ντος συζύγου. Όταν συντρέ­χει με ένα παιδί, η εξ αδια­θέ­του μερίδα του αυξά­νε­ται στο ένα τρίτο, ενώ με δύο ή περισ­σό­τερα παιδιά παρα­μέ­νει στο ένα τέταρτο. Αποκτά, επι­πλέον, δικαί­ωμα απο­κλει­στι­κής χρήσης της οικο­γε­νεια­κής κατοι­κίας χωρίς αντάλ­λαγμα για ένα έτος.

Σύντρο­φος ελεύ­θε­ρης συμ­βί­ω­σης

Για πρώτη φορά παρέ­χε­ται προ­στα­σία – έστω και περιο­ρι­σμένη – στον σύντροφο ελεύ­θε­ρης συμ­βί­ω­σης του θανόντα (δηλαδή σε ζευ­γά­ρια που συζού­σαν σταθερά και μόνιμα, χωρίς να έχουν παντρευ­τεί ή να έχουν υπο­γρά­ψει σύμφωνο συμ­βί­ω­σης). Υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις αποκτά δικαιώ­ματα στην κατοι­κία ακόμη και στην ίδια την κλη­ρο­νο­μιά.

Ο Βαγ­γέ­λης και η Ασπασία συζού­σαν σε ελεύ­θερη σχέση (χωρίς γάμο ή σύμφωνο) για 17 χρόνια στο ίδιο σπίτι. Ο Βαγ­γέ­λης πεθαί­νει ξαφνικά, χωρίς να αφήσει διαθήκη, έχοντας στην κυριό­τητά του ένα δια­μέ­ρι­σμα. Δεν είχε παιδιά, οι γονείς του έχουν πεθάνει και ήταν μονα­χο­παίδι Οι μόνοι μακρι­νοί συγ­γε­νείς του είναι κάποια ξαδέρ­φια.

Με το παλαιό καθε­στώς: Το σπίτι θα πήγαινε στα ξαδέρ­φια του. Ασπασία θα έπρεπε να εγκα­τα­λεί­ψει το σπίτι και δεν θα έπαιρνε τίποτα.

Με τον νέο νόμο καθε­στώς :Επειδή ο Μάνος δεν έχει κοντι­νούς συγ­γε­νείς (μέχρι 4η τάξη), η Κατε­ρίνα απο­δει­κνύει τη μακρο­χρό­νια κοινή τους πορεία και κλη­ρο­νο­μεί το 100% του δια­με­ρί­σμα­τος, απο­κλεί­ο­ντας τα ξαδέρ­φια.

Ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες

Το νέο πλαίσιο δεν καταρ­γεί τις ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες όμως εισά­γο­νται αυστη­ρό­τε­ρες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για τη γνη­σιό­τητα τους.

Με το παλιό καθε­στώς : Αρκούσε η γραφή, η ημε­ρο­μη­νία και η υπο­γραφή του διαθέτη στο χαρτί.

Με το νέο καθε­στώς: Όταν με την ιδιό­γραφη διαθήκη παρα­λεί­πο­νται εντελώς από την κλη­ρο­νο­μιά οι πολύ κοντι­νοί συγ­γε­νείς (όπως ο σύζυγος ή τα παιδιά), ο έλεγχος της γνη­σιό­τη­τας κατά τη δημο­σί­ευση γίνεται εξαι­ρε­τικά σχο­λα­στι­κός.

Πηγή: skai.gr