Έκτακτες διαθήκες: Το νέο πλαίσιο στο κληρονομικό δίκαιο

Η συζή­τηση για τον εκσυγ­χρο­νι­σμό του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου φέρνει στο προ­σκή­νιο μια σειρά από αλλαγές που αφορούν τις λεγό­με­νες «έκτα­κτες δια­θή­κες». Πρό­κει­ται για μια ιδιαί­τερη κατη­γο­ρία δια­θη­κών που ενερ­γο­ποιεί­ται σε συν­θή­κες κρίσης, όταν ο δια­θέ­της δεν έχει τη δυνα­τό­τητα να ακο­λου­θή­σει την τυπική δια­δι­κα­σία σύντα­ξης μιας κανο­νι­κής δια­θή­κης. Η νέα νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία επι­χει­ρεί να προ­σαρ­μό­σει τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις στις σημε­ρι­νές κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες, δημιουρ­γώ­ντας ένα πιο λει­τουρ­γικό και ασφαλές πλαίσιο για τέτοιες περι­πτώ­σεις.

Η βασική φιλο­σο­φία της μεταρ­ρύθ­μι­σης είναι να δια­τη­ρη­θεί η δυνα­τό­τητα έκφρα­σης της τελευ­ταίας βού­λη­σης ενός προ­σώ­που ακόμη και σε εξαι­ρε­τικά δύσκο­λες συν­θή­κες, χωρίς όμως να τίθεται σε κίνδυνο η ασφά­λεια των συναλ­λα­γών και η αξιο­πι­στία της δια­δι­κα­σίας. Οι νέες ρυθ­μί­σεις επι­χει­ρούν να ισορ­ρο­πή­σουν ανάμεσα στην ευε­λι­ξία και την ανάγκη για σαφή νομικά όρια.

Πότε επι­τρέ­πε­ται η έκτακτη διαθήκη

Οι έκτα­κτες δια­θή­κες απο­τε­λούν μια λύση για περι­πτώ­σεις όπου ο δια­θέ­της βρί­σκε­ται αντι­μέ­τω­πος με άμεσο κίνδυνο ζωής και δεν είναι δυνατόν να ακο­λου­θη­θεί η συνη­θι­σμένη δια­δι­κα­σία σύντα­ξης δια­θή­κης. Σε αυτές τις συν­θή­κες, ο νόμος επι­τρέ­πει την προ­φο­ρική δήλωση της τελευ­ταίας βού­λη­σης ενώπιον μαρ­τύ­ρων.

Σύμφωνα με τη νέα προ­σέγ­γιση, ο δια­θέ­της μπορεί να εκφρά­σει την επι­θυ­μία του προ­φο­ρικά ενώπιον τριών μαρ­τύ­ρων, όταν οι περι­στά­σεις καθι­στούν αδύνατη τη σύνταξη γραπτής δια­θή­κης. Η δυνα­τό­τητα αυτή προ­βλέ­πε­ται ακριβώς για κατα­στά­σεις έκτα­κτης ανάγκης, όπως σοβαρή ασθέ­νεια, ατύχημα ή άλλες εξαι­ρε­τι­κές συν­θή­κες.

Η ρύθμιση αυτή επι­χει­ρεί να καλύψει ένα πραγ­μα­τικό κοι­νω­νικό κενό, καθώς σε πολλές περι­πτώ­σεις άνθρω­ποι που βρί­σκο­νται σε κρίσιμη κατά­σταση δεν έχουν τον χρόνο ή τη δυνα­τό­τητα να απευ­θυν­θούν σε συμ­βο­λαιο­γράφο.

 Περιο­ρι­σμένη χρονική ισχύς

Ένα από τα βασικά στοι­χεία της μεταρ­ρύθ­μι­σης αφορά τη διάρ­κεια ισχύος των έκτα­κτων δια­θη­κών. Ο νέος κανόνας προ­βλέ­πει ότι μια τέτοια διαθήκη παύει να ισχύει μετά την πάροδο συγκε­κρι­μέ­νου χρο­νι­κού δια­στή­μα­τος από τη στιγμή που οι έκτα­κτες συν­θή­κες παύουν να υπάρ­χουν.

Ειδι­κό­τερα, εφόσον ο δια­θέ­της εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται εν ζωή, η έκτακτη διαθήκη παύει να έχει ισχύ τρεις μήνες μετά τη λήξη της κατά­στα­σης ανάγκης. Η πρό­βλεψη αυτή δίνει στον διαθέτη επαρκή χρόνο ώστε να συντά­ξει μια κανο­νική διαθήκη, εφόσον το επι­θυ­μεί.

Με αυτόν τον τρόπο απο­φεύ­γε­ται το ενδε­χό­μενο να παρα­μέ­νουν σε ισχύ δια­θή­κες που συντά­χθη­καν σε εξαι­ρε­τι­κές συν­θή­κες, όταν πλέον έχουν απο­κα­τα­στα­θεί οι κανο­νι­κές δια­δι­κα­σίες.

Υπο­χρέ­ωση παρά­δο­σης σε συμ­βο­λαιο­γράφο

Ένα ακόμη σημα­ντικό στοι­χείο της νέας ρύθ­μι­σης αφορά τη δια­δι­κα­σία που πρέπει να ακο­λου­θη­θεί μετά τη σύνταξη μιας έκτα­κτης δια­θή­κης. Ο νόμος προ­βλέ­πει ότι το σχετικό έγγραφο ή η κατα­γραφή της δήλωσης πρέπει να παρα­δί­δε­ται σε συμ­βο­λαιο­γράφο μόλις κατα­στεί αυτό εφικτό.

Η παρά­δοση σε συμ­βο­λαιο­γράφο απο­τε­λεί κρίσιμο στάδιο για τη δια­σφά­λιση της εγκυ­ρό­τη­τας της δια­θή­κης. Με τον τρόπο αυτό εξα­σφα­λί­ζε­ται ότι η τελευ­ταία βούληση του διαθέτη κατα­γρά­φε­ται με σαφή­νεια και ότι θα μπορεί να εφαρ­μο­στεί χωρίς αμφι­σβη­τή­σεις.

Η δια­δι­κα­σία αυτή ενι­σχύει επίσης την ασφά­λεια δικαίου, καθώς περιο­ρί­ζει τον κίνδυνο εμφά­νι­σης πλαστών ή αμφι­σβη­τού­με­νων δια­θη­κών.

Δικαιώ­ματα για τα ζευ­γά­ρια με σύμφωνο συμ­βί­ω­σης

Η μεταρ­ρύθ­μιση φέρνει και μια σημα­ντική αλλαγή σε σχέση με τα δικαιώ­ματα των συντρό­φων που έχουν συνάψει σύμφωνο συμ­βί­ω­σης. Με το νέο πλαίσιο, οι σύντρο­φοι απο­κτούν δικαιώ­ματα αντί­στοιχα με εκείνα των επι­ζώ­ντων συζύγων σε ό,τι αφορά τις έκτα­κτες δια­θή­κες.

Η εξέλιξη αυτή αντα­να­κλά τις κοι­νω­νι­κές αλλαγές των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών και την αυξα­νό­μενη ανα­γνώ­ριση δια­φο­ρε­τι­κών μορφών οικο­γε­νεια­κής ζωής. Ο στόχος είναι να εξα­σφα­λι­στεί ότι τα άτομα που ζουν σε σταθερή σχέση θα έχουν παρό­μοια προ­στα­σία με τα παντρε­μένα ζευ­γά­ρια.

 Εκσυγ­χρο­νι­σμός του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου

Οι αλλαγές αυτές απο­τε­λούν μέρος μιας ευρύ­τε­ρης προ­σπά­θειας εκσυγ­χρο­νι­σμού του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου, το οποίο για δεκα­ε­τίες παρέ­μενε σε μεγάλο βαθμό αμε­τά­βλητο. Η κοι­νω­νία έχει αλλάξει σημα­ντικά, με νέες μορφές οικο­γέ­νειας, δια­φο­ρε­τι­κές οικο­νο­μι­κές σχέσεις και αυξη­μένη κινη­τι­κό­τητα των πολιτών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ανα­θε­ώ­ρηση των κανόνων για τις έκτα­κτες δια­θή­κες θεω­ρεί­ται απα­ραί­τητη ώστε το δίκαιο να αντα­πο­κρί­νε­ται καλύ­τερα στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες των πολιτών.

Η νέα ρύθμιση επι­χει­ρεί να δια­σφα­λί­σει ότι ακόμη και σε συν­θή­κες ακραίας πίεσης ή κιν­δύ­νου, η τελευ­ταία βούληση ενός ανθρώ­που μπορεί να εκφρα­στεί και να γίνει σεβαστή. Ταυ­τό­χρονα, θέτει σαφή όρια που απο­τρέ­πουν κατα­χρή­σεις και δια­σφα­λί­ζουν τη νομική εγκυ­ρό­τητα της δια­δι­κα­σίας.

Με τις αλλαγές αυτές, το κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο επι­χει­ρεί να ισορ­ρο­πή­σει ανάμεσα στην ανάγκη προ­στα­σίας της προ­σω­πι­κής βού­λη­σης και στην απαί­τηση για ασφά­λεια και δια­φά­νεια στις κλη­ρο­νο­μι­κές υπο­θέ­σεις.

Πηγή: newmoney.gr