SpotTheDama: Ένα ψηφιακό εργαλείο για το πλατώνι στα χέρια των πολιτών

Ενα πρω­το­πο­ριακό ψηφιακό εργα­λείο για τη διάσωση αλλά και τη συνύ­παρξη με τα ελάφια της Ρόδου, έχουν πλέον στα χέρια τους οι κάτοι­κοι αλλά και οι επι­σκέ­πτες του νησιού. Το SpotTheDama αξιο­ποιεί την πλατ­φόρμα ArcGIS Survey123, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν εύκολα και δωρεάν να κατα­γρά­φουν είτε από υπο­λο­γι­στή είτε από κινητό τηλέ­φωνο, περι­στα­τικά αλλη­λε­πί­δρα­σης με το πλατώνι.

Πίσω απόν αυτή την πρω­το­πο­ριακή πρω­το­βου­λία βρί­σκε­ται η κ. Λυδία Κολιάδη, η οποία τη σχε­δί­ασε και την εκπό­νησε στο πλαίσιο της διπλω­μα­τι­κής της εργα­σίας στο Δια­τμη­μα­τικό Πρό­γραμμα Μετα­πτυ­χια­κών Σπουδών «Νέες Τεχνο­λο­γίες για την Περι­βαλ­λο­ντική Εκπαί­δευση και τη Βιώσιμη Ανά­πτυξη» του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου (Τμήμα Περι­βάλ­λο­ντος σε συνερ­γα­σία με το Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας). Πρό­κει­ται για ένα ψηφιακό εργα­λείο συμ­με­το­χι­κής χαρ­το­γρά­φη­σης μέσω του οποίου κάθε πολίτης μπορεί εύκολα, γρήγορα και δωρεάν να κατα­γρά­φει τις… συνα­ντή­σεις του με το εμβλη­μα­τικό πλατώνι (Dama dama).

Η σημασία του εγχει­ρή­μα­τος είναι διπλή και εξαι­ρε­τικά κρίσιμη τόσο για τη Ρόδο όσο και για το πλατώνι. Από τη μία πλευρά, το πλατώνι απο­τε­λεί ένα σπάνιο, προ­στα­τευό­μενο είδος, ζωντανό σύμβολο και ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της φυσικής και πολι­τι­στι­κής ταυ­τό­τη­τας της Ρόδου. Από την άλλη, η επι­βί­ωσή του έρχεται συχνά σε σύγκρουση με την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα. Ειδικά τα τελευ­ταία χρόνια, και μετά τις μεγάλες και κατα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές που έπληξαν το νησί με απο­κο­ρύ­φωμα το 2023, τα ελάφια έχουν μετα­κι­νη­θεί πιο κοντά σε κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές και καλ­λιέρ­γειες ανα­ζη­τώ­ντας τροφή και νερό. Ως απο­τέ­λε­σμα, οι ανα­φο­ρές για θεάσεις, τροχαία ατυ­χή­ματα (ιδιαί­τερα στο οδικό δίκτυο της Νότιας Ρόδου) και αγρο­τι­κές ζημιές έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί κατα­κό­ρυφα, προ­κα­λώ­ντας έντονες δια­μαρ­τυ­ρίες από την πλευρά των παρα­γω­γών.

Η δημιουρ­γός του SpotTheDama, Λυδία Κολιάδη, περι­γρά­φει στη «δ» το σκε­πτικό πίσω από την ιδέα:

«Η ιδέα για το SpotTheDama προ­έ­κυψε μέσα από την ανάγκη να συν­δέ­σουμε την ακα­δη­μαϊκή έρευνα με την πραγ­μα­τι­κό­τητα που βιώνει καθη­με­ρινά το νησί μας. Τα τελευ­ταία χρόνια οι ανα­φο­ρές για θεάσεις πλα­τω­νιών, τροχαία ατυ­χή­ματα και αγρο­τι­κές ζημιές εμφα­νί­ζο­νται όλο και συχνό­τερα. Ακούμε διαρκώς για αυτές τις συνα­ντή­σεις, όμως η πλη­ρο­φο­ρία συνήθως χάνεται. Σκέ­φτηκα λοιπόν πως αξιο­ποιώ­ντας τις νέες τεχνο­λο­γίες θα μπο­ρού­σαμε να συγκε­ντρώ­σουμε αυτά τα πολύ­τιμα δεδο­μένα, δίνο­ντας φωνή στους ανθρώ­πους που έρχο­νται σε επαφή με τα ελάφια, ειδικά στις περιο­χές στη νότια πλευρά της Ρόδου».

Η και­νο­το­μία της πρω­το­βου­λίας έγκει­ται στην αξιο­ποί­ηση των νέων τεχνολογΙών για τη γεφύ­ρωση αυτού του κενού, προ­σφέ­ρο­ντας μια σύγ­χρονη απά­ντηση σε ένα χρόνιο πρό­βλημα. Για πρώτη φορά, η ακα­δη­μαϊκή έρευνα συν­δέ­ε­ται άμεσα με την εμπει­ρία των ανθρώ­πων που έρχο­νται σε επαφή με τα ελάφια.

Όπως εξηγεί η κ. Λυδία Κολιάδη «το SpotTheDama είναι μια πρω­το­βου­λία επι­στή­μης των πολιτών (citizen science), μέσα από την οποία κάθε πολίτης μπορεί να κατα­γρά­ψει εύκολα και ανώνυμα ένα περι­στα­τικό αλλη­λε­πί­δρα­σης ανθρώ­που και πλα­τω­νιού. Στόχος είναι η συγκέ­ντρωση γεω­χω­ρι­κών δεδο­μέ­νων που μπορούν να συμ­βά­λουν στην καλύ­τερη κατα­νό­ηση του τρόπου με τον οποίο άνθρω­ποι και πλα­τώ­νια μοι­ρά­ζο­νται τον ίδιο χώρο στη Ρόδο. Το όραμα μου είναι να δημιουρ­γη­θεί στα­διακά μια κοι­νό­τητα πολιτών που θα συμ­βάλ­λει ενεργά στην κατα­γραφή της παρου­σίας του πλα­τω­νιού στη Ρόδο. Πιστεύω ότι η επι­στήμη μπορεί και πρέπει να είναι πιο ανοιχτή στην κοι­νω­νία. Θα ήθελα το SpotTheDama να απο­τε­λέ­σει έναν απλό τρόπο, μέσα από τον οποίο οι πολίτες θα ανα­κα­λύ­ψουν ότι και η δική τους παρα­τή­ρηση έχει αξία και μπορεί να συμ­βά­λει στην επι­στη­μο­νική έρευνα».

Η λει­τουρ­γία του SpotTheDama, το οποίο έχει ανα­πτυ­χθεί πάνω στην επαγ­γελ­μα­τική πλατ­φόρμα γεω­χω­ρι­κών δεδο­μέ­νων ArcGIS Survey123, είναι εξαι­ρε­τικά απλή. Ο χρήστης κατα­χω­ρεί την ημε­ρο­μη­νία και την ώρα του συμ­βά­ντος, εντο­πί­ζει στον χάρτη την ακριβή τοπο­θε­σία της συνά­ντη­σης και επι­λέ­γει τον τύπο του περι­στα­τι­κού (απλή θέαση, τροχαίο ατύχημα ή αγρο­τική ζημιά). Προ­αι­ρε­τικά, μπορεί να προ­σθέ­σει μια φωτο­γρα­φία, καθώς και να συμπλη­ρώ­σει τυχόν σχόλια ή λεπτο­μέ­ρειες στο ειδικό πεδίο των γενικών παρα­τη­ρή­σεων. Η αναφορά παρα­μέ­νει απο­λύ­τως ανώνυμη, δια­σφα­λί­ζο­ντας την ελεύ­θερη συμ­με­τοχή όλων.

Σχετικά με τη δια­δι­κα­σία και τη χρη­σι­μό­τητα των δεδο­μέ­νων, η κ. Λυδία Κολιάδη, επι­ση­μαί­νει:

«Η συμ­με­τοχή είναι εξαι­ρε­τικά απλή και διαρκεί περίπου ένα λεπτό. Μπορεί να γίνει άμεσα μέσω ενός απλού συν­δέ­σμου στο δια­δί­κτυο, ενώ παράλ­ληλα δίνεται η δυνα­τό­τητα λήψης της δωρεάν εφαρ­μο­γής ArcGIS Survey123 για κινητές συσκευές για όσους επι­θυ­μούν πιο μόνιμη και γρήγορη πρό­σβαση στη φόρμα κατα­γρα­φής. Ο τελικός στόχος δεν είναι μόνο η συλλογή δεδο­μέ­νων. Είναι να μετα­τρα­πούν οι μεμο­νω­μέ­νες κατα­γρα­φές των πολιτών σε έναν δυνα­μικό χάρτη, που θα προ­σφέ­ρει μια πιο ολο­κλη­ρω­μένη εικόνα της αλλη­λε­πί­δρα­σης ανθρώ­που και πλα­τω­νιού στη Ρόδο. Το πλατώνι απο­τε­λεί ένα μονα­δικό στοι­χείο της φυσικής ταυ­τό­τη­τας του νησιού μας, αλλά και μια πραγ­μα­τι­κό­τητα που επη­ρε­ά­ζει την καθη­με­ρι­νό­τητα μας. Πιστεύω ότι η από­κτηση μιας πιο ολο­κλη­ρω­μέ­νης εικόνας για την αλλη­λε­πί­δραση ανθρώ­που και πλα­τω­νιού απο­τε­λεί βασική προ­ϋ­πό­θεση για να ανα­ζη­τη­θούν δίκαιες και ισορ­ρο­πη­μέ­νες λύσεις. Γι’ αυτό δημιουρ­γή­θηκε το SpotTheDama».

Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ένας εύκολος τρόπος ώστε οι ίδιοι οι πολίτες να συμ­βάλ­λουν συστη­μα­τικά στην κατα­γραφή περι­στα­τι­κών αλλη­λε­πί­δρα­σης ανθρώ­που και πλα­τω­νιού. Το SpotTheDama φιλο­δο­ξεί να καλύψει αυτό το κενό, δημιουρ­γώ­ντας μια κοινή βάση γεω­χω­ρι­κών δεδο­μέ­νων που μπορεί να λει­τουρ­γή­σει συμπλη­ρω­μα­τικά στις υπάρ­χου­σες πλη­ρο­φο­ρίες. Το πιο σημα­ντικό, μάλιστα, είναι πως τα δεδο­μένα και ο χάρτης που θα προ­κύ­ψουν από την κατα­γραφή δεν θα παρα­μεί­νουν στατικά στο αρχείο μιας ακα­δη­μαϊ­κής μελέτης, αλλά θα είναι ελεύ­θερα δια­θέ­σιμα σε οποιον­δή­ποτε δημόσιο, περι­βαλ­λο­ντικό ή τοπικό φορέα επι­θυ­μεί να τα αξιο­ποι­ή­σει για να λάβει πρα­κτικά μέτρα προ­στα­σίας και δια­χεί­ρι­σης.

Η επι­τυ­χία του εγχει­ρή­μα­τος εξαρ­τά­ται απο­κλει­στικά από τη συμ­με­τοχή του κοινού, καθώς όσο περισ­σό­τε­ροι πολίτες κατα­γρά­φουν τις εμπει­ρίες τους, τόσο πιο αξιό­πι­στη θα γίνεται η τελική εικόνα. Η πλατ­φόρμα κατα­γρα­φής θα παρα­μεί­νει ενεργή και ανοιχτή για τη συλλογή στοι­χείων καθ’ όλη τη διάρ­κεια εκπό­νη­σης της διπλω­μα­τι­κής εργα­σίας ενώ η συμ­με­τοχή γίνεται άμεσα μέσω του συν­δέ­σμου: https://arcg.is/1aKWCf0. Παράλ­ληλα παρέ­χε­ται και η δυνα­τό­τητα λήψης της εφαρ­μο­γής για κινητά. Για οποια­δή­ποτε πλη­ρο­φο­ρία ή διευ­κρί­νιση, η επι­κοι­νω­νία γίνεται απευ­θείας στο email [email protected].