Ο εφιάλτης της λειψυδρίας επανέρχεται για τα μικρά νησιά του Αιγαίου

• Δήμαρ­χοι και τοπικοί φορείς επι­ση­μαί­νουν ότι το νέο ρυθ­μι­στικό πλαίσιο συνο­δεύ­ε­ται από πρό­σθε­τες δια­δι­κα­σίες ελέγχου και τεκ­μη­ρί­ω­σης • Αδυ­να­τούν οι μικροί Δήμοι να προ­λά­βουν τις προ­θε­σμίες και να δια­χει­ρι­στούν την τερά­στια γρα­φειο­κρα­τία που απαιτεί το νέο πλαίσιο

Η εικόνα επα­να­λαμ­βά­νε­ται με δρα­μα­τική συνέ­πεια σε αρκετά νησιά του Αιγαίου κάθε άνοιξη, όμως φέτος η κατά­σταση είναι πιο δύσκολη από ποτέ λόγω ανομ­βρίας και διοι­κη­τι­κής βρα­δυ­πο­ρίας.

Τα απο­θέ­ματα νερού μειώ­νο­νται, οι δημο­τι­κές αρχές παρα­κο­λου­θούν καθη­με­ρινά τη στάθμη των δεξα­με­νών και η του­ρι­στική περί­ο­δος ξεκινά με αυξη­μέ­νες ανη­συ­χίες για την επάρ­κεια υδρο­δό­τη­σης.

Για πολλά μικρά νησιά, ιδιαί­τερα στο Νότιο Αιγαίο, η αφα­λά­τωση έχει εξε­λι­χθεί τα τελευ­ταία χρόνια στη μονα­δική αξιό­πι­στη πηγή ύδρευ­σης. Ωστόσο, η προ­ώ­θηση νέων έργων και η ενί­σχυση των υπο­δο­μών εξε­λίσ­σο­νται με ρυθμούς που δεν συμ­βα­δί­ζουν με τις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες.

Το ζήτημα της λει­ψυ­δρίας στο Αιγαίο συν­δέ­ε­ται με τις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, αλλά και με τον τρόπο που οργα­νώ­νε­ται θεσμικά η δια­χεί­ριση των υδά­τι­νων πόρων. Στο πλαίσιο αυτό εντάσ­σε­ται και ο ρόλος της Ρυθ­μι­στική Αρχή Απο­βλή­των, Ενέρ­γειας και Υδάτων, η οποία από το 2023 έχει ανα­λά­βει αρμο­διό­τη­τες επο­πτείας στον τομέα των υδάτων. Δήμαρ­χοι και τοπικοί φορείς επι­ση­μαί­νουν ότι το νέο ρυθ­μι­στικό πλαίσιο συνο­δεύ­ε­ται από πρό­σθε­τες δια­δι­κα­σίες ελέγχου και τεκ­μη­ρί­ω­σης, οι οποίες επη­ρε­ά­ζουν τον χρόνο προ­ώ­θη­σης έργων ύδρευ­σης σε μικρούς νησιω­τι­κούς Δήμους.

Το θέμα επα­νήλθε στη δημόσια συζή­τηση με αφορμή την Αστυ­πά­λαια. Ο δήμαρ­χος Νίκος Κομη­νέας ζήτησε να κηρυ­χθεί το νησί σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης λόγω λει­ψυ­δρίας, προ­κει­μέ­νου να επι­τα­χυν­θούν οι δια­δι­κα­σίες για την εγκα­τά­σταση νέας μονάδας αφα­λά­τω­σης. Όπως έχει επι­ση­μά­νει, η μείωση των βρο­χο­πτώ­σεων τα τελευ­ταία χρόνια έχει επη­ρε­ά­σει τα δια­θέ­σιμα απο­θέ­ματα νερού στο νησί.

Στην τελευ­ταία συνε­δρί­αση της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου, ο δήμαρ­χος Αστυ­πά­λαιας απηύ­θυνε δρα­μα­τική έκκληση στους συνα­δέλ­φους του να γίνουν παρεμ­βά­σεις κεντρικά προ­κει­μέ­νου να επι­σπευ­σθούν οι δια­δι­κα­σίες καθώς οι απαι­τή­σεις της ΡΑΕΥ για να προ­χω­ρή­σουν τα έργα είναι σχεδόν αδύ­να­τον να ικα­νο­ποι­η­θούν. Ο πρό­ε­δρος της ΠΕΔ Ν. Αιγαίου Αλέ­ξαν­δρος Κολιά­δης ζήτησε επι­πλέον στοι­χεία από τους δημάρ­χους των νησιών που αντι­με­τω­πί­ζουν προ­βλή­ματα, προ­κει­μέ­νου να γίνει θεσμική παρέμ­βαση προς τη ΡΑΕΥ ώστε να βρεθεί η καλύ­τερη δυνατή λύση για να προ­χω­ρή­σουν τα έργα.

«Αν δεν είχα κάνει εγώ το φράγμα δεν θα μπο­ρούσα να απα­ντήσω στα ερω­τή­ματα που θέτει η ΡΑΕΥ», ανέφερε στην τοπο­θέ­τησή του με αρκε­τούς συνα­δέλ­φους του των μικρών νησιών να συμ­φω­νούν μαζί του.

Σύμφωνα με στοι­χεία του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, η Αστυ­πά­λαια περι­λαμ­βά­νε­ται στον κατά­λογο των έργων αντι­με­τώ­πι­σης της λει­ψυ­δρίας που έχουν εντα­χθεί σε πρό­γραμμα χρη­μα­το­δό­τη­σης σε εθνικό επίπεδο. Το πρό­γραμμα αυτό περι­λαμ­βά­νει συνο­λικά 42 έργα σε διά­φο­ρες περιο­χές της χώρας, με συνο­λικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 75.558.121,75 ευρώ.

Στον σχετικό πίνακα, η Αστυ­πά­λαια (Α/Α 28) περι­λαμ­βά­νε­ται με χρη­μα­το­δό­τηση ύψους 250.000 ευρώ για συνοδά έργα που σχε­τί­ζο­νται με μονάδα αφα­λά­τω­σης. Η πορεία υλο­ποί­η­σης του έργου παρα­κο­λου­θεί­ται από τη δημο­τική αρχή, καθώς συν­δέ­ε­ται με την κάλυψη των αναγκών ύδρευ­σης του νησιού τους επό­με­νους μήνες.

Τα στοι­χεία του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας δεί­χνουν ότι ανά­λο­γες παρεμ­βά­σεις σχε­διά­ζο­νται και σε άλλα νησιά του Αιγαίου. Στα Δωδε­κά­νησα προ­βλέ­πο­νται έργα στην Κάρπαθο (Α/Α 3) με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 2,8 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ για τρεις μονάδες αφα­λά­τω­σης, στη Λέρο (Α/Α 7) με 1 εκα­τομ­μύ­ριο ευρώ και στην Πάτμο (Α/Α 8) με 600.000 ευρώ.

Στις Κυκλά­δες, η Νάξος και οι Μικρές Κυκλά­δες (Α/Α 14) περι­λαμ­βά­νο­νται στον προ­γραμ­μα­τι­σμό με έργο αφα­λά­τω­σης προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 1,8 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ και δυνα­μι­κό­τητα 2.000 κυβικών μέτρων νερού ημε­ρη­σίως.

Η αυξη­μένη χρήση μονάδων αφα­λά­τω­σης απο­τε­λεί τα τελευ­ταία χρόνια βασικό εργα­λείο για την αντι­με­τώ­πιση της λει­ψυ­δρίας σε αρκετές νησιω­τι­κές περιο­χές. Σε αρκετά νησιά η υδρο­δό­τηση βασί­ζε­ται σε συν­δυα­σμό γεω­τρή­σεων, μικρών ταμιευ­τή­ρων και μονάδων αφα­λά­τω­σης. Η εποχική αύξηση του πλη­θυ­σμού κατά τους θερι­νούς μήνες αυξάνει σημα­ντικά τη ζήτηση νερού, ιδιαί­τερα σε περιο­χές με έντονη του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΡΑΕΥ παρα­κο­λου­θεί τη λει­τουρ­γία των φορέων ύδρευ­σης και το πλαίσιο κοστο­λό­γη­σης και τιμο­λό­γη­σης των υπη­ρε­σιών νερού. Οι δήμοι επι­ση­μαί­νουν ότι οι μικρές νησιω­τι­κές διοι­κή­σεις συχνά αντι­με­τω­πί­ζουν περιο­ρι­σμούς σε τεχνικό προ­σω­πικό και οικο­νο­μι­κούς πόρους για τη δια­χεί­ριση σύν­θε­των έργων υπο­δο­μής.

Ένα σημα­ντικό ζήτημα που ανα­δει­κνύ­ε­ται από τις τοπικές αρχές αφορά στο λει­τουρ­γικό κόστος των μονάδων αφα­λά­τω­σης. Ο δήμαρ­χος Σύμης Λευ­τέ­ρης Παπα­κα­λο­δού­κας έχει ανα­φερ­θεί επα­νει­λημ­μένα στο θέμα της ενερ­γεια­κής κατα­νά­λω­σης των μονάδων.

«Έχουμε βέβαια τις αφα­λα­τώ­σεις που είναι λύση, αλλά το κόστος παρα­γω­γής του νερού είναι μεγάλο», έχει δηλώσει, σημειώ­νο­ντας ότι η λει­τουρ­γία των μονάδων απαιτεί σημα­ντική κατα­νά­λωση ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας.

Η παρά­με­τρος αυτή αποκτά ιδιαί­τερη σημασία σε νησιά που δεν είναι πλήρως δια­συν­δε­δε­μένα με το ηπει­ρω­τικό σύστημα ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας και βασί­ζο­νται σε τοπι­κούς σταθ­μούς παρα­γω­γής.

Στους Λειψούς, ο δήμαρ­χος Φώτης Μάγγος έχει επι­ση­μά­νει ότι οι μικροί Δήμοι καλού­νται να δια­χει­ρι­στούν κρί­σι­μες υπο­δο­μές με περιο­ρι­σμένο προ­σω­πικό και οικο­νο­μι­κούς πόρους. «Τα προ­βλή­ματα είναι πολλά και πολύ­πλοκα», ανέφερε σε δημόσια τοπο­θέ­τησή του.

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά στην κατά­σταση των δικτύων ύδρευ­σης σε αρκετές περιο­χές. Σε ορι­σμένα νησιά κατα­γρά­φο­νται σημα­ντι­κές απώ­λειες νερού λόγω παλαιό­τη­τας των υπο­δο­μών. Εκτι­μή­σεις ανα­φέ­ρουν ότι σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις οι απώ­λειες μπορεί να φτάνουν το 40 έως 50% του νερού που διο­χε­τεύ­ε­ται στα δίκτυα.

Η μείωση αυτών των απω­λειών απο­τε­λεί βασικό στόχο των πολι­τι­κών δια­χεί­ρι­σης υδά­τι­νων πόρων. Ωστόσο, η ανα­βάθ­μιση των δικτύων απαιτεί σημα­ντι­κές επεν­δύ­σεις και χρόνο υλο­ποί­η­σης.

Η επάρ­κεια νερού απο­τε­λεί βασική παρά­με­τρο για τη λει­τουρ­γία των νησιω­τι­κών οικο­νο­μιών. Σε περιο­χές όπου η τοπική οικο­νο­μία βασί­ζε­ται σε μεγάλο βαθμό στον του­ρι­σμό, η δια­σφά­λιση στα­θε­ρής υδρο­δό­τη­σης απο­τε­λεί βασική προ­ϋ­πό­θεση για τη λει­τουρ­γία των επι­χει­ρή­σεων και των τοπικών κοι­νω­νιών.

Οι δημο­τι­κές αρχές παρα­κο­λου­θούν την εξέλιξη των έργων ύδρευ­σης και αφα­λά­τω­σης, καθώς και την πορεία των δια­θέ­σι­μων απο­θε­μά­των με κομμένη την ανάσα καθώς η σεζόν βρί­σκε­ται προ των πυλών και τα έργα είναι ανε­κτέ­λε­στα.

Για τους Δήμους των μικρών νησιών, η έγκαιρη υλο­ποί­ηση των έργων που περι­λαμ­βά­νο­νται στον κατά­λογο των 42 παρεμ­βά­σεων απο­τε­λεί βασική προ­τε­ραιό­τητα ενόψει της θερινής περιό­δου. Οι δια­δι­κα­σίες υλο­ποί­η­σης των έργων βρί­σκο­νται σε εξέλιξη, ενώ οι τοπικές αρχές επι­ση­μαί­νουν την ανάγκη να προ­χω­ρή­σουν οι παρεμ­βά­σεις που σχε­τί­ζο­νται με την επάρ­κεια υδρο­δό­τη­σης στα νησιά.