Εκδικάστηκε η έφεση Τούρκων υπηκόων για αποζημιώσεις από απαλλοτριώσεις του 1940 στο Νιοχώρι

• Στο επί­κε­ντρο 2 κτη­μα­το­λο­γι­κές με­ρί­δες που πέ­ρα­σαν από ιτα­λι­κή διοί­κη­ση σε ελ­λη­νι­κή κυ­ριό­τη­τα, η δια­δρο­μή με­τα­βι­βά­σε­ων και η αξί­ω­ση περί de facto απαλ­λο­τρί­ω­σης

Η υπό­θε­ση που είχε προ­κα­λέ­σει δια­χρο­νι­κά συ­ζή­τη­ση στη Ρόδο, λόγω του ιστο­ρι­κού της φορ­τί­ου και των προ­ε­κτά­σε­ων που απο­δί­δο­νται σε διεκ­δι­κή­σεις μου­σουλ­μα­νι­κών πε­ριου­σιών στα Δω­δε­κά­νη­σα, οδη­γή­θη­κε τε­λι­κά σε συ­ζή­τη­ση χθες.

Η υπό­θε­ση αφορά στην προ­σφυ­γή της Νιλ­γκούν Μπα­ράι, κα­τοί­κου Άγκυ­ρας, και των κα­θο­λι­κών δια­δό­χων του Αμπ­ντου­ραχ­μάν Νατζί Ακμάν, οι οποί­οι ζη­τούν την εξα­φά­νι­ση της από­φα­σης 62/2024 του Πο­λυ­με­λούς Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου.

Η από­φα­ση αυτή απέρ­ρι­ψε τις αγω­γές τους κατά του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου, κρί­νο­ντάς τες απα­ρά­δε­κτες λόγω έλ­λει­ψης εν­νό­μου συμ­φέ­ρο­ντος.

Από την ιτα­λι­κή απαλ­λο­τρί­ω­ση του 1940 έως την ελ­λη­νι­κή κυ­ριό­τη­τα

Τα επί­δι­κα ακί­νη­τα, με κτη­μα­το­λο­γι­κούς αριθ­μούς V-292 και V-293 οι­κο­δο­μών Ρόδου, απαλ­λο­τριώ­θη­καν με τα δια­τάγ­μα­τα του Ιτα­λού κυ­βερ­νή­τη στις 13 Μαΐου 1940, για λό­γους δη­μο­σί­ας ωφέ­λειας. Σύμ­φω­να με το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, οι τότε ιδιο­κτή­τες είχαν απο­ζη­μιω­θεί, καθώς το Ιτα­λι­κό Δη­μό­σιο είχε κα­θο­ρί­σει σχε­τι­κή απο­ζη­μί­ω­ση, η οποία με­τα­φέρ­θη­κε μέσω της Μι­κτής Οι­κο­νο­μι­κής Επι­τρο­πής και κα­τέ­λη­ξε στην Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος. Ωστό­σο, οι ενα­γό­με­νοι υπο­στη­ρί­ζουν πως ου­δέ­πο­τε έλα­βαν χρή­μα­τα ή ει­δο­ποί­η­ση για τις απαλ­λο­τριώ­σεις αυτές.

Μετά τη συν­θή­κη Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947, όλα τα ακί­νη­τα του Ιτα­λι­κού Δη­μο­σί­ου στη Δω­δε­κά­νη­σο πε­ρι­ήλ­θαν στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο. Τα συ­γκε­κρι­μέ­να ακί­νη­τα εντά­χθη­καν αρ­χι­κά στον Ορ­γα­νι­σμό Ακί­νη­της Πε­ριου­σί­ας Δη­μο­σί­ου Δω­δε­κα­νή­σου το 1955 και αρ­γό­τε­ρα που­λή­θη­καν, εν μέρει, σε ιδιώ­τες και οι­κο­δο­μι­κούς συ­νε­ται­ρι­σμούς. Το υπό­λοι­πο τμήμα πα­ρέ­μει­νε στην κυ­ριό­τη­τα του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου.

Η πρω­τό­δι­κη από­φα­ση και το σκε­πτι­κό της

Το Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, με την από­φα­ση 62/2024, απέρ­ρι­ψε τις δύο αγω­γές των Τούρ­κων υπη­κό­ων, κρί­νο­ντας ότι οι ενά­γο­ντες δεν δια­θέ­τουν έν­νο­μο συμ­φέ­ρον, καθώς οι ίδιοι συ­νο­μο­λο­γούν ότι η κα­τά­λη­ψη των ακι­νή­των έγινε ήδη από το 1940. Το Δι­κα­στή­ριο έλαβε υπόψη του πως από το 1940 έως σή­με­ρα έχει πα­ρέλ­θει το χρο­νι­κό διά­στη­μα που απαι­τεί­ται για τη συ­μπλή­ρω­ση της κτη­τι­κής πα­ρα­γρα­φής ή χρη­σι­κτη­σί­ας, σύμ­φω­να με τον Κτη­μα­το­λο­γι­κό Κα­νο­νι­σμό Δω­δε­κα­νή­σου.

Επί­σης, ση­μεί­ω­σε ότι ακόμη κι αν θε­ω­ρη­θεί πως η απαλ­λο­τρί­ω­ση δεν συ­ντε­λέ­στη­κε πλή­ρως, η κυ­ριό­τη­τα ανή­κει πλέον στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο λόγω έκτα­κτης χρη­σι­κτη­σί­ας.

Το Δι­κα­στή­ριο επι­κα­λέ­στη­κε απο­φά­σεις του Αρεί­ου Πάγου, οι οποί­ες ανα­γνω­ρί­ζουν την κτήση κυ­ριό­τη­τας από το Δη­μό­σιο σε πε­ρι­πτώ­σεις που η κα­το­χή ασκεί­ται για μακρύ χρο­νι­κό διά­στη­μα χωρίς αντι­δρά­σεις των αρ­χι­κών ιδιο­κτη­τών.

Το πε­ριε­χό­με­νο της έφε­σης: επι­χει­ρή­μα­τα και αι­τιά­σεις

Οι εκ­κα­λού­ντες θε­ω­ρούν την πρω­τό­δι­κη από­φα­ση εσφαλ­μέ­νη, ισχυ­ρι­ζό­με­νοι ότι το δι­κα­στή­ριο δεν αι­τιο­λό­γη­σε ει­δι­κά την έλ­λει­ψη εν­νό­μου συμ­φέ­ρο­ντος. Υπο­στη­ρί­ζουν ότι η εφαρ­μο­γή της χρη­σι­κτη­σί­ας στην υπό­θε­σή τους είναι αντι­συ­νταγ­μα­τι­κή και αντί­θε­τη στο άρθρο 4 του Συ­ντάγ­μα­τος περί ισό­τη­τας των πο­λι­τών ενώ­πιον του νόμου, καθώς το Δη­μό­σιο –όταν ενερ­γεί ως ιδιώ­της– δεν μπο­ρεί να επι­κα­λεί­ται ευ­νοϊ­κό­τε­ρη με­τα­χεί­ρι­ση. Επί­σης, κά­νουν λόγο για πα­ρα­βί­α­ση διε­θνών συμ­βά­σε­ων, όπως της Ευ­ρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που (άρθρο 1 του Πρώ­του Πρω­το­κόλ­λου) και του Χάρτη Θε­με­λιω­δών Δι­καιω­μά­των της ΕΕ, που προ­στα­τεύ­ουν το δι­καί­ω­μα της ιδιο­κτη­σί­ας.

Η έφεση επι­κα­λεί­ται ακόμη τη νο­μο­λο­γία του Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­κα­στη­ρί­ου Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που (όπως την υπό­θε­ση Πα­πα­μι­χα­λό­που­λος κατά Ελ­λά­δας, 1993), όπου ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η de facto απαλ­λο­τρί­ω­ση χωρίς απο­ζη­μί­ω­ση συ­νι­στά πα­ρα­βί­α­ση του δι­καιώ­μα­τος στην πε­ριου­σία. Οι εφε­σί­βλη­τοι επι­μέ­νουν ότι ου­δέ­πο­τε κα­τα­βλή­θη­κε απο­ζη­μί­ω­ση ούτε ολο­κλη­ρώ­θη­κε νο­μί­μως δια­δι­κα­σία απαλ­λο­τρί­ω­σης.

Η στάση του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου

Το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο, ως διά­δο­χο του Ιτα­λι­κού, έχει απορ­ρί­ψει κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά τις αι­τιά­σεις, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι απο­ζη­μιώ­σεις είχαν προ­βλε­φθεί από το 1940 και πως τα ακί­νη­τα κα­τε­λή­φθη­σαν νο­μί­μως, ενώ στη συ­νέ­χεια εντά­χθη­καν στο ελ­λη­νι­κό νο­μι­κό κα­θε­στώς δυ­νά­μει διε­θνών συν­θη­κών. Το Δη­μό­σιο επι­κα­λεί­ται ακόμη τη συ­νε­χή και ει­ρη­νι­κή νομή των ακι­νή­των για πάνω από οκτώ δε­κα­ε­τί­ες, γε­γο­νός που θε­με­λιώ­νει την κυ­ριό­τη­τά του ακόμη και κατά τις δια­τά­ξεις περί χρη­σι­κτη­σί­ας.

Σύμ­φω­να με τη θέση του, η οποια­δή­πο­τε ση­με­ρι­νή διεκ­δί­κη­ση στε­ρεί­ται νο­μι­κής βάσης, καθώς έχει επέλ­θει πα­ρα­γρα­φή κάθε σχε­τι­κού δι­καιώ­μα­τος, ενώ η κυ­ριό­τη­τα ανή­κει πλέον στο Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο κατά πλήρη και αδιά­κο­πη νομή.

Το συ­νο­λι­κό ποσό που αξιώ­νουν και οι επι­μέ­ρους απαι­τή­σεις

Η οι­κο­νο­μι­κή διά­στα­ση της υπό­θε­σης απο­τυ­πώ­νε­ται με συ­γκε­κρι­μέ­να ποσά στις προ­τά­σεις που έχουν κα­τα­τε­θεί. Για την πρώτη ενά­γου­σα ανα­φέ­ρε­ται αξί­ω­ση 2.848.076,3 ευρώ, ενώ για κάθε έναν από τους λοι­πούς ενά­γο­ντες ανα­φέ­ρε­ται ποσό 632.905,3 ευρώ, με αι­τή­μα­τα περί το­κο­φο­ρί­ας από 14 Μαΐου 1940 ως επο­μέ­νη de facto απαλ­λο­τρί­ω­σης ή άλλως από την επί­δο­ση, όπως δια­τυ­πώ­νε­ται στο κεί­με­νο.

Με βάση αυτά τα αριθ­μη­τι­κά δε­δο­μέ­να, το συ­νο­λι­κό ποσό που τί­θε­ται ως αξί­ω­ση στην υπό­θε­ση δια­μορ­φώ­νε­ται σε 4.746.792,2 ευρώ.

Το ίδιο υλικό πε­ρι­λαμ­βά­νει και ανα­λυ­τι­κές αριθ­μη­τι­κές ανα­πτύ­ξεις για την κα­τά­λη­ξη στο ποσό των 632.905,3 ευρώ για κάθε έναν από τους λοι­πούς ενά­γο­ντες, καθώς και επι­μέ­ρους υπο­λο­γι­σμούς που οδη­γούν σε συ­νο­λι­κό ποσό 949.358,2 ευρώ σε άλλη ανα­πτυγ­μέ­νη ενό­τη­τα των προ­τά­σε­ων.

Πο­λι­τι­κές και δι­πλω­μα­τι­κές προ­ε­κτά­σεις και το βάρος της από­φα­σης που ανα­μέ­νε­ται

Πέρα από την κα­θα­ρά δι­κα­στι­κή της εξέ­λι­ξη, η υπό­θε­ση βρί­σκε­ται σε πεδίο αυ­ξη­μέ­νης ευαι­σθη­σί­ας, καθώς τουρ­κι­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης και ορ­γα­νώ­σεις έχουν κατά και­ρούς εμ­φα­νί­σει ανά­λο­γες διεκ­δι­κή­σεις ως ζή­τη­μα διε­θνούς ατζέ­ντας, με ανα­φο­ρές σε πρό­θε­ση με­τα­φο­ράς του θέ­μα­τος σε διε­θνή φόρα και τε­λι­κό προ­ο­ρι­σμό το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που. Στην ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, ωστό­σο, η προ­σέγ­γι­ση που έχει πε­ρι­γρα­φεί είναι ότι πρό­κει­ται για υπό­θε­ση αστι­κής φύ­σε­ως, με ιστο­ρι­κά και νο­μι­κά τε­τε­λε­σμέ­να που δεν αλ­λά­ζουν το κα­θε­στώς κυ­ριαρ­χί­ας, ανε­ξάρ­τη­τα από τον δη­μό­σιο θό­ρυ­βο.

Ως πλη­ρε­ξού­σιος δι­κη­γό­ρος των εκ­κα­λού­ντων πα­ρέ­στη ο κ. Ανα­στά­σιος Ε. Μπα­κα­λού­μας.