Χρήστος Μιχαλάκης: «Χρειάζεται κοινός σχεδιασμός για το νέο τουριστικό προϊόν της Δωδεκανήσου»

Κύριε Μιχα­λάκη πώς εξε­λίσ­σε­ται η αγορά αυτή την περίοδο;

Στο ξεκί­νημα της σεζόν, τον Μάρτη και τον Απρίλη, υπήρχε σημα­ντική ανη­συ­χία. Η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι επι­πτώ­σεις της στην ενέρ­γεια δημιούρ­γη­σαν ένα πολύ δύσκολο περι­βάλ­λον. Κανείς δεν ήξερε πώς θα αντι­δρά­σει η αγορά. Αλλά πρέπει να είμαστε ρεα­λι­στι­κοί.

Οι κύριες χώρες από τις οποίες αντλούμε του­ρί­στες αντι­με­τω­πί­ζουν μεγάλη οικο­νο­μική ύφεση με αβέβαιη διάρ­κεια. Κανείς δεν γνω­ρί­ζει πότε και πώς θα ξεφύ­γουν από αυτή.

Παράλ­ληλα, η γεω­πο­λι­τική αστά­θεια παρα­μέ­νει πολύ μεγάλη. Αυτά τα στοι­χεία επη­ρε­ά­ζουν άμεσα τη συμπε­ρι­φορά των ταξι­διω­τών και το ύψος των δαπανών τους.

Μέσα σε αυτό το περι­βάλ­λον, σύμφωνα με τα στοι­χεία των αερο­δρο­μίων η εικόνα των του­ρι­στι­κών αφίξεων είναι θετική για τη Ρόδο και λίγο μειω­μέ­νες για την Κω. Ενώ και οι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες αερο­πο­ρι­κές θέσεις μέχρι το τέλος Οκτω­βρίου εμφα­νί­ζο­νται αυξη­μέ­νες τόσο για τη Ρόδο όσο και για την Κω.

Οι αγορές δεν κινού­νται όλες με τον ίδιο ρυθμό. Η βρε­τα­νική αγορά παρου­σιά­ζει καλή εικόνα, ενώ σε τμήματα της Κεντρι­κής Ευρώπης κατα­γρά­φε­ται υστέ­ρηση. Συνο­λικά, το πρόσημο παρα­μέ­νει θετικό.

Η σύγκριση γίνεται με το 2025, μια χρονιά με ιδιαί­τερα υψηλές επι­δό­σεις στις αφίξεις αλλά και στα έσοδα. Πρέπει επίσης να λαμ­βά­νουμε υπόψη ότι μεγάλο μέρος των επι­σκε­πτών μας προ­έρ­χε­ται από χώρες που αντι­με­τω­πί­ζουν οικο­νο­μι­κές πιέσεις και γεω­πο­λι­τική αστά­θεια. Αυτές οι συν­θή­κες επη­ρε­ά­ζουν τον τρόπο με τον οποίο κατα­να­λώ­νουν κατά τη διάρ­κεια των δια­κο­πών τους.

Το του­ρι­στικό πακέτο αλλά και η αγορά των νησιών μας για τους γνω­στούς λόγους έχει ακρι­βύ­νει.

Οι επι­σκέ­πτες μας αντι­με­τω­πί­ζουν τα ίδια προ­βλή­ματα με εμάς. Λογικό και ανα­με­νό­μενο είναι να υπάρχει συγκρα­τη­μένη κατα­νά­λωση.

Οι αυξη­μέ­νες αφίξεις και τα αυξη­μένα έσοδα όπως λέτε δεν απο­τυ­πώ­νε­ται στην τοπική αγορά

Το ενερ­γειακό κόστος και συνο­λικά τα αυξη­μένα λει­τουρ­γικά έξοδα δημιουρ­γούν πίεση στις μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις. Χρειά­ζο­νται πραγ­μα­τικά στοι­χεία για να γνω­ρί­ζουμε πώς κινεί­ται η αγορά και ποιο είναι το οικο­νο­μικό απο­τύ­πωμα της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η απο­τί­μηση πρέπει να βασί­ζε­ται σε μετρή­σιμα δεδο­μένα και όχι μόνο στην εμπει­ρία ή στην εικόνα που δια­μορ­φώ­νει ο καθένας.

Σε αυτή την ανάγκη απαντά το Παρα­τη­ρη­τή­ριο του Επι­με­λη­τη­ρίου;

Το Παρα­τη­ρη­τή­ριο απο­τε­λεί πρω­το­βου­λία που ξεκί­νησε κατά την προη­γού­μενη διοι­κη­τική περίοδο και υλο­ποιεί­ται από τη σημε­ρινή διοί­κηση. Ανα­πτύσ­σε­ται σε συνερ­γα­σία με το Οικο­νο­μικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών και περι­λαμ­βά­νει ψηφιακή πλατ­φόρμα με τη χρήση τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης. Στόχος είναι να παρα­κο­λου­θούμε τις του­ρι­στι­κές ροές και την κίνηση της αγοράς στα Δωδε­κά­νησα μέσα από πραγ­μα­τι­κούς δείκτες και μετρή­σιμα δεδο­μένα.

Με αυτόν τον τρόπο μπο­ρούμε να έχουμε ενη­μέ­ρωση σε πραγ­μα­τικό χρόνο, να εκτι­μούμε την πορεία της αγοράς και να σχε­διά­ζουμε πιο τεκ­μη­ριω­μέ­νες παρεμ­βά­σεις.

Ποιον ρόλο θέλει να έχει το Επι­με­λη­τή­ριο στον δημόσιο διάλογο;

Το Επι­με­λη­τή­ριο εκπρο­σω­πεί περίπου 25.000 μέλη από όλους τους κλάδους της αγοράς και τα νησιά των Δωδε­κα­νή­σων.

Οφείλει να παρεμ­βαί­νει στα κέντρα λήψης απο­φά­σεων με σαφή­νεια, τεκ­μη­ρί­ωση και γνώση των πραγ­μα­τι­κών συν­θη­κών.

Αυτή είναι η κατεύ­θυνση που έχει δια­μορ­φω­θεί τα προη­γού­μενα χρόνια υπό την προ­ε­δρία του Γιάννη Πάππου και σε αυτή συνε­χί­ζουμε. Το Επι­με­λη­τή­ριο κατα­θέ­τει θέσεις, διεκ­δι­κεί λύσεις και ανα­δει­κνύει τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν οι επι­χει­ρή­σεις και οι κάτοι­κοι των νησιών.

Ποιες είναι οι βασικές διεκ­δι­κή­σεις του Επι­με­λη­τη­ρίου;

Μία σταθερή διεκ­δί­κηση ήταν και είναι η επα­να­φορά των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών ΦΠΑ στα νησιά. Έχει επα­νέλ­θει στα νησιά πλην της Ρόδου. Θα συνε­χί­σουμε να διεκ­δι­κούμε την επα­να­φορά με κάθε τρόπο μέχρι την διόρ­θωση αυτής της αδικίας για τη Ρόδο. Παράλ­ληλα, έχουμε επι­ση­μά­νει επα­νει­λημ­μένα τη δυσλει­τουρ­γία του Μετα­φο­ρι­κού Ισο­δύ­να­μου.

Όταν οι σχε­τι­κές απο­ζη­μιώ­σεις κατα­βάλ­λο­νται ύστερα από δύο ή τρία χρόνια, καμία επι­χεί­ρηση δεν μπορεί να τις εντάξει ουσια­στικά στον οικο­νο­μικό της προ­γραμ­μα­τι­σμό. Το κόστος έχει ήδη δημιουρ­γη­θεί και δεν μετα­φέ­ρε­ται στην τελική τιμή των προ­ϊ­ό­ντων και των υπη­ρε­σιών.

Πόσο επι­βα­ρύ­νει η νησιω­τι­κό­τητα τις επι­χει­ρή­σεις και τους κατοί­κους;

Τα Δωδε­κά­νησα αντι­με­τω­πί­ζουν αυξη­μένο μετα­φο­ρικό κόστος, τόσο στις ακτο­πλοϊ­κές όσο και στις αερο­πο­ρι­κές μετα­κι­νή­σεις. Από το 2021 έχουν κατα­γρα­φεί σημα­ντι­κές αυξή­σεις, ενώ και η τιμή των καυ­σί­μων στα νησιά παρα­μέ­νει υψη­λό­τερη σε σχέση με την ηπει­ρω­τική χώρα. Αυτή η διαφορά επη­ρε­ά­ζει το κόστος των προ­ϊ­ό­ντων, των υπη­ρε­σιών και την καθη­με­ρι­νό­τητα κάθε νησιώτη. Πρό­κει­ται για μια μόνιμη συνθήκη, η οποία υπάρχει δώδεκα μήνες τον χρόνο και πρέπει να λαμ­βά­νε­ται υπόψη στον σχε­δια­σμό των εθνικών πολι­τι­κών.

Στον δημόσιο διάλογο γίνεται συχνά αναφορά στον υπερ­του­ρι­σμό. Πώς βλέπετε αυτή τη συζή­τηση;

Η συζή­τηση επι­κε­ντρώ­νε­ται συνήθως στην εικόνα του Αυγού­στου για τα μικρά νησιά ή των 2-3 μηνών για τη Ρόδο και τη Κω και σε ορι­σμέ­νες ημέρες αυξη­μέ­νης επι­σκε­ψι­μό­τη­τας.

Η πραγ­μα­τι­κό­τητα των νησιών περι­λαμ­βά­νει ολό­κληρο το έτος και ιδιαί­τερα τους χει­με­ρι­νούς μήνες. Η επο­χι­κό­τητα παρα­μέ­νει έντονη. Για να αξιο­λο­γη­θεί σωστά η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, πρέπει να εξε­τά­ζο­νται οι πραγ­μα­τι­κές δυνα­τό­τη­τες κάθε νησιού, η διάρ­κεια της περιό­δου, οι δια­θέ­σι­μες υπο­δο­μές και οι ανάγκες της τοπικής κοι­νω­νίας. Δεν είναι και δεν πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως κάτι στατικό αλλά δυνα­μικό.

Σε ποιες υπο­δο­μές εντο­πί­ζο­νται σήμερα οι μεγα­λύ­τε­ρες ελλεί­ψεις στα Δωδε­κά­νησα;

Οι ανάγκες δια­φέ­ρουν από νησί σε νησί, υπάρ­χουν όμως ορι­σμένα κοινά προ­βλή­ματα. Πολλές λιμε­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις, που απο­τε­λούν βασικές πύλες εισόδου, χρειά­ζο­νται εκσυγ­χρο­νι­σμό ώστε να αντα­πο­κρί­νο­νται με ασφά­λεια και επάρ­κεια στη σημε­ρινή κίνηση. Αντί­στοιχα, απαι­τού­νται παρεμ­βά­σεις στα αερο­δρό­μια, στη δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των, στην ενερ­γειακή επάρ­κεια και στις υπη­ρε­σίες υγείας. Πρό­κει­ται για τομείς που συν­δέ­ο­νται άμεσα με την καθη­με­ρι­νό­τητα των κατοί­κων, αλλά και με τη λει­τουρ­γία των νησιών κατά την του­ρι­στική περίοδο και όχι μόνο. Στον τομέα της υγείας, εκτός από τις κτι­ρια­κές και τεχνι­κές υπο­δο­μές, υπάρχει σοβαρό ζήτημα υπο­στε­λέ­χω­σης.

Το πρό­βλημα είναι εντο­νό­τερο στα μικρό­τερα νησιά και χρειά­ζε­ται σταθερό σχε­δια­σμό, ώστε οι δομές να λει­τουρ­γούν με επάρ­κεια όλο τον χρόνο. Ιδιαί­τερη σημασία έχει και η ενερ­γειακή ασφά­λεια.

Οι ηλε­κτρι­κές δια­συν­δέ­σεις μπορούν να συμ­βά­λουν στην επάρ­κεια του ενερ­γεια­κού εφο­δια­σμού και να στη­ρί­ξουν τη μετά­βαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανά­πτυ­ξης. Η δια­χεί­ριση των απορ­ριμ­μά­των όπως και του νερού απο­τε­λεί επίσης μια σημα­ντική πρό­κληση. Η αυξη­μένη του­ρι­στική κίνηση επι­βα­ρύ­νει τις υπάρ­χου­σες υπο­δο­μές και απαιτεί σύγ­χρο­νες εγκα­τα­στά­σεις, καλύ­τερο συντο­νι­σμό και μακρο­χρό­νιο σχε­δια­σμό. Χωρίς επαρ­κείς υπο­δο­μές, αυξά­νε­ται το κόστος λει­τουρ­γίας των επι­χει­ρή­σεων, επι­βα­ρύ­νε­ται η καθη­με­ρι­νό­τητα των κατοί­κων και περιο­ρί­ζο­νται οι δυνα­τό­τη­τες μιας πιο ισορ­ρο­πη­μέ­νης του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Η βιώσιμη ανά­πτυξη για εμάς είναι μια δια­δι­κα­σία συνε­χούς προ­σαρ­μο­γής και δημιουρ­γίας. Χρειά­ζο­νται έξυπνες λύσεις, αξιο­ποί­ηση της σύγ­χρο­νης τεχνο­λο­γίας και υπο­δο­μές που θα επι­τρέ­πουν στα νησιά μας να αντα­πο­κρί­νο­νται στις ανάγκες της νέας εποχής.

Τα Δωδε­κά­νησα δια­θέ­τουν τη δυνα­μική να μετα­τρέ­ψουν τις προ­κλή­σεις της νησιω­τι­κό­τη­τας σε ευκαι­ρίες εκσυγ­χρο­νι­σμού, δια­σφα­λί­ζο­ντας την ποιό­τητα ζωής των κατοί­κων και την υψηλή προ­στι­θέ­μενη αξία του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος.

Μιλάτε συχνά για την ανάγκη μετά­βα­σης σε ένα νέο του­ρι­στικό μοντέλο. Τι σημαί­νει αυτό στην πράξη;

Κάθε νησί έχει τη δική του ταυ­τό­τητα και τα δικά του ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά. Η Ρόδος και η Κως απο­τε­λούν τις βασικές πύλες εισόδου από το εξω­τε­ρικό και στη­ρί­ζο­νται σε μεγάλο βαθμό στον μαζικό του­ρι­σμό. Παράλ­ληλα, τα μικρό­τερα νησιά έχουν ανα­πτύ­ξει ειδι­κό­τε­ρες μορφές του­ρι­σμού και δια­φο­ρε­τι­κές εμπει­ρίες.

Η επόμενη ημέρα απαιτεί μια πιο ολο­κλη­ρω­μένη προ­σέγ­γιση και ουσια­στική συνερ­γα­σία μεταξύ των νησιών.

Κανένα νησί δεν μπορεί να σχε­διά­ζει τη στρα­τη­γική του απο­μο­νω­μένο από τα γει­το­νικά του. Χρειά­ζε­ται να εξε­τά­ζουμε πώς μπορούν να συν­δε­θούν οι προ­ο­ρι­σμοί, να συμπλη­ρώ­νει ο ένας τον άλλο και να δημιουρ­γού­νται κοινές του­ρι­στι­κές δια­δρο­μές και εμπει­ρίες. Δεν είναι λογικό να μην υπάρ­χουν αρκετές μαρίνες για την ανά­πτυξη του θαλάσ­σιου του­ρι­σμού όταν η γει­το­νική χώρα έχει επεν­δύ­σει πάρα πολλά για αυτό τον τομέα. Αυτό είναι ένα μόνο παρά­δειγμα από τα πολλά. Ένα άλλο παρά­δειγμα είναι η περί­πτωση της Καλύ­μνου, που έχει ανα­πτύ­ξει δυνα­μικά τον αναρ­ρι­χη­τικό του­ρι­σμό. Την έχει βοη­θή­σει να δια­φο­ρο­ποι­η­θεί του­ρι­στικά και να της βελ­τιώ­σει την επο­χι­κό­τητα. Είναι μια εξαι­ρε­τική ειδική μορφή του­ρι­σμού και μάλιστα ήπια. Η κύρια πύλη εισόδου είναι η Κως, άρα εξαρ­τά­ται από το αερο­δρό­μιο και τα λιμάνια της Κω όπως και την σωστή δια­σύν­δεση της. Επίσης γει­το­νικά της νησιά όπως η Λέρος και η Πάτμος, δια­θέ­τουν ισχυρή παρου­σία στον θρη­σκευ­τικό, πολι­τι­στικό, γαστρο­νο­μικό ή θαλάσ­σιο του­ρι­σμό. Η σύνδεση αυτών των δια­φο­ρε­τι­κών ταυ­το­τή­των μπορεί να δημιουρ­γή­σει ένα πιο ολο­κλη­ρω­μένο και μονα­δικό στον κόσμο του­ρι­στικό προϊόν για τα Δωδε­κά­νησα.

Μπορεί το Επι­με­λη­τή­ριο να ανα­λά­βει τον συντο­νι­σμό αυτής της προ­σπά­θειας;

Αυτός είναι ο στόχος μας. Το Επι­με­λη­τή­ριο μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως ο θεσμός που θα φέρει στο ίδιο τραπέζι τους παρα­γω­γι­κούς φορείς, τις επι­χει­ρή­σεις, την αυτο­διοί­κηση και την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα. Χρειά­ζε­ται να σχε­διά­σουμε το νέο του­ρι­στικό προϊόν που θα οδη­γή­σει τα Δωδε­κά­νησα στην επόμενη περίοδο ανά­πτυ­ξης.

Το Παρα­τη­ρη­τή­ριο και το ανα­πτυ­ξιακό συνέ­δριο που προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται για τις 20 Νοεμ­βρίου, σε συνερ­γα­σία με τον Economist, εντάσ­σο­νται σε αυτή την κατεύ­θυνση. Σκοπός είναι να δια­μορ­φω­θεί ένα συνο­λικό σχέδιο για τα νησιά, βασι­σμένο σε πραγ­μα­τικά δεδο­μένα, στη συνερ­γα­σία και στις ανάγκες κάθε προ­ο­ρι­σμού.