Ζούμε την εποχή της απαισιοδοξίας

Υπάρ­χουν πε­ρί­ο­δοι στην ιστο­ρία μιας κοι­νω­νί­ας που χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται όχι μόνο από τα γε­γο­νό­τα που τη δια­μορ­φώ­νουν, αλλά κυ­ρί­ως από το συ­ναί­σθη­μα που αφή­νουν πίσω τους. Η σύγ­χρο­νη Ελ­λά­δα φαί­νε­ται να δια­νύ­ει μια τέ­τοια πε­ρί­ο­δο, όπου η απαι­σιο­δο­ξία δεν απο­τε­λεί απλώς μια διά­θε­ση, αλλά μια βαθιά ρι­ζω­μέ­νη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των πο­λι­τών.

Η δε­κα­ε­τής οι­κο­νο­μι­κή κρίση δεν υπήρ­ξε μόνο μια πε­ρί­ο­δος δη­μο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής. Ήταν μια εμπει­ρία συλ­λο­γι­κού τραύ­μα­τος. Μι­σθοί και συ­ντά­ξεις μειώ­θη­καν, η ανερ­γία εκτο­ξεύ­τη­κε και η κοι­νω­νι­κή συ­νο­χή δο­κι­μά­στη­κε σκλη­ρά. Πολ­λοί ένιω­σαν πως οι θυ­σί­ες τους δεν οδή­γη­σαν σε ένα ξε­κά­θα­ρο και δί­καιο απο­τέ­λε­σμα. Αντί­θε­τα, δη­μιουρ­γή­θη­κε η αί­σθη­ση ότι η χώρα λει­τουρ­γού­σε ως πεδίο εφαρ­μο­γής πο­λι­τι­κών που συχνά απο­δεί­χθη­καν ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές.

Πριν προ­λά­βει η κοι­νω­νία να επου­λώ­σει αυτές τις πλη­γές, ακο­λού­θη­σε η υγειο­νο­μι­κή κρίση. Τα πε­ριο­ρι­στι­κά μέτρα, αν και επι­βε­βλη­μέ­να υπό συ­γκε­κρι­μέ­νες συν­θή­κες, ενί­σχυ­σαν το αί­σθη­μα απο­μό­νω­σης και αβε­βαιό­τη­τας. Η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα άλ­λα­ξε δρα­στι­κά και η εμπι­στο­σύ­νη στους θε­σμούς άρ­χι­σε να κλο­νί­ζε­ται ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο.

Στη συ­νέ­χεια, η ενερ­γεια­κή κρίση και οι διε­θνείς γε­ω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις επι­βά­ρυ­ναν πε­ραι­τέ­ρω την ήδη εύ­θραυ­στη οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση. Η αύ­ξη­ση του κό­στους ζωής, σε συν­δυα­σμό με μι­σθούς που δεν ακο­λου­θούν τον ίδιο ρυθμό, έχει οδη­γή­σει πολ­λές οι­κο­γέ­νειες σε οι­κο­νο­μι­κή ασφυ­ξία. Η έν­νοια της «ακρί­βειας» δεν είναι πια ένας αφη­ρη­μέ­νος όρος, αλλά μια κα­θη­με­ρι­νή αγω­νία, πώς θα βγει ο μήνας, πώς θα κα­λυ­φθούν οι βα­σι­κές ανά­γκες.

Μέσα σε αυτό το πε­ρι­βάλ­λον, η απο­κά­λυ­ψη φαι­νο­μέ­νων δια­φθο­ράς εντεί­νει το αί­σθη­μα αδι­κί­ας. Όταν οι πο­λί­τες βλέ­πουν τους θε­σμούς να αμ­φι­σβη­τού­νται, ακόμη και εκεί­νους που πα­ρα­δο­σια­κά απο­τε­λού­σαν πυ­λώ­νες εμπι­στο­σύ­νης, όπως η δι­καιο­σύ­νη, τότε η απο­γο­ή­τευ­ση με­τα­τρέ­πε­ται σε θυμό. Και ο θυμός, όταν δεν βρί­σκει διέ­ξο­δο, με­τα­σχη­μα­τί­ζε­ται σε πα­ραί­τη­ση.

Ίσως το πιο ανη­συ­χη­τι­κό στοι­χείο είναι η στάση των νέων αν­θρώ­πων. Αντί να απο­τε­λούν φο­ρείς ελ­πί­δας και αλ­λα­γής, πολ­λοί από αυ­τούς επι­λέ­γουν τη φυγή. Η με­τα­νά­στευ­ση δεν είναι πλέον μόνο οι­κο­νο­μι­κή επι­λο­γή, αλλά και ψυ­χο­λο­γι­κή ανά­γκη. Είναι μια σιω­πη­λή δή­λω­ση ότι δεν πι­στεύ­ουν πως μπο­ρούν να χτί­σουν το μέλ­λον τους στη χώρα τους. Και αυτή η «διαρ­ροή» αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού στε­ρεί από την Ελ­λά­δα το πιο πο­λύ­τι­μο κε­φά­λαιό της.

Ωστό­σο, η απαι­σιο­δο­ξία, όσο διά­χυ­τη κι αν είναι, δεν απο­τε­λεί μο­νό­δρο­μο. Η ανα­γνώ­ρι­ση της κα­τά­στα­σης είναι το πρώτο βήμα για την αλ­λα­γή της. Οι κοι­νω­νί­ες έχουν απο­δεί­ξει ότι μπο­ρούν να ανα­κάμ­ψουν, όταν επεν­δύ­σουν στην εμπι­στο­σύ­νη, τη δια­φά­νεια και τη συλ­λο­γι­κή προ­σπά­θεια. Το ζη­τού­με­νο δεν είναι να αγνοη­θεί η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, αλλά να με­τα­τρα­πεί σε αφε­τη­ρία για μια νέα πο­ρεία.

Ίσως, τε­λι­κά, η εποχή της απαι­σιο­δο­ξί­ας να είναι και μια πε­ρί­ο­δος αφύ­πνι­σης. Ένα ση­μείο κα­μπής, όπου η ανά­γκη για ου­σια­στι­κή αλ­λα­γή γί­νε­ται πιο επι­τα­κτι­κή από ποτέ.