Εκτός δημοτικών συμβουλίων αιρετοί με χρέη, ενώ οι υπηρεσίες που όφειλαν να ελέγξουν και να ενημερώσουν… καθυστερούν

• Ο νόμος και η εγκύ­κλιος του Υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών ανα­θέ­τουν συγκε­κρι­μέ­νες και δεσμευ­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις στην οικο­νο­μική υπη­ρε­σία κάθε Δήμου και στον γραμ­μα­τέα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης

Το ασυμ­βί­βα­στο λόγω οφειλών, που μπορεί να θέσει αυτο­δι­καίως εκτός αξιώ­μα­τος δημάρ­χους, δημο­τι­κούς συμ­βού­λους, συμ­βού­λους και προ­έ­δρους δημο­τι­κών κοι­νο­τή­των για χρέη προς τον Δήμο άνω των 300 ευρώ, έχει εξε­λι­χθεί σε μείζον θέμα για την Τοπική Αυτο­διοί­κηση.

Έχει οδη­γή­σει σε εκπτώ­σεις αιρετών σε διά­φο­ρους δήμους της χώρας και σε δεκάδες προ­σφυ­γές ενώπιον του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας. Πίσω από τις υπο­θέ­σεις αυτές, όμως, ανα­δει­κνύ­ε­ται ένα δεύτερο ζήτημα που αφορά στην ίδια τη διοί­κηση: ο νόμος έχει οικο­δο­μή­σει έναν μηχα­νι­σμό ο οποίος λει­τουρ­γεί μόνο εφόσον οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες ενερ­γούν αυτε­παγ­γέλ­τως, αμελ­λητί και με πλη­ρό­τητα. Όπου αυτό δεν συμ­βαί­νει, το ασυμ­βί­βα­στο υφί­στα­ται αλλά δεν δια­πι­στώ­νε­ται, και αιρετοί που κατά νόμο έχουν ήδη εκπέσει εξα­κο­λου­θούν να ασκούν καθή­κο­ντα.

Το πλαίσιο

Σύμφωνα με το άρθρο 11 του ν. 4804/2021, δήμαρ­χοι, δημο­τι­κοί σύμ­βου­λοι, σύμ­βου­λοι και πρό­ε­δροι δημο­τι­κών κοι­νο­τή­των δεν μπορούν να είναι, από οποια­δή­ποτε αιτία, οφει­λέ­τες του Δήμου, των νομικών προ­σώ­πων δημο­σίου δικαίου του, των κοι­νω­φε­λών επι­χει­ρή­σεων, της ΔΕΥΑ και των νομικών προ­σώ­πων ιδιω­τι­κού δικαίου στα οποία συμ­με­τέ­χει ο Δήμος, εφόσον η συνο­λική οφειλή υπερ­βαί­νει τα 300 ευρώ. Στο πεδίο εφαρ­μο­γής εμπί­πτουν κλήσεις της Δημο­τι­κής Αστυ­νο­μίας, τέλη, μισθώ­ματα, τροφεία, λογα­ρια­σμοί ύδρευ­σης και κάθε άλλη βεβαιω­μένη απαί­τηση.

Η οφειλή δεν εμπο­δί­ζει την υπο­ψη­φιό­τητα. Δημιουρ­γεί όμως ασυμ­βί­βα­στο με την κατοχή του αξιώ­μα­τος, το οποίο αίρεται με εξό­φληση ή νόμιμη ρύθμιση. Για τα χρέη που προ­ϋ­πήρ­χαν της εκλογής, ο νόμος αρχικά προ­έ­βλεπε απο­κλει­στική προ­θε­σμία 10 ημερών από την ανα­κή­ρυξη. Για οφειλές που δημιουρ­γού­νται μετά την ανα­κή­ρυξη ή κατά τη διάρ­κεια της θητείας, ισχύει απο­κλει­στική προ­θε­σμία 10 ημερών αφότου η βεβαί­ωση κατα­στεί ορι­στική και ο αιρετός λάβει γνώση ή, αν ασκηθεί ένδικο βοήθημα, αφότου εκδοθεί τελε­σί­δικη απόφαση. Αν η προ­θε­σμία παρέλ­θει άπρακτη, ο αιρετός εκπί­πτει αυτο­δι­καίως το ίδιο συμ­βαί­νει όταν προβεί σε ρύθμιση και αδια­φο­ρή­σει για την εξέλιξη της.

Οι υπο­χρε­ώ­σεις της οικο­νο­μι­κής υπη­ρε­σίας

Το κρίσιμο σημείο του νόμου είναι ότι δεν ανα­θέ­τει τον έλεγχο στην πρω­το­βου­λία των αιρετών ή των πολι­τι­κών τους αντι­πά­λων. Τον ανα­θέ­τει στην οικο­νο­μική υπη­ρε­σία του Δήμου, η οποία, σύμφωνα με τη ρητή δια­τύ­πωση του άρθρου 11, «κατόπιν αυτε­παγ­γέλ­του ελέγχου όλων των ανα­κη­ρυ­χθέ­ντων, οφείλει αμελ­λητί να ενη­με­ρώ­σει τον Επόπτη ΟΤΑ». Η υπο­χρέ­ωση είναι διπλή: αυτε­πάγ­γελ­τος έλεγχος, χωρίς να απαι­τεί­ται αίτημα ή καταγ­γε­λία, και άμεση ενη­μέ­ρωση της επο­πτεύ­ου­σας αρχής, χωρίς χρονική ευχέ­ρεια.

Η εγκύ­κλιος 1334 του Υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών της 28ης Δεκεμ­βρίου 2023, με υπο­γραφή του ανα­πλη­ρωτή υπουρ­γού Θεό­δω­ρου Λιβά­νιου, εξει­δί­κευσε την υπο­χρέ­ωση αυτή με τρόπο που δεν αφήνει περι­θώ­ριο ερμη­νείας. Η εγκύ­κλιος εφιστά την προσοχή στις οικο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες να ελέγ­χουν κάθε φορά τον χρόνο κατά τον οποίο ο αιρετός κατέστη οφει­λέ­της, διότι από αυτόν εξαρ­τά­ται ποια προ­θε­σμία εφαρ­μό­ζε­ται. Για κάθε οφειλή που γεν­νά­ται μετά την ανα­κή­ρυξη, η υπη­ρε­σία πρέπει να τεκ­μη­ριώ­νει πότε δημιουρ­γή­θηκε, πότε βεβαιώ­θηκε, πότε έγινε ορι­στική, πότε και πώς γνω­στο­ποι­ή­θηκε στον αιρετό και αν ασκή­θηκε προ­σφυγή.

Εδώ εντο­πί­ζε­ται και το μεγα­λύ­τερο κενό στην πράξη. Όταν η υπη­ρε­σία δεν βεβαιώ­νει εγκαί­ρως ή δεν κοι­νο­ποιεί νομίμως, ο αιρετός αποκτά έρεισμα να ισχυ­ρι­στεί ότι δεν έλαβε γνώση, όπως συμ­βαί­νει με τους περισ­σό­τε­ρους προ­σφεύ­γο­ντες στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Η αμέλεια της υπη­ρε­σίας μετα­τρέ­πε­ται έτσι σε επι­χεί­ρημα υπέρ του οφει­λέτη.

Οι υπο­χρε­ώ­σεις της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης

Ο δεύ­τε­ρος κρίκος του μηχα­νι­σμού είναι ο γραμ­μα­τέας της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης, ο οποίος στο σημε­ρινό μετα­βα­τικό σύστημα επο­πτείας ασκεί τις αρμο­διό­τη­τες του Επόπτη ΟΤΑ. Ο νόμος του επι­βάλ­λει να εκδώσει δια­πι­στω­τική πράξη έκπτω­σης «το αργό­τερο εντός 15 ημερών από τότε που έλαβε γνώση της μη εξό­φλη­σης ή μη ρύθ­μι­σης της οφειλής από την οικο­νο­μική υπη­ρε­σία». Η προ­θε­σμία είναι δεσμευ­τική και η πράξη δεν έχει κατα­σκευα­στικό αλλά δια­πι­στω­τικό χαρα­κτήρα: δεν δημιουρ­γεί το ασυμ­βί­βα­στο, βεβαιώ­νει ότι επήλθαν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις του νόμου και ότι η έκπτωση έχει ήδη επέλθει αυτο­δι­καίως.

Η περί­πτωση της Ρόδου

Τον Δεκέμ­βριο του 2023, ενώ οικο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες άλλων δήμων της ζώνης ευθύνης της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου είχαν ήδη ενη­με­ρώ­σει και επί­κειτο η έκδοση πράξεων έκπτω­σης πριν από την ορκω­μο­σία, η Οικο­νο­μική Υπη­ρε­σία του Δήμου Ρόδου δεν είχε προβεί σε καμία ενέρ­γεια, αν και υπο­χρε­ού­νταν να το πράξει αυτε­παγ­γέλ­τως. Κατά πλη­ρο­φο­ρίες, στη δημο­τική αρχή επι­κρα­τούσε η αντί­ληψη ότι η προ­θε­σμία τακτο­ποί­η­σης έληγε πριν από την ορκω­μο­σία, ενώ ήδη φερόταν ως πιθανή η έκπτωση νεο­ε­κλε­γέ­ντος δημο­τι­κού συμ­βού­λου σε δημο­τική ενότητα της δυτικής πλευράς του νησιού και μιας συμ­βού­λου τοπικού συμ­βου­λίου.

Ο έλεγχος που τελικά διε­νερ­γή­θηκε, τον Φεβρουά­ριο του 2024, αφο­ρούσε περίπου 1.400 ΑΦΜ και ανέ­δειξε τρι­ψή­φιο αριθμό περι­πτώ­σεων αιρετών τοπικών κοι­νο­τή­των και ανα­πλη­ρω­μα­τι­κών με οφειλές άνω των 300 ευρώ, ενώ ο έλεγχος οφειλών προς τη ΔΕΥΑ Ρόδου εκκρε­μούσε.

Γιατί καθυ­στε­ρούν οι έλεγχοι και πού βρί­σκο­νται οι ευθύνες

Η καθυ­στέ­ρηση δεν είναι ροδί­τικη ιδιαι­τε­ρό­τητα. Σε πολλούς δήμους οι οικο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες δεν δια­θέ­τουν αυτο­μα­το­ποι­η­μένα συστή­ματα που να δια­σταυ­ρώ­νουν τους ΑΦΜ των ανα­κη­ρυ­χθέ­ντων με τα μητρώα οφει­λε­τών του Δήμου, της ΔΕΥΑ και των λοιπών νομικών προ­σώ­πων, με απο­τέ­λε­σμα ο έλεγχος να γίνεται χει­ρω­να­κτικά και απο­σπα­σμα­τικά. Οφειλές από κλήσεις, τέλη και μισθώ­ματα συχνά δεν έχουν βεβαιω­θεί ορι­στικά στην ταμειακή υπη­ρε­σία πριν από την εγκα­τά­σταση. Και πηγές ανα­φέ­ρουν απρο­θυ­μία δημο­τι­κών αρχών να ελέγ­ξουν μέλη της δικής τους παρά­τα­ξης, μετα­θέ­το­ντας το ζήτημα στο μέλλον.

Καμία από τις αιτίες αυτές δεν απαλ­λάσ­σει από ευθύνη. Ο νόμος χρη­σι­μο­ποιεί τις λέξεις «οφείλει» και «αμελ­λητί» τόσο για την οικο­νο­μική υπη­ρε­σία όσο και για τον γραμ­μα­τέα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης, και η εγκύ­κλιος απευ­θύ­νε­ται ονο­μα­στικά σε αμφό­τε­ρους. Όταν η υπη­ρε­σία δεν ελέγχει ή δεν ενη­με­ρώ­νει, η παρά­λειψη δεν μένει κρυφή. Οποιοσ­δή­ποτε έχει έννομο συμ­φέ­ρον, συνήθως συνυ­πο­ψή­φιοι ή η αντι­πο­λί­τευση, μπορεί να κατα­θέ­σει ένσταση στο Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο. Ο γραμ­μα­τέας της Απο­κε­ντρω­μέ­νης οφείλει να εκδώσει πράξη μόλις περιέλ­θουν σε γνώση του στοι­χεία, από οποια­δή­ποτε πηγή. Και σε ελέγ­χους του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου ή της Εθνικής Αρχής Δια­φά­νειας οι παρα­λεί­ψεις εντο­πί­ζο­νται και επι­σύ­ρουν πει­θαρ­χι­κές ευθύνες για τους υπαλ­λή­λους που αμέ­λη­σαν να βεβαιώ­σουν εγκαί­ρως τα χρέη ή να διε­νερ­γή­σουν τον έλεγχο. Στο μεταξύ, όμως, συλ­λο­γικά όργανα συνε­δριά­ζουν και απο­φα­σί­ζουν με τη συμ­με­τοχή προ­σώ­πων που κατά νόμο έχουν εκπέσει, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για το κύρος των απο­φά­σεών τους.