Στέλιος Περράκης: Το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι à la carte

Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή στην Κύπρο, το Κυπριακό παραμένει μία από τις πλέον επίμονες και δύσκολες εκκρεμότητες της διεθνούς πολιτικής. Την ίδια ώρα, οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η διαρκής ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι τουρκικές διεκδικήσεις και οι ανακατατάξεις στο διεθνές σύστημα δημιουργούν ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο η Ελλάδα καλείται να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα και παράλληλα να διατηρήσει τον ρόλο της ως παράγοντας σταθερότητας.
Σε αποκλειστική συνέντευξη του στη «δ», ο Στέλιος Περράκης, Ομότιμος Καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών και πρώην Αντιπρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, Πρόεδρος του Κέντρου Διεθνούς Δικαίου και Διπλωματίας και των Διεθνολογικών Συναντήσεων Ναυπλίου, πρώην Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Εξωτερικών και πρώην Πρέσβης-Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδος στο Συμβούλιο της Ευρώπης, μιλά για όλες τις κρίσιμες πτυχές της σημερινής συγκυρίας.
Αναφέρεται στις προοπτικές επανέναρξης των συνομιλιών για το Κυπριακό, στο ζήτημα των αγνοουμένων και στο «δικαίωμα στην αλήθεια», ενώ αναλύει τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τη διεθνή της παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, σχολιάζει τη σταθερή τουρκική στρατηγική, το casus belli, τις «κόκκινες γραμμές» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και τον ρόλο του Διεθνούς Δικαίου σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως επισημαίνει, η διεθνής δικαιοταξία δοκιμάζεται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά του στην Κάσο, στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου και στο επερχόμενο Συμπόσιο «Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο», που θα πραγματοποιηθεί στις 4-6 Σεπτεμβρίου.
Μια συζήτηση για την Κύπρο, το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τον ρόλο της Ελλάδας σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς — αλλά και για τα όρια ανάμεσα στη διπλωματική διαχείριση και την απαρέγκλιτη υπεράσπιση του Διεθνούς Δικαίου.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
• Κύριε Καθηγητά, θα ήθελα να ξεκινήσουμε από το Κυπριακό, με αφορμή τον νέο κύκλο συζητήσεων που άνοιξε 52 χρόνια μετά. Εκτιμάτε ότι υπάρχει πιθανότητα σύγκλισης όταν η ίδια η ζωή έχει καλύψει τα κενά και η θητεία του Γ.Γ. του ΟΗΕ ολοκληρώνεται στο τέλος του έτους;
Είναι σαφές κα. Παμπρή, ότι ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Guterres θα ήθελε να προωθήσει «λύση/διευθέτηση» του Κυπριακού-ενός από τα πλέον χρονίζοντα ανοιχτά θέματα στα ΗΕ- πριν το γύρισμα του χρόνου. Μια τελευταία προσπάθεια, με αβέβαιη προοπτική, αν και «σχεδιασμένη» από την ειδική στις «διευθετήσεις» δύσκολων ζητημάτων, πρώην ΥπΕξ της Κολομβίας Μ.Α. Ολγκίν. Τώρα, με «εμπλοκή» και της Ε.Ε. Παρόλο το ασαφές του σχεδίου για μια μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ένα απροσδιόριστο σχήμα- (συν)-ομοσπονδιακό(;)- που (θα) διατηρεί ενιαία κυριαρχία, μία διεθνή εκπροσώπηση, μία ιθαγένεια, αλλά και με δύο «συνιστώντα» Μέρη πολιτικά ισότιμα και «άγνωστο» καταστατικό status. Και quid με την παράνομη και μη αναγνωρισμένη «ΤΔΒΚ» τυπικά έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας; Και ενώ η Τουρκία επιμένει στη λύση «δύο κρατών», γνωρίζοντας ότι τα ΗΕ δεν μπορούν να προσχωρήσουν σε τέτοια θέση, αυτονόητα και η Κυπριακή Δημοκρατία. Η κάμψη των συνεπειών της παράνομης βίας στο Νησί-όπως διαπιστώθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας (Αποφάσεις 541,550/83, 789/90)- θα πρέπει να γίνει αποδεκτή από τη Λευκωσία, να αναγνωρίσει δηλαδή «δικαίωμα αυτοδιάθεσης» στους Τουρκοκύπριους, κάτι που θα συνιστούσε ανατροπή στη διεθνή δικαιοταξία, αλλά και τις θέσεις της Ε.Ε., το δικαιοπολιτικό κεκτημένο της οποίας οριοθετεί-και μάλιστα υπό δικαστικό έλεγχο- τις όποιες εκάστοτε- επιτρεπτές παρεκκλίσεις. Γι’αυτό η Ε.Ε. συνιστά έναν κρίσιμο παράγοντα. Το αν το σχέδιο είναι επαρκώς λυσιτελές μέτρο για μια λειτουργική Κύπρο, «εξελιγμένη», θα φανεί αρχικά στην πολιτική βούληση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Επίσης, το κατά πόσο η εμμονή στο διεθνές/ ευρωπαϊκό δίκαιο είναι ρεαλιστική, εφόσον θα εξαρτάται από τις ενδεχόμενες αποδεκτές «αποκλίσεις» από το Δίκαιο, με επικράτηση πολιτικών επιλογών στο πλαίσιο μιας άλλης λογικής και τάξης πραγμάτων.
Ανεξάρτητα λοιπόν από την περιδίνηση στο σύγχρονο κόσμο, η όποια παράκαμψη θεμελιωδών αρχών/αξιών σε μια δικαιοκρατική πολιτεία (π.χ. αρχή της πλειοψηφίας) οδηγεί σε αδιέξοδα, έτσι η καταστατική εκτροπή προς όφελος μιας δήθεν διευθέτησης δεν οδηγεί σε επίλυση ζητήματος. Αντίθετα, το περιπλέκει. Βλ. χαρακτηριστικά Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Και ας μη λησμονείται ότι η κυρίαρχη Κυπριακή Δημοκρατία είναι αυτή που έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα αλλαγής/τροποποίησης των Συνθηκών (Master of the Treaties). Οι επόμενες εβδομάδες σε Λευκωσία και Νέα Υόρκη θα δείξουν εάν υπάρχει κάτι περισσότερο από Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ως εξέλιξη.
• Γνωρίζουμε την ευαισθησία σας κ. Καθηγητά στο ζήτημα των αγνοουμένων. Τελικά πέντε δεκαετίες μετά την εισβολή ακόμη δεν έχει κλείσει ο κύκλος της αναζήτησης και φίλοι & συγγενείς συνεχίζουν να αναζητούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Τι κάναμε λάθος;
Αν το 1974 η εισβολή και κατοχή της Κύπρου και οι επιπτώσεις συνιστούν μείζον «εθνικό τραύμα», το ανθρωπιστικό ζήτημα των «Αγνοουμένων» παραμένει η πλέον ευαίσθητη πολιτικά/νομικά/κοινωνικά διάσταση και γι’ αυτό απαιτούσε/απαιτεί άλλη αντιμετώπιση. Συνυφασμένο με το δικαίωμα στην αλήθεια, την αλήθεια για το χαμό (στο πεδίο/ εκτέλεση) προσφιλών προσώπων, μαχητών και αμάχων της τραγωδίας, αλλά και για τις «συνθήκες» της κάθε απώλειας· επίσης την αλήθεια για την ευθύνη που αναλογεί κρατική/ατομική. Τα λάθη είναι πολλά και ανατρέχουν ήδη από τα πρώτα χρόνια διερεύνησης του ζητήματος. Η Ιστορία θα τα καταγράψει.
Και σήμερα είναι ευθύνη της Κύπρου, της Ελλάδας και πρωταρχικά της Τουρκίας η αποκάλυψη της αλήθειας, προκειμένου οι «Αγνοούμενοι» να αναγνωριστούν τυπικά νεκροί· δηλαδή να επέλθει λύτρωση από την αγωνία της απώλειας και συνακόλουθα να οδηγηθούμε στο πένθος και στο θρήνο, στην πρέπουσα απόδοση τιμής των νεκρών και ταφή τους. Δεν είναι τυχαίο πάντως, που το ζήτημα δεν καταγράφεται ούτε στις πρώτες σκέψεις/κινήσεις των ΗΕ στην τρέχουσα περίοδο για επανέναρξή της διαδικασίας διευθέτησης του Κυπριακού. Θα μπορούσε να είναι προοίμιο οποιασδήποτε συζήτησης για τη διευθέτηση του Κυπριακού. Απαιτεί όμως την Αλήθεια και αυτό αφορά όλους. Να ανοίξουν «φάκελοι», οι στρατιωτικές ζώνες στην κατεχόμενη Κύπρο να αποχαρακτηριστούν κάτι που δεν διαφαίνεται, αλλά δεν άνοιξε και ο φάκελος «Κύπρος 1974».
Βέβαια λειτουργεί η «Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους/ΔΕΑ». Και ανεξάρτητα από τις προσπάθειες της, ο τρόπος λειτουργίας, λάθη και παραλείψεις στη μεθοδολογία εξέτασης λειψάνων και χρόνια γενικότερη αβελτηρία, οδήγησαν στην παρούσα θλιβερή κατάσταση να υπάρχουν περίπου 700 Ελλαδίτες και ελληνοκύπριοι που (πιθανώς) έχασαν τη ζωή τους το 1974, αλλά δεν βρέθηκαν/ταυτοποιήθηκαν ακόμη λείψανά τους. Μόνο στο Στρασβούργο παραμένει τυπικά ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου τη Ευρώπης (ΣοΕ) η μη συμμόρφωση της Τουρκίας στις σχετικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου /ΕυρΔΔΑ (τέταρτη διακρατική Κύπρος κατά Τουρκίας, Βαρνάβας κ.α., κ.λ.π.). Απαιτεί και από τους συγγενείς αγνοουμένων την διεκδίκηση της αλήθειας, και δικαστικά, που δυνητικά στρέφεται και έναντι Ελλάδας/Κύπρου (όπως συνέβη και απέδωσε στην Κύπρο -υπόθεση Βασιλείου κ.α.) για τις ευθύνες που τους αναλογούν. Επίσης, συνεχή προβολή του στα διεθνή fora.

• Σε μια περίοδο κ. Περράκη έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή, πώς μπορεί η Ελλάδα να ενισχύσει τον ρόλο της ως παράγοντας σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή;
Απαιτείται σοβαρή ανάλυση των γεωπολιτικών κινήσεων και εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου/Μέσης Ανατολής που καθημερινά μεταβάλλονται. Η επαναλαμβανόμενη ρητορική «περί παράγοντα σταθερότητας και ασφάλειας» στην περιοχή, δεν αρκεί. Ούτε αρκεί η αξιοποίηση της γεωγραφικής μας θέσης. Πρέπει να συνοδεύεται από πράξεις/πολιτικές που συνυπολογίζουν δεδομένα/αλλαγές στη διεθνή κοινότητα, στις διεθνείς υποχρεώσεις ως μέλους διεθνών θεσμών (ΗΕ, ΕΕ κ.λ.π.). Να ενδυναμώνει υφιστάμενες σχέσεις και εμβαθύνει συνεργασίες. Απαιτείται επίσης ουσιαστική παρουσία/συμμετοχή σε διεθνείς δραστηριότητες διεθνούς ασφάλειας (επιχειρήσεις Ασπίδες UNIFIL στο Λίβανο κ.λ.π.). Μια πλέον ενεργός συμμετοχή ως μέλος του ΣΑ αλλά και πρωτοβουλίες ενόψει και της Προεδρίας ΕΕ (Ιούλιος 2027). Ακόμη «προληπτικά» κινήσεις σε διεθνές επίπεδο ενόψει διαφαινόμενης νομοθετικής εμπλαισίωσης της «γαλάζιας πατρίδας». Ενδεικτικά παρεμβάσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Γ. Μανιάτη) είναι εξαιρετικά χρήσιμες και προκαλούν την προσοχή αρμοδίων οργάνων. Σε άλλο επίπεδο η κρίση στη Ceuta αποδεικνύει την ευαλωτότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης και του αβέβαιου βηματισμού του «Ευρωπαϊκού Συμφώνου Μετανάστευσης» που επιβάλλουν μια άλλη ευρωπαϊκή στάση για τη Μεσόγειο ως χώρο πολύπλευρης διακυβέρνησης. Η Ελλάδα που γνώρισε «εργαλειοποίηση» μεταναστευτικών ροών και αντιμετώπισε την κρίση του Έβρου, θα πρέπει να συμβάλει στην αντιμετώπιση του φαινομένου, με σεβασμό στις υποχρεώσεις που επιτάσσει το διεθνές δίκαιο, ο ευρωπαϊκός νομικός πολιτισμός και η αρχή της αλληλεγγύης. Αλλά και ενόψει των επικίνδυνων για την ευρωπαϊκή δημοκρατία απειλών/κινήσεων ακραίων πολιτικών/κομματικών σχηματισμών σε διάφορες χώρες μέλη. Γενικότερα, η χώρα μας οφείλει να υποστηρίζει αταλάντευτα διεθνείς θεσμούς και πολυμερή συνεργασία, να παρέχει αναφανδόν στήριξη στα Η.Ε. και στην προώθηση του «Συμφώνου για το Μέλλον» καθώς και της «Διακήρυξη για τις Μελλοντικές Γενιές» των Η.Ε. του 2024. Σημαντικές πράξεις για τις οποίες δεν ακούμε τίποτα στην Ελλάδα.
• Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης στις συναντήσεις με τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν ζητά την άρση του casus Belli, χωρίς να εισακούγεται. Τελικά όμως οι Τούρκοι έχουν σταθερή πολιτική, καθώς και προ ημερών το CHP αποφάσισε ότι δεν συντρέχει λόγος αλλαγής της εθνικής στρατηγικής. Έχουν συνέπεια οι Τούρκοι…
Είναι γεγονός ότι η Τουρκία διαχρονικά παρουσιάζει τις ίδιες θέσεις μεν, εξελικτικά όμως, αφού όχι μόνο διευρύνει τις διεκδικήσεις αλλά τις περιβάλλει πλέον με «νομιμοφανή» στοιχεία, συνήθως έωλα, δήθεν εκ του ισχύοντος διεθνούς δικαίου π.χ. UNCLOS στο οποίο σημειωτέον δε συμμετέχει, ή με στρεβλή ερμηνεία/προσέγγιση π.χ. για δήθεν «νομιμότητα» της εισβολής του ’74 για την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας με βάση πρόβλεψη της Συνθήκης Εγγυήσεως του 1960, επίκληση αβάσιμη, αφού ο υπερκείμενος- σύμφωνα με το Χάρτη του ΟΗΕ (άρ. 103) -κανόνας της απαγόρευσης προσφυγής στη χρήση βίας, δεν κάμπτεται από οποιαδήποτε άλλη συμβατική πράξη. Εξάλλου η διεθνής παρανομία στη κατεχόμενη Κύπρο και η μη αναγνώριση εννόμων αποτελεσμάτων της εισβολής του 1974 έχει υπογραμμιστεί από Αποφάσεις του ΣΑ/ΗΕ αλλά και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (βλ. γνωμοδότηση για το Κόσοβο, 2010). Ή ακόμα η αμφισβήτηση του καθεστώτος νησιών στο Β.Α. Αιγαίο, αφού η συνθήκη της Λωζάνης 103 χρόνια μετά, γνωρίζει νέες αναθεωρητικές αναγνώσεις.
Ασφαλώς, η σημερινή ενισχυμένη διεθνής θέση της Τουρκίας, της επιτρέπει να ελίσσεται και να μην επιζητά πράγματι διευθέτηση διαφορών- ιδίως με νομικά μέσα. {{Εξάλλου, η Τουρκία δεν διαθέτει κουλτούρα διεθνούς δικαιοσύνης εξ’ού και η στάση της στην ελληνική μονομερή προσφυγή στη Χάγη για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας το 1976 αλλά και η πολιτική επιλογή των «διαπραγματεύσεων» από την πλευρά της Άγκυρας, ως κατάλληλης διαδικασίας συνεννοήσεων.}}
Η εν λόγω διεθνής θέση, παρόλα τα πολλαπλά προβλήματα στην εσωτερική λειτουργία του κράτους (δημοκρατία, δικαιοσύνη, κράτος δικαίου) δεν προκαλούν διεθνείς αντιδράσεις, όπως και η απουσία βούλησης να ανταποκριθεί σε διεθνείς υποχρεώσεις έναντι διεθνών οργανισμών.
Η στάση αυτή στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας δεν εγείρει μόνο απορίες στην Αθήνα αλλά και στις Βρυξέλλες. Η μη αναγνώριση της Κυπριακή Δημοκρατίας, η μη πρόσκληση σε διάσκεψη των ΗΕ και μάλιστα υπό την Κυπριακή Προεδρία στην Ε.Ε., η μη συμμόρφωση προς αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων (Στρασβούργο), ο αποκλεισμός κυπριακών πλοίων από τουρκικά λιμάνια κ.λ.π., θέτει ζητήματα αλλά και η αντίστοιχη θέση της Αθήνας όμως είναι εφεκτική. Το διεθνές κλίμα γύρω από τις μεγάλες συγκρούσεις στον πλανήτη αλλά και οι υποβόσκουσες κρίσεις, καθώς και η αμφίσημη θέση διεθνών δρώντων, δεν διευκολύνει θετικές εξελίξεις και αυτήν την περίοδο, ιδίως στην Ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, στην εγγύς Ανατολή και επέκεινα, όπου οι απειλές, η κινητικότητα είναι διαρκείς. Τελικά, οι «Ευρωπαίοι» αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως εταίρο στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας ή ως μέλος της «Ευρωπαϊκής Διάσκεψης» όπου μετέχουν και μη μέλη της Ε.Ε.
• Με δεδομένες τις εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ποια θεωρείτε ότι είναι η «κόκκινη γραμμή» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και ποιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να αναληφθούν ώστε να διασφαλιστούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας χωρίς να διαταραχθεί η περιφερειακή σταθερότητα;
Η διεθνής συγκυρία της δυστοπίας, τα ρήγματα στη διεθνή δικαιοταξία, πρώτιστα με την πολιτική Trump και τις επιπτώσεις στο σύστημα των Η.Ε., η τάση αποδρομής από το κανονιστικό πλαίσιο του Χάρτη Η.Ε. και η αναζήτηση «out of the box» λύσεων για την παγκόσμια διακυβέρνηση (π.χ. Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα) δείχνουν τη σημασία της προσήλωσης μας σε μια θεσμική και νομικά βασισμένη εθνική πολιτική, που συντρέχει με το εθνικό συμφέρον, αλλά και με ευελιξία ενόψει ρευστού περιβάλλοντος. Οι «κόκκινες γραμμές» ορίζονται από το ίδιο-εκάστοτε- διεθνές κανονιστικό πλαίσιο και τις συναφείς ρυθμίσεις που οι εθνικές πολιτικές αντιλαμβάνονται αντιλαμβάνονται και τελικά εφαρμόζουν διαφορετικά, ενώ το Δίκαιο παραμένει το ίδιο (όπως υπενθυμίζει το ΔΔΧ). Πρόκειται δηλαδή για πολιτική άποψη, γι’αυτό και οι νομικές «παραδοξότητες». Η όποια παραβατική/αντιδιεθνής συμπεριφορά αντιμετωπίζεται με κατάλληλες κινήσεις ενώπιον διεθνών θεσμών (ΗΕ, Σ.Α., ΔΔΧ, ΕΕ, ΣοΕ/ΕυρΔΔΑ) πέρα από τις όποιες ασκήσεις διπλωματίας. Και βέβαια εκτός της ασκούμενης πολιτικής ασφάλειας και άμυνας της χώρας, σε διμερές/πολυμερές επίπεδο. Ανεξάρτητα από όποια αντίληψη υπάρχει για το αποτελεσματικό μέτρο που θα ανασχέσει ή μεταβάλλει την παράβαση, το να ζητάς π..χ επιβολή κυρώσεων στην Τουρκία δεν μπορεί ισοσκελίζεται πάραυτα με τη θέση περί «αναποτελεσματικού μέτρου» ή «ελλειμματικής λειτουργίας» διεθνούς θεσμού π.χ. Συμβούλιο ΕΕ, ΣΑ/ ΗΕ) ή με απουσία εμπιστοσύνης στη διεθνή δικαιοσύνη (π.χ. Χάγη).

• Τον Σεπτέμβριο οργανώνεται ένα σημαντικό συνέδριο στην Κάσο. Θα ήθελα να μας δώσετε κάποια στοιχεία του προγράμματος και επ´ ευκαιρία να ρωτήσω αν θεωρείτε ότι υπάρχει ακόμη πιθανότητα να ποντίσουμε το περίφημο καλώδιο ή ολοκληρώθηκε η «ναυμαχία» της Κάσου;
Το Συμπόσιο της Κάσου, στις 4-6 Σεπτεμβρίου «Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο», είναι μια επιστημονική συνάντηση του Κέντρου Διεθνούς Δικαίου και Διπλωματίας συμβολική και πρωτότυπη. Πράγματι, πρώτη φορά διοργανώνεται στο «Ηρωικό Νησί» μια τέτοια διεθνολογική εκδήλωση πάνω σε κρίσιμα θέματα διεθνούς πολιτικής, που η επικαιρότητα τους προσδίδει ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Εντάσσεται στη λογική διεθνολογικών διοργανώσεων στην περιφέρεια της πατρίδας (Ρόδος, Καστελόριζο, Χάλκη, Λήμνος, Λέσβος κ.λ.π) που εξετάζουν κεντρικά ζητήματα -διαχρονικής εθνικής προτεραιότητας ιδιαίτερα στο θαλάσσιο χώρο του Αρχιπελάγους Αιγαίου, από δικαιική και πολιτική σκοπιά (καθεστώς νησιών, οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών, στενά, αρμοδιότητες στο θαλάσσιο χώρο, ζητήματα ασφάλειας κ.λ.π. ).
Ζητήματα που απαιτούν ωστόσο, ανεξάρτητα από την διαχρονία της εκκρεμότητας, μια διαρκή επιστημονική παρακολούθηση και επεξεργασία, συνεκτιμώντας εξελίξεις θεωρίας και πρακτικής, τις αέναες διπλωματικές κινήσεις και βέβαια το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον. Ταυτόχρονα τέτοιες «Συναντήσεις» εξετάζουν και μείζονα διεθνή θέματα της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Ασφαλώς προσεγγίζοντας και την διεθνή/ευρωπαϊκή επικαιρότητα (βλ. κρίση Ceuta, ευρωπαϊκό σύμφωνο μετανάστευσης, επερχόμενη 22η Σύνοδος ΓΣ/ΗΕ).
Η Κάσος και το «επεισόδιο» του 2025, με την εμπλοκή τουρκικών πολεμικών πλοίων στην έρευνα πόντισης υποβρύχιου καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου στο στενό μεταξύ Κάσου- Καρπάθου, δεν καταγράφηκε απλά στο καλειδοσκόπιο των εξελίξεων εθνικού/διεθνούς χαρακτήρα. Συνιστά και μια ακόμα περίπτωση μελέτης του τρόπου αντιμετώπισης μιας πρόκλησης/αμφισβήτησης δικαιωμάτων, που η χώρα αρύεται από το Διεθνές Δίκαιο Θαλάσσης. Ειδικότερα, εγείρονται ερωτηματικά για την αντιμετώπιση της τουρκικής αναθεωρητικής διάθεσης, αλλά και της διεκδικητικής «εμπέδωσης» αντιλήψεων για το περιεχόμενο της λεγόμενης «γαλάζιας πατρίδας», που μελλοντικά θα προσλάβει και «κανονιστικό πλαίσιο» στην Τουρκία. Έμεινε η αμφισημία για την παροχή της «άδειας» και η διερώτηση για την «λάθος διαχείριση;», αφού παρέμεινε «αδιευκρίνιστο» το ακριβές καθεστώς έκτασης στην ΑΟΖ των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της θέσης της Κάσου για οριοθέτηση ακόμα και με την Κύπρο. Σε κάθε περίπτωση τα στοιχεία του φακέλου «Κάσος» είναι εξόχως διδακτικά.
Ακόμα και αν η αδράνεια/μη άσκηση δικαιώματος δεν το εξαλείφει, δημιουργείται πολιτικά- αίσθηση μετάθεσης για το «αβέβαιο χρονικά» μέλλον, δηλαδή τις «καλένδες» (;) η άσκησή του. Μια τέτοια εξέλιξη ασφαλώς δεν συνάδει με την πολιτική που θα πρέπει να ακολουθεί η Ελλάδα. Από την άλλη, η πρόσφατη γαλλική συμμετοχή της Μeridiam στο σχέδιο σύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου -και μάλιστα πλειοψηφικά- ασφαλώς προσδίδει μια άλλη διάσταση στο όλο σχέδιο και την προοπτική υλοποίησης του. Μένει να καταδειχτεί η επίπτωση της εν λόγω συμμετοχής στην τουρκική θέση/στάση, ενώ ερωτηματικό τίθεται για το κατά πόσο το εθνικό συμφέρον υπηρετείται περισσότερο με την παραχώρηση της «πλειοψηφίας» στη γαλλική εταιρεία και με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Είναι λοιπόν με μια ιδιαίτερη ενσυναίσθηση που θα βρεθούμε στην Κάσο.