Τι σηματοδοτεί η εμπλοκή των ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία

Η κατάρ­ριψη ιρα­νι­κών βαλ­λι­στι­κών πυραύ­λων από τις ελλη­νι­κές Ένοπλες Δυνά­μεις, από τη Μοίρα της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας που βρί­σκε­ται στη Σαου­δική Αραβία, έτυχε -όπως ήταν αναμενόμενο- μικτής υπο­δο­χής στο εσω­τε­ρικό.

Η κυβερ­νη­τική πλευρά εστίασε σε δύο σημεία: στην επι­χει­ρη­σιακή ετοι­μό­τητα και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των ελλη­νι­κών ΕΔ και, ταυ­τό­χρονα, στη συμβολή της Ελλάδας στην προ­στα­σία των ενερ­γεια­κών υπο­δο­μών του Βασι­λείου της Σαου­δι­κής Αραβίας και, κατ’ επέ­κταση, στη διεθνή ενερ­γειακή ασφά­λεια και τις οικο­νο­μι­κές προ­ε­κτά­σεις της.

Από την πλευρά των κομ­μά­των της αντι­πο­λί­τευ­σης, οι ενστά­σεις σχε­τί­ζο­νται, κατά κύριο λόγο, με το αν η κατάρ­ριψη ιρα­νι­κών βαλ­λι­στι­κών πυραύ­λων από Έλληνες αξιω­μα­τι­κούς που χει­ρί­ζο­νται ελλη­νικά οπλικά συστή­ματα εκτός συνόρων, εντός της σαου­δα­ρα­βι­κής επι­κρά­τειας, συνιστά ενεργό εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο που βρί­σκε­ται σε εξέλιξη.

Θα μπο­ρού­σαμε να ανα­λω­θούμε επί μακρόν σε ανα­λύ­σεις για το τι ακριβώς είναι η «ενεργός» εμπλοκή σε μια πολε­μική σύρραξη, τι σημαί­νει το άνοιγμα της ελλη­νι­κής αντια­ε­ρο­πο­ρι­κής ομπρέ­λας πάνω από τη Βουλ­γα­ρία, ποια είναι η σκο­πι­μό­τητα της παρου­σίας των ελλη­νι­κών Patriot στη Σαου­δική Αραβία – ή πώς αυτή δια­φέ­ρει από την απο­στολή της «Κίμων» και των ελλη­νι­κών F-16 στην Κύπρο, στο σκέλος που αφορά την ανάμιξη της Ελλάδας στον πόλεμο στο Ιράν.

Η δημόσια συζή­τηση είναι χρήσιμη, όχι όμως όταν διε­ξά­γε­ται επι­φα­νειακά ή όταν, ακόμα χει­ρό­τερα, απειλεί να υπο­νο­μεύ­σει την αξιο­πι­στία της χώρας. Να σημειω­θεί ότι οι ελλη­νι­κοί Patriot δεν «ενερ­γο­ποι­ή­θη­καν» τη στιγμή που εντο­πί­στη­καν οι ιρα­νι­κοί βαλ­λι­στι­κοί πύραυ­λοι. Το σύστημα ήταν ήδη ενεργό και για αυτό ήταν σε θέση να εντο­πί­σει τους ιρα­νι­κούς πυραύ­λους. Εξίσου ενεργό είναι και το σύστημα στην Κάρπαθο. Το «νέο της ημέρας», λοιπόν, δεν ήταν η «ενερ­γο­ποί­ηση» του συστή­μα­τος, αλλά η απόφαση εμπλο­κής και το γεγονός ότι όταν εντο­πί­στηκε εισερ­χό­μενη απειλή οι αξιω­μα­τι­κοί της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας «πάτησαν το κουμπί».

Φοβικό σύν­δρομο

Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η κατάρ­ριψη, η κυβέρ­νηση ξεκα­θά­ρισε ότι επρό­κειτο για αμυ­ντική ενέρ­γεια, παρόλο που αυτό είναι προ­φα­νές όταν ένα αντια­ε­ρο­πο­ρικό σύστημα καταρ­ρί­πτει εισερ­χό­με­νους βαλ­λι­στι­κούς πυραύ­λους στον χώρο ευθύνης του. Παράλ­ληλα η κυβέρ­νηση πλαι­σί­ωσε την εμπλοκή των ελλη­νι­κών Patriot με οικο­νο­μι­κούς όρους: ενερ­γειακή ασφά­λεια, τιμές καυ­σί­μων, ακρί­βεια, πλη­θω­ρι­σμός και… τσέπη του κατα­να­λωτή.

Πρό­κει­ται για μια προ­σέγ­γιση που δεν εστιά­ζει στις στρα­τη­γι­κές προ­ε­κτά­σεις της συγκε­κρι­μέ­νης εμπλο­κής. Είναι κατα­νοητή η ανάγκη «δια­χεί­ρι­σης» μιας εσω­τε­ρι­κής κοινής γνώμης που δια­χρο­νικά αντι­με­τω­πί­ζει με επι­φύ­λαξη κάθε εξω­στρεφή προβολή ή χρήση στρα­τιω­τι­κής ισχύος. Όμως αυτή η προ­σέγ­γιση δεν απαντά στην ανάγκη ενός ουσια­στι­κού πολι­τι­κού δια­λό­γου σχετικά με τη νέα διεθνή πραγ­μα­τι­κό­τητα και για το αν αυτή υπα­γο­ρεύει αλλαγές στην άσκηση της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της χώρας.

Αξιο­πι­στία και φήμη

Στις διε­θνείς σχέσεις η έννοια της αξιο­πι­στίας εντός συμ­μα­χι­κών δομών και η τήρηση των διεθνών συμ­φω­νιών έχει σημασία. Γι’ αυτό συζη­τάμε τόσο εντα­τικά, για παρά­δειγμα, αν ο Ντό­ναλντ Τραμπ και οι ΗΠΑ παρα­μέ­νουν ή όχι αξιό­πι­στος σύμ­μα­χος της Ευρώπης. Η αξιο­πι­στία και φήμη μιας χώρας είναι σωρευ­τικό κεφά­λαιο και όχι μια αφη­ρη­μένη έννοια.

Η Ελλάδα έχει πάρει το μάθημά της περί αξιο­πι­στίας στο πεδίο της οικο­νο­μίας. Γνω­ρί­ζουμε πολύ καλά τι συμ­βαί­νει όταν χάνεται η αξιο­πι­στία και πόσο δύσκολη είναι η ανά­κτησή της. Όπως κάθε συμ­φω­νία , έτσι και μια αμυ­ντική συμ­φω­νία όπως η διμερής μεταξύ Ελλάδας και Σαου­δι­κής Αραβίας, αποκτά νόημα όταν τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη ενερ­γούν εντός του πλέγ­μα­τος δεσμεύ­σεων που έχουν ανα­λά­βει.

Η φήμη και αξιο­πι­στία μιας χώρας δεν τιμο­λο­γεί­ται μόνο στις αγορές, αλλά και στο πεδίο των διεθνών σχέσεων. Κάθε υπα­να­χώ­ρηση δημιουρ­γεί αβε­βαιό­τητα και πολι­τικό κόστος που δια­χέ­ε­ται πέραν του όποιου μεμο­νω­μέ­νου περι­στα­τι­κού. Ποια εικόνα θα εξέ­πε­μπε η Ελλάδα, σε συμ­μά­χους και μη, αν οι Έλληνες χει­ρι­στές των Patriot είχαν διαταγή να μην εμπλέ­ξουν ιρα­νι­κούς πυραύ­λους ή αν απο­φα­σι­ζό­ταν η από­συρσή τους, ενώσω η συμ­φω­νία με τη Σαου­δική Αραβία παρέ­μενε ενεργή;

Η συμ­φω­νία με τη Σαου­δική Αραβία

Η συμ­φω­νία στρα­τιω­τι­κής συνερ­γα­σίας μεταξύ Ελλάδας και Σαου­δι­κής Αραβίας υπε­γράφη τον Ιούλιο του 2022 και κυρώ­θηκε από τη Βουλή τον Ιούλιο του 2024 με τις θετικές ψήφους των βου­λευ­τών της Νέας Δημο­κρα­τίας, του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ.

Στο σχετικό νομο­σχέ­διο περι­λαμ­βά­νο­νται ρυθ­μί­σεις ακόμα και για ευαί­σθητα θέματα, όπως η μετα­χεί­ριση ανθρώ­πι­νων σορών και, επο­μέ­νως, είναι απο­λύ­τως θεμιτό να υπο­τε­θεί ότι υπήρχε πλήρης επί­γνωση της φύσης και του σκοπού αυτής της συμ­φω­νίας. Ακόμα κι αν τότε δεν υπήρχε στον ορί­ζο­ντα η προ­ο­πτική του πολέμου.

Το γεγονός ότι, περίπου ενάμιση χρόνο μετά την κύρωση της συμ­φω­νίας, κόμματα που την υπερ­ψή­φι­σαν αντι­δρούν για το γεγονός ότι η Ελλάδα αντα­πο­κρί­νε­ται στις δεσμεύ­σεις που ανέλαβε, συνιστά πολι­τική αντί­φαση, αλλά ανα­δει­κνύει και μια βαθύ­τερη παθο­γέ­νεια. Αν η τήρηση τέτοιου είδους συμ­φω­νιών εξαρ­τά­ται από τη συγκυ­ρία ή από το εσω­τε­ρικό πολι­τικό κλίμα, τότε παύουν να λει­τουρ­γούν ως μηχα­νι­σμοί ασφά­λειας. Αυτό θα ήταν σκόπιμο να το έχουμε κατά νου, ως μια χώρα που τα τελευ­ταία χρόνια έχει επι­διώ­ξει να «θωρα­κι­στεί» συνά­πτο­ντας αμυ­ντι­κές συμ­φω­νίες και με άλλες χώρες.

Στον κόσμο του Τραμπ

Η δεύτερη θητεία του Ντό­ναλντ Τραμπ έχει πυρο­δο­τή­σει τεκτο­νι­κές αλλαγές στο διεθνές στε­ρέ­ωμα. Ο «νόμος του ισχυρού» ίσχυε ανέ­κα­θεν στις διε­θνείς σχέσεις, αλλά η νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα καθί­στα­ται ακόμα πιο ωμή, καθιε­ρω­μέ­νες συμ­μα­χίες αντι­με­τω­πί­ζουν προ­κλή­σεις και «παρα­δο­σια­κές» εγγυ­ή­σεις ασφα­λείας παύουν να θεω­ρού­νται δεδο­μέ­νες.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια χώρα όπως η Ελλάδα δεν έχει την πολυ­τέ­λεια να μη συζητά ανοιχτά μια βασική αρχή, ήτοι το στοι­χείο της προ­βο­λής ισχύος στο μίγμα της εξω­τε­ρι­κής της πολι­τι­κής. Ακόμη και χώρες που δεν διεκ­δι­κούν ανα­θε­ω­ρη­τικό ρόλο καλού­νται, σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, να επι­χει­ρούν πέραν των συνόρων τους, ιδίως όταν συμ­με­τέ­χουν σε συλ­λο­γικά σχήματα ασφά­λειας. Η ιδε­ο­λη­πτική απόρ­ριψη αυτής της αρχής δεν μας καθιστά «ουδέ­τε­ρους».

Η Τουρκία έχει, για περισ­σό­τερο από μία δεκα­ε­τία, ενσω­μα­τώ­σει την «εξω­στρεφή» στρα­τιω­τική παρου­σία ως βασικό πυλώνα της στρα­τη­γι­κής της. Οι επι­χει­ρή­σεις εκτός τουρ­κι­κής επι­κρά­τειας και η ενεργός παρου­σία σε άλλες περι­φε­ρεια­κές κρίσεις απορ­ρέ­ουν από την εφαρ­μογή μιας στρα­τη­γι­κής που συνδέει την ισχύ με την επιρροή.

Η Ελλάδα βρί­σκε­ται βεβαίως σε δια­φο­ρε­τική αφε­τη­ρία και με δια­φο­ρε­τι­κές επι­διώ­ξεις. Όμως, η συμ­με­τοχή σε απο­στο­λές όπως αυτή στη Σαου­δική Αραβία συνιστά προ­σαρ­μογή σε ένα περι­βάλ­λον όπου η πλήρης αποχή από την προβολή ισχύος καθί­στα­ται ολοένα και λιγό­τερο βιώσιμη επιλογή. Δυστυ­χώς, η δημόσια συζή­τηση που ξεκί­νησε με αφορμή την εμπλοκή των ελλη­νι­κών Patriot στη Σαου­δική Αραβία μετα­το­πί­ζει το βάρος από το ουσιώ­δες στο επι­κοι­νω­νιακά δια­χει­ρί­σιμο.

Πηγή: insider.gr