Η οικονομική χρήση του 2022 του Δήμου Ρόδου υπό τον μεγεθυντικό φακό του Γενικού Λογιστηρίου

• Η οριστική έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους αποκαλύπτει συστηματικές αδυναμίες στη διαχείριση δημοσίου χρήματος και προτείνει δημοσιονομικές διορθώσεις, ενώ ο Δήμος Ρόδου οδεύει προς χρόνια δημοσιονομική αποσάθρωση με σωρευμένα ελλείμματα άνω των 43 εκατ. ευρώ σε τέσσερα συνεχόμενα έτη

Ενας δήμος 115.000 κατοίκων, με προϋπολογισμό σχεδόν 200 εκατ. ευρώ, ο οποίος είναι ταυτόχρονα κόμβος τουρισμού διεθνούς εμβέλειας, βρέθηκε το 2024 στο επίκεντρο σκληρής κρατικής επιθεώρησης. Ο Δήμος Ρόδου, ο μεγαλύτερος νησιωτικός δήμος της χώρας, υποβλήθηκε σε τακτικό διαχειριστικό έλεγχο για το οικονομικό έτος 2022, με κλιμάκιο της Δημοσιονομικής Υπηρεσίας Εποπτείας και Ελέγχου Νομού Δωδεκανήσου να διενεργεί επιτόπιες επισκέψεις τον Μάρτιο του 2024. Η οριστική έκθεση, που φέρνει σήμερα στην δημοσιότητα η «δημοκρατική» αποτελεί έναν κατάλογο 38 ευρημάτων, δεκάδων συστάσεων και πρότασης επιβολής χρηματικών κυρώσεων. Πίσω από κάθε σελίδα της κρύβεται ένα ευρύτερο ερώτημα για το πώς λειτουργεί ένας μεγάλος ελληνικός δήμος όταν δεν τον βλέπει κανείς.

Το πλαίσιο: τέσσερα χρόνια ελλειμμάτων
Το πρώτο πράγμα που χτυπά στην έκθεση είναι το μέγεθος του δημοσιονομικού εκτροχιασμού. Η ελεγκτική ομάδα ζήτησε από τον φορέα εκτενή χρονοσειρά απολογιστικών δεδομένων. Αυτό που παρέλαβε αποδείχτηκε αποκαλυπτικό.
Μεταξύ των ετών 2016 και 2019 ο Δήμος Ρόδου σχημάτιζε σταθερά πλεονάσματα.
Οι εισπράξεις ξεπερνούσαν τα έξοδα, συσσωρεύοντας ταμειακό απόθεμα άνω των 32.949.319 ευρώ σε τέσσερα χρόνια. Από το 2020 και μετά η εικόνα αναστράφηκε ριζικά. Το 2020 το έλλειμμα ανήλθε σε 9.887.853 ευρώ, το 2021 σε 14.250.980 ευρώ, το 2022 σε 13.734.364 ευρώ και το 2023 σε 5.935.625 ευρώ. Αθροιστικά, τα τέσσερα αυτά χρόνια άφησαν πίσω τους τρύπα 43.808.822 ευρώ.
Η ελεγκτική ομάδα δέχεται ότι η πανδημία και οι πυρκαγιές του καλοκαιριού 2023 συνέβαλαν σε αυτή την εξέλιξη.
Ωστόσο επισημαίνει με έμφαση ότι το έτος ελέγχου, το 2022, δεν υπήρξαν ούτε πυρκαγιές ούτε περιορισμοί πανδημίας. Αντίθετα, οι τουριστικές αφίξεις στο νησί ανήλθαν σε 2.548.027, ξεπερνώντας ακόμα και το ρεκόρ του 2019 κατά 8%. Παρ’ όλα αυτά, τα έξοδα έφτασαν το μέγιστο σημείο τους, στα 97.765.332 ευρώ, και το έλλειμμα παρέμεινε τεράστιο. Η διαπίστωση αυτή δεν άφησε περιθώρια για δικαιολογίες.

«Κορωνίδα» συμπερασμάτων: ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός
Η ελεγκτική ομάδα χρησιμοποιεί ακριβώς τη λέξη «εκτροχιασμό» για να περιγράψει την πορεία του Δήμου.
Η κορωνίδα των συμπερασμάτων της, όπως η ίδια χαρακτηριστικά αναφέρει στην έκθεση, είναι ότι για μια σειρά ετών ο φορέας σχημάτιζε ελλείμματα δηλαδή έξοδα μεγαλύτερα από τις εισπράξεις οδηγούμενος σταδιακά σε αδιέξοδο.
Η κρίση για το έτος 2022 διευκρινίζει ότι πολλές δαπάνες που εκτελέστηκαν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, δεδομένης της οικονομικής κατάστασης. Σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, επισημαίνεται ότι πέρα από κάθε άλλη ανάγκη βρίσκεται ο στόχος εξασφάλισης της δημοσιονομικής βιωσιμότητας των φορέων μέσω αποτελεσματικής και οικονομικής χρήσης των πόρων τους.

Τεχνητή κατάτμηση συμβάσεων: οι οικίσκοι που κόστισαν μια περιουσία
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα συγκαταλέγεται η ανάθεση για προμήθεια προκατασκευασμένων οικίσκων σε παραλίες του νησιού.
Ο Δήμος Ρόδου προχώρησε στην αγορά 3 προκατασκευασμένων οικίσκων για κάθε μία από 6 δημοτικές ενότητες (Αρχαγγέλου, Αφάντου, Ιαλυσού, Καλλιθέας, Ρόδου και Πεταλουδών) με κόστος 35.712 ευρώ με ΦΠΑ για κάθε ενότητα, ήτοι συνολικό κόστος 214.272 ευρώ. Η κάθε μονάδα κόστισε 11.904 ευρώ.
Η ελεγκτική ομάδα διαπίστωσε ότι η υψηλότερη τιμή αγοράς για έτοιμα αποδυτήρια παραλίας με ξύλινη κατασκευή στην αγορά δεν υπερβαίνει τα 650 ευρώ. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τον ίδιο τον Μάιο του 2022 ο Δήμος Ρόδου ανακοίνωσε με δελτίο τύπου ότι στη δημοτική ενότητα Ιαλυσού, οι τεχνικές υπηρεσίες προμηθεύτηκαν ξυλεία και το εργατοτεχνικό του προσωπικό κατασκεύασε αποδυτήρια στην παραλία.
Η αντίφαση ήταν προφανής και δεν πέρασε απαρατήρητη.
Πέρα από το κόστος, διαπιστώθηκε και τεχνητή κατάτμηση των συμβάσεων: το ποσό διαιρέθηκε κατά δημοτική ενότητα ώστε να παραμένει κάτω από τα όρια που θα επέβαλλαν ανταγωνιστική διαδικασία. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, συνιστά απαγορευμένη «τεχνητή κατάτμηση» που παρακάμπτει το πνεύμα του νομοθέτη για τις δημόσιες συμβάσεις.

Ανάθεση σε εταιρεία τουρισμού και ξενοδοχείων για να μετρηθούν κάδοι σκουπιδιών
Εξίσου αποκαλυπτικό είναι το εύρημα που αφορά στην καταγραφή κάδων απορριμμάτων στο νησί. Ο Δήμος Ρόδου ανέθεσε το Δεκέμβριο 2021 σε εταιρεία την υπηρεσία αποτύπωσης και καταγραφής των κάδων καθώς και τη μεταφορά δεδομένων σε αρχείο excel, αντί ποσού 34.720 ευρώ με ΦΠΑ.

Η ανάθεση έγινε κατ’ επίκληση αδυναμίας εκτέλεσης της υπηρεσίας από τις αρμόδιες Διευθύνσεις λόγω φόρτου εργασίας.
Από τα στοιχεία που άντλησε η ελεγκτική ομάδα από το Γενικό Εμπορικό Μητρώο, η ανάδοχος εταιρεία δραστηριοποιείται στις υπηρεσίες μηχανικού, σκαφών εκδρομών θάλασσας και ξενοδοχείων.
Το 2021 είχε καθαρές πωλήσεις μηδέν ευρώ, μετοχικό κεφάλαιο 2.000 ευρώ, και κατά το 2022 τα λειτουργικά της έξοδα για αμοιβές εργαζομένων ανήλθαν επίσης σε μηδέν ευρώ — γεγονός που αποδεικνύει, σύμφωνα με την έκθεση, πλήρη απουσία προσωπικού.
Ο Δήμος, από την άλλη, διαθέτει ειδικό Τμήμα Γεωπληροφορικής καθώς και Διεύθυνση Καθαριότητας και Ανακύκλωσης.
Η ελεγκτική ομάδα δεν σταμάτησε εκεί. Εξετάζοντας τα παραδοτέα της σύμβασης, εντόπισε χρονική ανακολουθία που θεωρεί ισχυρή ένδειξη προσυνεννόησης μεταξύ φορέα και αναδόχου. Το ψηφιακό φωτογραφικό υλικό που παραδόθηκε για τους κάδους φέρει «ημερομηνία δημιουργίας» από 29 Ιουνίου έως 16 Ιουλίου 2021 δηλαδή 6 ολόκληρους μήνες πριν υπογραφεί η σύμβαση τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Ευθέως αυτό σημαίνει ότι η δουλειά είχε γίνει πριν ανατεθεί επίσημα.
Επιπλέον, η καταγραφή δεν περιελάμβανε στοιχεία για την κατάσταση των κάδων (λειτουργικοί, φθαρμένοι, χρήζουν αντικατάστασης) όπως ρητά απαιτούσε η σύμβαση, ενώ τελικά τα έργα παρελήφθησαν στις 1 Απριλίου 2022 εκτός των συμβατικών ορίων χωρίς να επιβληθεί καμία κύρωση.

37.200 ευρώ για φωτογράφηση κουστουμιών θεάτρου που δεν λειτουργεί εδώ και 30 χρόνια
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η δαπάνη που αφορά εκδήλωση με κουστούμια του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου.
Ο Δήμος ανέθεσε απευθείας σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων, υπηρεσίες φωτογράφισης και προβολής της έκθεσης, συνολικού κόστους 37.200 ευρώ με ΦΠΑ. Η έκθεση επισημαίνει ότι το Εθνικό Θέατρο Ρόδου δεν λειτουργεί τα τελευταία 30 χρόνια και βρίσκεται σε διαδικασία ανακαίνισης.
Ωστόσο το σοβαρότερο εύρημα εδώ δεν είναι η σκοπιμότητα της δαπάνης αλλά η χρονολογική ακολουθία των γεγονότων. Από τις 18 Οκτωβρίου 2022 υπάρχει ήδη δημοσιευμένο σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφικό υλικό με τα κουστούμια, με ονομαστική αναφορά στον Δήμο Ρόδου και στους συντελεστές της ίδιας εταιρείας. Η σύμβαση, όμως, υπογράφηκε στις 27 Οκτωβρίου 2022 δηλαδή 9 ημέρες μετά τη φωτογράφηση.
Η κατακύρωση ανακοινώθηκε στις 25 Οκτωβρίου. Η ελεγκτική ομάδα κατέγραψε ισχυρές ενδείξεις προσυνεννόησης μεταξύ φορέα και αναδόχου. Εκτός αυτού, ο τρόπος υπολογισμού της προϋπολογιζόμενης δαπάνης δεν ήταν πλήρως τεκμηριωμένος — ανάμεσα στις δαπάνες καταγράφεται και ποσό 2.700 ευρώ για «απρόβλεπτα έξοδα» χωρίς αιτιολόγηση.

Χλοοτάπητας Λαέρμων: μη νόμιμη συμπληρωματική σύμβαση 85.000 ευρώ
Ένα ακόμα εύρημα με νομικές προεκτάσεις αφορά στη σύμβαση για προμήθεια χλοοτάπητα νεότερης γενιάς γηπέδου Λαέρμων. Η αρχική σύμβαση με εταιρεία ήταν ύψους 229.329 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, με ημερομηνία ολοκλήρωσης την 30ή Ιανουαρίου 2023.
Στις 27 Ιανουαρίου 2023 μόλις 3 ημέρες πριν τη λήξη το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε τόσο μετάθεση του χρόνου υλοποίησης κατά 100 ημέρες όσο και αύξηση του συμβατικού τιμήματος κατά 30%, ανεβάζοντας το ποσό στα 298.127,70 ευρώ. Αιτιολογία του αναδόχου ήταν η επίκληση «απρόβλεπτων περιστάσεων» (Covid, κρίση στην Ουκρανία, προβλήματα εφοδιαστικής αλυσίδας).
Η ελεγκτική ομάδα διαπίστωσε ότι η παράταση αυτή είναι άκυρη, καθώς η σχετική απόφαση αναρτήθηκε στη Διαύγεια την 1η Φεβρουαρίου 2023 μία ημέρα μετά τη λήξη της σύμβασης. Ανύπαρκτη η γνωμοδότηση της Επιτροπής Παρακολούθησης, που ήταν υποχρεωτική.
Επίσης δεν προσκομίστηκαν επίσημα στοιχεία αγοράς που να τεκμηριώνουν την αύξηση τιμών. Κατά τη στιγμή σύνταξης της έκθεσης, τον Μάιο 2024, οι εργασίες δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί πάνω από ένα χρόνο μετά τη λήξη της παράτασης και επιτόπιες επισκέψεις της ελεγκτικής ομάδας το επιβεβαίωσαν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, της ίδιας ημέρας, για αύξηση κατά 30% σε σύμβαση με την ίδια εταιρεία για το γήπεδο Δαματριάς, είχε ήδη κριθεί μη νόμιμη τόσο από τον επίτροπο του Ελεγκτικού Συνεδρίου στη Ρόδο όσο και από το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο (απόφαση 365/2024). Παρά ταύτα, ο Δήμος επιχείρησε την ίδια κίνηση για το γήπεδο Λαέρμων. Η ελεγκτική ομάδα πρότεινε δημοσιονομική διόρθωση 85.310,38 ευρώ.

Εισπρακτικό κενό: στα ληξιπρόθεσμα ο μισός πλούτος
Η έκθεση αφιερώνει σημαντική ανάλυση στη μη είσπραξη εσόδων. Κατά το έτος ελέγχου, από τα βεβαιωμένα έσοδα του Δήμου από ακίνητη περιουσία ύψους 1.577.617 ευρώ, εισπράχθηκαν μόνο 787.909 ευρώ. Το 50% παρέμεινε ανείσπρακτο.
Το φαινόμενο εκτείνεται σε ευρύτερο επίπεδο. Ένα σημαντικό μέρος των απαιτήσεων του Δήμου που εκκινεί ήδη από το 2010 παραμένει ανείσπρακτο, ενώ η εφαρμογή αναγκαστικών μέτρων είσπραξης κατά ΚΕΔΕ αφορά μόνο στο 6,99% των οφειλόμενων ποσών. Παράλληλα, 24 οφειλέτες με υπόλοιπα άνω των 300.000 ευρώ ο καθένας συνολικού ποσού 12.279.660 ευρώ — δεν έχουν υπαχθεί σε κανένα αναγκαστικό μέτρο.
Μέρος της ακίνητης περιουσίας του Δήμου έχει παραχωρηθεί προς εκμετάλλευση στην εταιρεία «Αναπτυξιακές Δημοτικές Τουριστικές Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις Ρόδου Α.Ε.», η οποία βρίσκεται υπό εκκαθάριση από τον Ιούνιο 2011 — δηλαδή εδώ και 13 χρόνια.
Η ελεγκτική ομάδα συνιστά στο φορέα να εξετάσει αν συμφέρει η άμεση ολοκλήρωση της εκκαθάρισης, ώστε τα ακίνητα να επανέλθουν στη διαχείριση του Δήμου και τα έσοδα να αυξηθούν αισθητά.

Λογιστικές ατέλειες και κρυφοί τραπεζικοί λογαριασμοί
Η ελεγκτική ομάδα, κατά τη σύγκριση των τραπεζικών υπολοίπων που κατέχει το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους με αυτά που αποτυπώνει ο Δήμος στα βιβλία του, εντόπισε 6 τραπεζικούς λογαριασμούς σε εμπορικές τράπεζες (3 στην Εθνική Τράπεζα και 3 στην Alpha Bank) συνολικού υπολοίπου 14.056,08 ευρώ, που δεν περιλαμβάνονται στο ισοζύγιο γενικής λογιστικής και στα οικονομικά αποτελέσματα του φορέα. Για τους λογαριασμούς αυτούς δεν παρασχέθηκαν κινήσεις στην ελεγκτική ομάδα.
Σύμφωνα με τις εξηγήσεις που δόθηκαν, οι λογαριασμοί είχαν ανοιχτεί τα έτη 2020 και 2021 χωρίς να δημιουργηθούν οι αντίστοιχοι κωδικοί στο λογιστικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, ο φορέας παραβίαζε συστηματικά το όριο του 5% επί των ταμειακών διαθεσίμων που επιτρέπεται να τηρείται εκτός του Συστήματος Λογαριασμών Θησαυροφυλακίου (καταθέσεις στην Τράπεζα της Ελλάδος). Τον Δεκέμβριο 2022 το ποσοστό αυτό είχε εκτιναχθεί στο 19,34% — τετραπλάσιο του επιτρεπομένου — ενώ η παράβαση καταγράφηκε για το σύνολο των μηνών του έτους.

Εκδηλώσεις, φωτογραφίες και αρχειοθέτηση: οι «παραγεμιστές» του ελλείμματος
Η έκθεση περιλαμβάνει και μια λίστα δαπανών που, ακόμη και αν πληρούσαν τους κανόνες νομιμότητας, θα έπρεπε να έχουν αποφευχθεί ενόψει της οικονομικής κατάστασης. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται δαπάνη 23.990 ευρώ για αρχειοθέτηση και επεξεργασία φωτογραφικού αρχείου του Δήμου, παρόλο που ο ίδιος διαθέτει Διεύθυνση Πληροφορικής και Νέων Τεχνολογιών με εξειδικευμένο προσωπικό που διαχειρίζεται ήδη τις ιστοσελίδες του. Επίσης, 55.800 ευρώ για πολυμεσική-πολυγλωσσική εφαρμογή τουριστικής προβολής μέσω απευθείας ανάθεσης με επίκληση επείγοντος λόγω Covid, που η ελεγκτική ομάδα κρίνει ότι δεν ανταποκρίνεται στη φύση της δαπάνης.

Η συνολική αξιολόγηση και οι δημοσιονομικές διορθώσεις
Η ελεγκτική ομάδα απέδωσε στο φορέα συνολική βαθμολογία 4 σε κλίμακα 1 έως 5, όπου 1 σημαίνει «Λειτουργεί καλά» και 5 «Ουσιαστικά δε λειτουργεί». Το 4 αντιστοιχεί σε «Λειτουργεί μερικώς.
Απαιτούνται ουσιαστικές βελτιώσεις». Ειδικότερα, στην ταυτότητα και το πλαίσιο λειτουργίας ο Δήμος έλαβε βαθμολογία 2, στην οργάνωση και στελέχωση 3, στην οικονομική διαχείριση και τήρηση νομοθεσίας 4 και στην τήρηση κανόνων δημοσιότητας 2.
Αναφορικά με τις οικονομικές κυρώσεις, η ελεγκτική ομάδα πρότεινε την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων συνολικού ύψους 223.254 ευρώ, επιλέγοντας — σύμφωνα με την ίδια — χαμηλά ποσοστά από τις προβλεπόμενες κλίμακες, ώστε να μη δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στα δημοσιονομικά μεγέθη ενός φορέα που ήδη βρίσκεται υπό πίεση.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», η ελεγκτική ομάδα χαρακτηρίζει στην έκθεσή της «κορωνίδα» των ευρημάτων τη διαπίστωση ότι ο Δήμος Ρόδου βρίσκεται σε τροχιά δημοσιονομικής αποσάθρωσης — η οποία δεν θα μπορέσει να αντιστραφεί εφόσον δεν αλλάξει ουσιαστικά ο τρόπος διαχείρισης των εσόδων, των δαπανών και των νομικών του προσώπων.