SpotTheDama: Ένα ψηφιακό εργαλείο για το πλατώνι στα χέρια των πολιτών

Ενα πρωτοποριακό ψηφιακό εργαλείο για τη διάσωση αλλά και τη συνύπαρξη με τα ελάφια της Ρόδου, έχουν πλέον στα χέρια τους οι κάτοικοι αλλά και οι επισκέπτες του νησιού. Το SpotTheDama αξιοποιεί την πλατφόρμα ArcGIS Survey123, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν εύκολα και δωρεάν να καταγράφουν είτε από υπολογιστή είτε από κινητό τηλέφωνο, περιστατικά αλληλεπίδρασης με το πλατώνι.
Πίσω απόν αυτή την πρωτοποριακή πρωτοβουλία βρίσκεται η κ. Λυδία Κολιάδη, η οποία τη σχεδίασε και την εκπόνησε στο πλαίσιο της διπλωματικής της εργασίας στο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Νέες Τεχνολογίες για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» του Ιονίου Πανεπιστημίου (Τμήμα Περιβάλλοντος σε συνεργασία με το Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας). Πρόκειται για ένα ψηφιακό εργαλείο συμμετοχικής χαρτογράφησης μέσω του οποίου κάθε πολίτης μπορεί εύκολα, γρήγορα και δωρεάν να καταγράφει τις… συναντήσεις του με το εμβληματικό πλατώνι (Dama dama).
Η σημασία του εγχειρήματος είναι διπλή και εξαιρετικά κρίσιμη τόσο για τη Ρόδο όσο και για το πλατώνι. Από τη μία πλευρά, το πλατώνι αποτελεί ένα σπάνιο, προστατευόμενο είδος, ζωντανό σύμβολο και αναπόσπαστο κομμάτι της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Ρόδου. Από την άλλη, η επιβίωσή του έρχεται συχνά σε σύγκρουση με την ανθρώπινη δραστηριότητα. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, και μετά τις μεγάλες και καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν το νησί με αποκορύφωμα το 2023, τα ελάφια έχουν μετακινηθεί πιο κοντά σε κατοικημένες περιοχές και καλλιέργειες αναζητώντας τροφή και νερό. Ως αποτέλεσμα, οι αναφορές για θεάσεις, τροχαία ατυχήματα (ιδιαίτερα στο οδικό δίκτυο της Νότιας Ρόδου) και αγροτικές ζημιές έχουν πολλαπλασιαστεί κατακόρυφα, προκαλώντας έντονες διαμαρτυρίες από την πλευρά των παραγωγών.
Η δημιουργός του SpotTheDama, Λυδία Κολιάδη, περιγράφει στη «δ» το σκεπτικό πίσω από την ιδέα:
«Η ιδέα για το SpotTheDama προέκυψε μέσα από την ανάγκη να συνδέσουμε την ακαδημαϊκή έρευνα με την πραγματικότητα που βιώνει καθημερινά το νησί μας. Τα τελευταία χρόνια οι αναφορές για θεάσεις πλατωνιών, τροχαία ατυχήματα και αγροτικές ζημιές εμφανίζονται όλο και συχνότερα. Ακούμε διαρκώς για αυτές τις συναντήσεις, όμως η πληροφορία συνήθως χάνεται. Σκέφτηκα λοιπόν πως αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες θα μπορούσαμε να συγκεντρώσουμε αυτά τα πολύτιμα δεδομένα, δίνοντας φωνή στους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με τα ελάφια, ειδικά στις περιοχές στη νότια πλευρά της Ρόδου».
Η καινοτομία της πρωτοβουλίας έγκειται στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογΙών για τη γεφύρωση αυτού του κενού, προσφέροντας μια σύγχρονη απάντηση σε ένα χρόνιο πρόβλημα. Για πρώτη φορά, η ακαδημαϊκή έρευνα συνδέεται άμεσα με την εμπειρία των ανθρώπων που έρχονται σε επαφή με τα ελάφια.
Όπως εξηγεί η κ. Λυδία Κολιάδη «το SpotTheDama είναι μια πρωτοβουλία επιστήμης των πολιτών (citizen science), μέσα από την οποία κάθε πολίτης μπορεί να καταγράψει εύκολα και ανώνυμα ένα περιστατικό αλληλεπίδρασης ανθρώπου και πλατωνιού. Στόχος είναι η συγκέντρωση γεωχωρικών δεδομένων που μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο άνθρωποι και πλατώνια μοιράζονται τον ίδιο χώρο στη Ρόδο. Το όραμα μου είναι να δημιουργηθεί σταδιακά μια κοινότητα πολιτών που θα συμβάλλει ενεργά στην καταγραφή της παρουσίας του πλατωνιού στη Ρόδο. Πιστεύω ότι η επιστήμη μπορεί και πρέπει να είναι πιο ανοιχτή στην κοινωνία. Θα ήθελα το SpotTheDama να αποτελέσει έναν απλό τρόπο, μέσα από τον οποίο οι πολίτες θα ανακαλύψουν ότι και η δική τους παρατήρηση έχει αξία και μπορεί να συμβάλει στην επιστημονική έρευνα».

Η λειτουργία του SpotTheDama, το οποίο έχει αναπτυχθεί πάνω στην επαγγελματική πλατφόρμα γεωχωρικών δεδομένων ArcGIS Survey123, είναι εξαιρετικά απλή. Ο χρήστης καταχωρεί την ημερομηνία και την ώρα του συμβάντος, εντοπίζει στον χάρτη την ακριβή τοποθεσία της συνάντησης και επιλέγει τον τύπο του περιστατικού (απλή θέαση, τροχαίο ατύχημα ή αγροτική ζημιά). Προαιρετικά, μπορεί να προσθέσει μια φωτογραφία, καθώς και να συμπληρώσει τυχόν σχόλια ή λεπτομέρειες στο ειδικό πεδίο των γενικών παρατηρήσεων. Η αναφορά παραμένει απολύτως ανώνυμη, διασφαλίζοντας την ελεύθερη συμμετοχή όλων.
Σχετικά με τη διαδικασία και τη χρησιμότητα των δεδομένων, η κ. Λυδία Κολιάδη, επισημαίνει:
«Η συμμετοχή είναι εξαιρετικά απλή και διαρκεί περίπου ένα λεπτό. Μπορεί να γίνει άμεσα μέσω ενός απλού συνδέσμου στο διαδίκτυο, ενώ παράλληλα δίνεται η δυνατότητα λήψης της δωρεάν εφαρμογής ArcGIS Survey123 για κινητές συσκευές για όσους επιθυμούν πιο μόνιμη και γρήγορη πρόσβαση στη φόρμα καταγραφής. Ο τελικός στόχος δεν είναι μόνο η συλλογή δεδομένων. Είναι να μετατραπούν οι μεμονωμένες καταγραφές των πολιτών σε έναν δυναμικό χάρτη, που θα προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και πλατωνιού στη Ρόδο. Το πλατώνι αποτελεί ένα μοναδικό στοιχείο της φυσικής ταυτότητας του νησιού μας, αλλά και μια πραγματικότητα που επηρεάζει την καθημερινότητα μας. Πιστεύω ότι η απόκτηση μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας για την αλληλεπίδραση ανθρώπου και πλατωνιού αποτελεί βασική προϋπόθεση για να αναζητηθούν δίκαιες και ισορροπημένες λύσεις. Γι’ αυτό δημιουργήθηκε το SpotTheDama».
Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ένας εύκολος τρόπος ώστε οι ίδιοι οι πολίτες να συμβάλλουν συστηματικά στην καταγραφή περιστατικών αλληλεπίδρασης ανθρώπου και πλατωνιού. Το SpotTheDama φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό, δημιουργώντας μια κοινή βάση γεωχωρικών δεδομένων που μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στις υπάρχουσες πληροφορίες. Το πιο σημαντικό, μάλιστα, είναι πως τα δεδομένα και ο χάρτης που θα προκύψουν από την καταγραφή δεν θα παραμείνουν στατικά στο αρχείο μιας ακαδημαϊκής μελέτης, αλλά θα είναι ελεύθερα διαθέσιμα σε οποιονδήποτε δημόσιο, περιβαλλοντικό ή τοπικό φορέα επιθυμεί να τα αξιοποιήσει για να λάβει πρακτικά μέτρα προστασίας και διαχείρισης.
Η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται αποκλειστικά από τη συμμετοχή του κοινού, καθώς όσο περισσότεροι πολίτες καταγράφουν τις εμπειρίες τους, τόσο πιο αξιόπιστη θα γίνεται η τελική εικόνα. Η πλατφόρμα καταγραφής θα παραμείνει ενεργή και ανοιχτή για τη συλλογή στοιχείων καθ’ όλη τη διάρκεια εκπόνησης της διπλωματικής εργασίας ενώ η συμμετοχή γίνεται άμεσα μέσω του συνδέσμου: https://arcg.is/1aKWCf0. Παράλληλα παρέχεται και η δυνατότητα λήψης της εφαρμογής για κινητά. Για οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση, η επικοινωνία γίνεται απευθείας στο email spotthedama@gmail.com.