• Δήμαρχοι και τοπικοί φορείς επισημαίνουν ότι το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο συνοδεύεται από πρόσθετες διαδικασίες ελέγχου και τεκμηρίωσης • Αδυνατούν οι μικροί Δήμοι να προλάβουν τις προθεσμίες και να διαχειριστούν την τεράστια γραφειοκρατία που απαιτεί το νέο πλαίσιο
Η εικόνα επαναλαμβάνεται με δραματική συνέπεια σε αρκετά νησιά του Αιγαίου κάθε άνοιξη, όμως φέτος η κατάσταση είναι πιο δύσκολη από ποτέ λόγω ανομβρίας και διοικητικής βραδυπορίας.
Τα αποθέματα νερού μειώνονται, οι δημοτικές αρχές παρακολουθούν καθημερινά τη στάθμη των δεξαμενών και η τουριστική περίοδος ξεκινά με αυξημένες ανησυχίες για την επάρκεια υδροδότησης.
Για πολλά μικρά νησιά, ιδιαίτερα στο Νότιο Αιγαίο, η αφαλάτωση έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στη μοναδική αξιόπιστη πηγή ύδρευσης. Ωστόσο, η προώθηση νέων έργων και η ενίσχυση των υποδομών εξελίσσονται με ρυθμούς που δεν συμβαδίζουν με τις πραγματικές ανάγκες.
Το ζήτημα της λειψυδρίας στο Αιγαίο συνδέεται με τις κλιματικές συνθήκες, αλλά και με τον τρόπο που οργανώνεται θεσμικά η διαχείριση των υδάτινων πόρων. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο ρόλος της Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, η οποία από το 2023 έχει αναλάβει αρμοδιότητες εποπτείας στον τομέα των υδάτων. Δήμαρχοι και τοπικοί φορείς επισημαίνουν ότι το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο συνοδεύεται από πρόσθετες διαδικασίες ελέγχου και τεκμηρίωσης, οι οποίες επηρεάζουν τον χρόνο προώθησης έργων ύδρευσης σε μικρούς νησιωτικούς Δήμους.
Το θέμα επανήλθε στη δημόσια συζήτηση με αφορμή την Αστυπάλαια. Ο δήμαρχος Νίκος Κομηνέας ζήτησε να κηρυχθεί το νησί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, προκειμένου να επιταχυνθούν οι διαδικασίες για την εγκατάσταση νέας μονάδας αφαλάτωσης. Όπως έχει επισημάνει, η μείωση των βροχοπτώσεων τα τελευταία χρόνια έχει επηρεάσει τα διαθέσιμα αποθέματα νερού στο νησί.
Στην τελευταία συνεδρίαση της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου, ο δήμαρχος Αστυπάλαιας απηύθυνε δραματική έκκληση στους συναδέλφους του να γίνουν παρεμβάσεις κεντρικά προκειμένου να επισπευσθούν οι διαδικασίες καθώς οι απαιτήσεις της ΡΑΕΥ για να προχωρήσουν τα έργα είναι σχεδόν αδύνατον να ικανοποιηθούν. Ο πρόεδρος της ΠΕΔ Ν. Αιγαίου Αλέξανδρος Κολιάδης ζήτησε επιπλέον στοιχεία από τους δημάρχους των νησιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα, προκειμένου να γίνει θεσμική παρέμβαση προς τη ΡΑΕΥ ώστε να βρεθεί η καλύτερη δυνατή λύση για να προχωρήσουν τα έργα.
«Αν δεν είχα κάνει εγώ το φράγμα δεν θα μπορούσα να απαντήσω στα ερωτήματα που θέτει η ΡΑΕΥ», ανέφερε στην τοποθέτησή του με αρκετούς συναδέλφους του των μικρών νησιών να συμφωνούν μαζί του.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η Αστυπάλαια περιλαμβάνεται στον κατάλογο των έργων αντιμετώπισης της λειψυδρίας που έχουν ενταχθεί σε πρόγραμμα χρηματοδότησης σε εθνικό επίπεδο. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει συνολικά 42 έργα σε διάφορες περιοχές της χώρας, με συνολικό προϋπολογισμό 75.558.121,75 ευρώ.
Στον σχετικό πίνακα, η Αστυπάλαια (Α/Α 28) περιλαμβάνεται με χρηματοδότηση ύψους 250.000 ευρώ για συνοδά έργα που σχετίζονται με μονάδα αφαλάτωσης. Η πορεία υλοποίησης του έργου παρακολουθείται από τη δημοτική αρχή, καθώς συνδέεται με την κάλυψη των αναγκών ύδρευσης του νησιού τους επόμενους μήνες.
Τα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας δείχνουν ότι ανάλογες παρεμβάσεις σχεδιάζονται και σε άλλα νησιά του Αιγαίου. Στα Δωδεκάνησα προβλέπονται έργα στην Κάρπαθο (Α/Α 3) με προϋπολογισμό 2,8 εκατομμυρίων ευρώ για τρεις μονάδες αφαλάτωσης, στη Λέρο (Α/Α 7) με 1 εκατομμύριο ευρώ και στην Πάτμο (Α/Α 8) με 600.000 ευρώ.
Στις Κυκλάδες, η Νάξος και οι Μικρές Κυκλάδες (Α/Α 14) περιλαμβάνονται στον προγραμματισμό με έργο αφαλάτωσης προϋπολογισμού 1,8 εκατομμυρίων ευρώ και δυναμικότητα 2.000 κυβικών μέτρων νερού ημερησίως.
Η αυξημένη χρήση μονάδων αφαλάτωσης αποτελεί τα τελευταία χρόνια βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας σε αρκετές νησιωτικές περιοχές. Σε αρκετά νησιά η υδροδότηση βασίζεται σε συνδυασμό γεωτρήσεων, μικρών ταμιευτήρων και μονάδων αφαλάτωσης. Η εποχική αύξηση του πληθυσμού κατά τους θερινούς μήνες αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση νερού, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΡΑΕΥ παρακολουθεί τη λειτουργία των φορέων ύδρευσης και το πλαίσιο κοστολόγησης και τιμολόγησης των υπηρεσιών νερού. Οι δήμοι επισημαίνουν ότι οι μικρές νησιωτικές διοικήσεις συχνά αντιμετωπίζουν περιορισμούς σε τεχνικό προσωπικό και οικονομικούς πόρους για τη διαχείριση σύνθετων έργων υποδομής.
Ένα σημαντικό ζήτημα που αναδεικνύεται από τις τοπικές αρχές αφορά στο λειτουργικό κόστος των μονάδων αφαλάτωσης. Ο δήμαρχος Σύμης Λευτέρης Παπακαλοδούκας έχει αναφερθεί επανειλημμένα στο θέμα της ενεργειακής κατανάλωσης των μονάδων.
«Έχουμε βέβαια τις αφαλατώσεις που είναι λύση, αλλά το κόστος παραγωγής του νερού είναι μεγάλο», έχει δηλώσει, σημειώνοντας ότι η λειτουργία των μονάδων απαιτεί σημαντική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε νησιά που δεν είναι πλήρως διασυνδεδεμένα με το ηπειρωτικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας και βασίζονται σε τοπικούς σταθμούς παραγωγής.
Στους Λειψούς, ο δήμαρχος Φώτης Μάγγος έχει επισημάνει ότι οι μικροί Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν κρίσιμες υποδομές με περιορισμένο προσωπικό και οικονομικούς πόρους. «Τα προβλήματα είναι πολλά και πολύπλοκα», ανέφερε σε δημόσια τοποθέτησή του.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά στην κατάσταση των δικτύων ύδρευσης σε αρκετές περιοχές. Σε ορισμένα νησιά καταγράφονται σημαντικές απώλειες νερού λόγω παλαιότητας των υποδομών. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι απώλειες μπορεί να φτάνουν το 40 έως 50% του νερού που διοχετεύεται στα δίκτυα.
Η μείωση αυτών των απωλειών αποτελεί βασικό στόχο των πολιτικών διαχείρισης υδάτινων πόρων. Ωστόσο, η αναβάθμιση των δικτύων απαιτεί σημαντικές επενδύσεις και χρόνο υλοποίησης.
Η επάρκεια νερού αποτελεί βασική παράμετρο για τη λειτουργία των νησιωτικών οικονομιών. Σε περιοχές όπου η τοπική οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό, η διασφάλιση σταθερής υδροδότησης αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία των επιχειρήσεων και των τοπικών κοινωνιών.
Οι δημοτικές αρχές παρακολουθούν την εξέλιξη των έργων ύδρευσης και αφαλάτωσης, καθώς και την πορεία των διαθέσιμων αποθεμάτων με κομμένη την ανάσα καθώς η σεζόν βρίσκεται προ των πυλών και τα έργα είναι ανεκτέλεστα.
Για τους Δήμους των μικρών νησιών, η έγκαιρη υλοποίηση των έργων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο των 42 παρεμβάσεων αποτελεί βασική προτεραιότητα ενόψει της θερινής περιόδου. Οι διαδικασίες υλοποίησης των έργων βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ οι τοπικές αρχές επισημαίνουν την ανάγκη να προχωρήσουν οι παρεμβάσεις που σχετίζονται με την επάρκεια υδροδότησης στα νησιά.
