Yπουργείο Πολιτισμού: Ίδρυση Μουσείου αρχαίας τεχνολογίας στη Ρόδο

Απά­ντηση από τον υπουργό Πολι­τι­σμού κ. Τασούλα στο βου­λευτή Ηρα­κλείου των Ανε­ξάρ­τη­των Ελλήνων κ. Κ. Δαμα­βο­λίτη, o οποίος είχε θέσει το θέμα ανα­στή­λω­σης του Κολοσ­σού της Ρόδου.

«Σε απά­ντησή της με αριθμ. πρω­το­κόλ­λου 3857/21.10.2014 Ερώ­τη­σης του Βου­λευτή κ. Κων­στα­ντί­νου Δαμα­βο­λίτη και σύμφωνα με τα στοι­χεία που έθεσαν υπόψη μας οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες μας, σας γνω­ρί­ζουμε τα εξής:

Το κολοσ­σικό άγαλμα του Ήλιου της Ρόδου κατα­σκευά­σθηκε μετά την απο­τυ­χη­μένη πολιορ­κία του Δημη­τρίου (305/4 π.Χ.), ως ευχα­ρι­στή­ριο ανάθημα στον προ­στάτη θεό των Ροδίων. Ο Κολοσ­σός είχε ύψος περίπου 34 μ. Χρειά­στη­καν 12 χρόνια κατα­σκευής (περ. 295-283 π.Χ.) και 300 τάλαντα υλικού. Το άγαλμα κατέ­πεσε από σεισμό και έμεινε να κεί­τε­ται σε συντρίμ­μια (227/6 π.Χ.).

Για την τεχνική κατα­σκευής του υπάρ­χουν αντι­κρουό­με­νες απόψεις. Το έργο είτε κατα­σκευά­στηκε από πολύ λεπτές σφυ­ρή­λα­τες πλάκες χαλκού, λόγω της μικρής ποσό­τη­τας του υλικού που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε, αφού το άγαλμα της Ελευ­θε­ρίας της Νέας Υόρκης (ύψους 46 μ.) χρειά­στηκε 100 τόνους μετάλ­λου (Herbert Maryon), είτε χυτεύ­θηκε τμη­μα­τικά επί τόπου στον τελικό χώρο ανί­δρυ­σης (Albert Gabriel και W. Hoepfner).

Ο τύπος του έργου είναι αμφι­σβη­τού­με­νος. Ο όρος «κολοσ­σός» στην αρχαία ελλη­νική γραμ­μα­τεία χρη­σι­μο­ποιεί­ται, κυρίως για την απόδοση στα­τι­κών, ιερα­τι­κού τύπου αγαλ­μά­των ποι­κί­λου μεγέ­θους.

Η απει­κό­νιση σε σφρα­γί­σματα ροδια­κών αμφο­ρέων μιας πεσ­σό­σχη­μης στήλης με κεφάλι με ακτι­νωτό διάδημα, ως σύμβολο του Ηλίου (τέλος 2ου αι. π.Χ), συνέ­βαλε αρχικά στην ταύτιση του έργου ως ερμαϊ­κής στήλης με πεσ­σό­μορφο το κάτω τμήμα. Εξίσου ισχυρή είναι η αντί­θετη άποψη ότι η μορφή του Κολοσ­σού είχε τον τύπο του Απόλ­λωνα ή του θεού Ηλίου, ως γυμνού ιστά­με­νου νέου, με ακτι­νωτό διάδημα και κοντό ιμάτιο, να κρατά πυρσό ή ράβδο.

Η θέση ανί­δρυ­σης του έργου είναι αντι­κεί­μενο δια­φω­νιών μεταξύ των μελε­τη­τών. Η τοπο­θέ­τηση του Κολοσ­σού στο λιμάνι με τα σκέλη ανοιχτά, όπως απει­κο­νί­ζε­ται τις μεσαιω­νι­κές και ανα­γεν­νη­σια­κές λιθο­γρα­φίες, όταν πλέον δεν σωζόταν τίποτα από το άγαλμα, είναι πρα­κτικά αδύνατη, λόγω της από­στα­σης μεταξύ των δύο μώλων του Μαν­δρα­κίου, που θα απαι­τούσε ένα πολύ μεγα­λύ­τερο άγαλμα για να τη γεφυ­ρώ­σει.

Η απο­κα­τά­σταση του έργου στον μεσαιω­νικό πύργο του Αγίου Νικο­λάου, στο λιμάνι του Μαν­δρα­κίου (W. Hoepfner), δεν είναι απο­δε­κτή γιατί ο χώρος δεν θεω­ρεί­ται επαρκής για το εργο­τά­ξιο του Κολοσ­σού (H. Maryon). Μια δεύτερη πιθανή εκδοχή είναι ότι το άγαλμα, ως πολε­μικό ανάθημα, είχε στηθεί στο τέμενος του Ηλίου, του οποίου η θέση είναι επίσης αβέβαιη και πιθα­νο­λο­γεί­ται ότι βρι­σκό­ταν στον χώρο του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου. Οι μετα­γε­νέ­στε­ρες κατα­κευές και οι ιτα­λι­κές ανα­στη­λώ­σεις εξά­λει­ψαν ή κατά­χω­σαν κάθε προη­γού­μενη θεμε­λί­ωση.

Ύστερα από τα παρα­πάνω γίνεται φανερό ότι οι γενικές πλη­ρο­φο­ρίες που παρα­δί­δουν οι αρχαίας πηγές δεν βοηθούν στην απο­κα­τά­σταση της μορφής ή της τεχνι­κής κατα­σκευής του Κολοσ­σού, πολύ περισ­σό­τερο στην ανα­γνώ­ριση της αρχικής του θέσης.

Ως εκ τούτου από αρχαιο­λο­γι­κής πλευράς, η ανα­βί­ωση του Κολοσ­σού απο­τε­λεί ένα παρα­κιν­δυ­νευ­μένο εγχεί­ρημα, στε­ρού­μενο επι­στη­μο­νι­κής βάσης, αφού θα δημιουρ­γη­θούν προ­στρι­βές για την επιλογή της τελικής μορφής και θέσης του νέου δημιουρ­γή­μα­τος.

Σε κάθε περί­πτωση, το τελικό απο­τέ­λε­σμα δεν θα αντα­πο­κρί­νε­ται στο αρχαίο επί­τευγμα.

Το παρά­δειγμα της Βιβλιο­θή­κης της Αλε­ξάν­δρειας δεν απο­τε­λεί αντί­στοιχο του Κολοσ­σού, δεδο­μέ­νου ότι εκεί κατα­σκευά­σθηκε ένα νέο λει­τουρ­γικό κτήριο, που αντα­πο­κρι­νό­ταν στις σημε­ρι­νές ανάγκες των κατοί­κων της πόλης και των μελε­τη­τών.

Με τον ίδιο τρόπο τα υπό­λοιπα οικο­δο­μή­ματα που ανα­φέ­ρο­νται στο κοι­νο­βου­λευ­τικό ερώτημα αντα­πο­κρί­νε­ται στις σύγ­χρο­νες ανάγκες των σημε­ρι­νών ανθρώ­πων.

Προ­κει­μέ­νου ο αρχαίος Κολοσ­σός της Ρόδου να λει­τουρ­γή­σει ως σύμβολο της αρχαίας ελλη­νι­κής τεχνο­γνω­σίας, ίσως θα ήταν πιο εφικτή η ανί­χνευση της αρχαίας τεχνο­λο­γίας. Στη Ρόδο, έχουν απο­κα­λυ­φθεί και δια­τη­ρού­νται σε υπόγειο πολυ­κα­τοι­κίας, δύο χυτευ­τι­κοί λάκκοι του 3ου αι. π.Χ., οι οποίοι προ­ο­ρί­ζο­νταν για την κατα­σκευή κολοσ­σι­κών χάλ­κι­νων έργων, με την τεχνική του χαμένου κεριού.

Μαρ­τυ­ρούν την υψηλή τεχνο­γνω­σία της εποχής και έως ένα βαθμό συμ­βάλ­λουν στην κατα­νό­ηση του δύσκο­λου εγχει­ρή­μα­τος της κατα­σκευής του Κολοσ­σού. Στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο του Βερο­λί­νου φυλάσ­σε­ται το χάλκινο άγαλμα του Προ­σευ­χό­με­νου Παιδιού, από τη Ρόδο, το οποίο μετα­φέρ­θηκε τη μεσαιω­νική περίοδο στην Ευρώπη από τους Ιππότες.

Στην έκθεση «Ρόδος, 2004 χρόνια» που οργα­νώ­θηκε το 2003 από την ΚΒ Εφορεία Προϊ­στο­ρι­κών και Κλα­σι­κών Αρχαιο­τή­των στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, υπάρχει εκμά­γειο του χάλ­κι­νου αγάλ­μα­τος και γίνεται αναφορά στα ευρή­ματα των ροδια­κών χυτευ­τι­κών λάκκων και του Κολοσ­σού.

Το Υπουρ­γείο προ­τί­θε­ται να εξε­τά­σει το ενδε­χό­μενο ίδρυσης μου­σείου αρχαίας τεχνο­λο­γίας στη Ρόδο, με ανα­πα­ρά­σταση των μεθόδων κατα­σκευής των αρχαίων χάλ­κι­νων αγαλ­μά­των, με μοντέλα απο­κα­τά­στα­σης της τεχνι­κής χύτευ­σης του Κολοσ­σού σε αντι­στοι­χία με τις σύγ­χρο­νες τεχνο­λο­γίες, το οποίο θα έχει ένα απτό εκπαι­δευ­τικό απο­τέ­λε­σμα για τους σύγ­χρο­νους νέους και θα απο­τε­λέ­σει μια κυψέλη εξοι­κεί­ω­σης με την τεχνο­λο­γία και την γνώση.

Ο υπουρ­γός

Κων­στα­ντί­νος Τασού­λας».