Οtαν το 2022 παρουσιάστηκε η συλλογή Cruise του οίκου Dior, η παρουσίασή της στο Καλλιμάρμαρο δεν ήταν η μοναδική σχέση της με την Ελλάδα. Δύο προϊόντα της συλλογής και συγκεκριμένα ένα τζάκετ και μια τσάντα είχαν διακοσμηθεί με παραδοσιακά ελληνικά κεντήματα, τα λεγόμενα τερζίδικα, που δημιουργήθηκαν από τον Αριστείδη Τζονευράκη, ιδιοκτήτη του εργαστηρίου παραδοσιακού ενδύματος «Αριστοτέχνημα» στο Αργος.
Ακόμη μεγαλύτερη δόση λάμψης και celebrities κουβαλάει η Ancient Greek Sandals, η εταιρεία που δημιούργησαν η Χριστίνα Μαρτίνη και ο Νικόλας Μίνογλου το 2011, καθιερώνοντας τα χειροποίητα ελληνικά σανδάλια ως απαραίτητο είδος υπόδησης για την Αντζελίνα Τζολί, τη Σάρα Τζέσικα Πάρκερ, τη Μισέλ Ομπάμα και πολλές άλλες.
Μπορεί να μην κουβαλούν την ίδια «λάμψη», αλλά δεν παύουν να είναι υψηλής ποιότητας και αισθητικής τα κεραμικά που αγοράσαμε κι έχουμε στο σπίτι μας μετά από διακοπές που κάναμε στη Σίφνο, το μεταξωτό μαντίλι που αγοράσαμε στο Σουφλί, ένα ξύλινο παιχνίδι που πήραμε στην Αγιάσο της Λέσβου, ένα χειροποίητο κιλίμι από το Γεράκι Λακωνίας.
Η ανακοίνωση, λοιπόν, του υπουργείου Παιδείας ότι θα εισαγάγει στα δημοτικά σχολεία μαθήματα πλεξίματος, κεντήματος και κεραμικής και θα επενδύσει στο πρόγραμμα «Πολιτιστική παιδεία – Εργαστήρια δημιουργίας και χειροτεχνίας» μπορεί να αντιμετωπίστηκε σκωπτικά από πολλούς (κυρίως διότι τα δημόσια σχολεία αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα σε βασικές υποδομές και ελλείψεις σε διδακτικό προσωπικό), αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση άσχετη με την τάση που υπάρχει παγκοσμίως και κυρίως στην Ευρώπη για την προώθηση της χειροτεχνίας και την αντιμετώπισή της ως πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης, τοπικής αναγέννησης και πολιτιστικής προβολής μιας χώρας. Τάση που ενισχύθηκε σημαντικά μετά την πανδημία, με τους καταναλωτές να εκφράζουν την ανάγκη για αποδέσμευση από τη μαζική παραγωγή και να αναζητούν προσωπικό στυλ. Το γεγονός, δε, ότι κάποιες μορφές χειροτεχνίας μπορούν να γίνουν σε εργαστήριο σπιτιού, χωρίς να απαιτείται κάποιο εργαστήριο εκτός οικίας ή κάποιο φυσικό κατάστημα, έδωσε επίσης ώθηση στη διάρκεια της COVID-19. Πλατφόρμες όπως η Etsy, το Pinterest, αλλά και το Instagram λειτούργησαν από τότε ως ψηφιακές βιτρίνες, ενώ δεν είναι λίγες οι επιχειρήσεις που δημιούργησαν δικά τους ηλεκτρονικά καταστήματα.
«Πριν φύγει η μαμά μου από τη ζωή, θέλω να ξαναλειτουργήσω τον αργαλειό της»
Ενδεικτική της σημασίας που αποδίδεται από την Ε.Ε. στη χειροτεχνία είναι η θέσπιση του κοινοτικού κανονισμού 2023/2411 για τις γεωγραφικές ενδείξεις σε χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ από την 1η Δεκεμβρίου 2025.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη «Ελληνική χειροτεχνία – Υφιστάμενη κατάσταση, προκλήσεις και προοπτικές», που διεξήγαγε το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ) σε συνεργασία με την εταιρεία Premium Consulting, δραστηριοποιούνται σήμερα σε διάφορους κλάδους της χειροτεχνίας περί τις 11.000 επιχειρήσεις. Περίπου το 1/3 των επιχειρήσεων αυτών δραστηριοποιείται στην ξυλοτεχνία, ενώ οι επόμενοι τέσσερις μεγαλύτεροι κλάδοι είναι η αργυροχρυσοχοΐα, το ψευδοκόσμημα, η μαρμαροτεχνία και η κεραμική. Βεβαίως υπάρχουν και άλλοι κλάδοι της χειροτεχνίας με μικρότερο αριθμό επιχειρήσεων, όπως αυτοί της γούνας (με 513 από τις 610 επιχειρήσεις να βρίσκονται στη Δυτική Μακεδονία), της δερματοτεχνίας, της κηροπλαστικής, των καλλιτεχνικών ειδών από χαρτί, των κατασκευών από χάντρες, της κατασκευής μουσικών οργάνων από φυσικές πρώτες ύλες, της κατασκευής παιχνιδιών, της λιθοτεχνίας, της υφαντικής, της καλαθοπλεκτικής κ.ά.
Το 34,8% δραστηριοποιείται στην Αττική, το 17,6% στην Κεντρική Μακεδονία, ενώ το 9,8% στην Κρήτη. Αλλες περιφέρειες με αξιόλογη παρουσία είναι η Θεσσαλία, το Νότιο Αιγαίο και η Πελοπόννησος. Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές (77% ατομικές) και βασίζονται στην αυτοαπασχόληση, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες σε κρίσεις.
Μετά την κατάργηση του ΕΟΜΜΕΧ το 2012 που έγινε στο πλαίσιο των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής, η χειροτεχνία υποβαθμίστηκε ως κλάδος αλλά και ως επαγγελματική επιλογή, ειδικά καθώς έκλεισαν και διάφορες θυγατρικές εταιρείες του οργανισμού. Η χαρακτηριστικότερη απώλεια ήταν το κλείσιμο του Ελληνικού Κέντρου Αργιλομάζης, το οποίο ήταν η κυριότερη μονάδα παραγωγής πηλού, δηλαδή της πρώτης ύλης των εργαστηρίων και σχολών κεραμικής στην Ελλάδα, καθώς και η «εξαφάνιση» του κλάδου της ταπητουργίας με το κλείσιμο 22 ταπητουργικών σχολών – εργαστηρίων του ΕΟΜΜΕΧ.
«Οταν οι Μπιτλς και η Τζάκι φόρεσαν τα σανδάλια μας κάτω από την Ακρόπολη»
Βεβαίως, την εποχή των «παχιών αγελάδων» ο ΕΟΜΜΕΧ είχε δημιουργήσει 13 χειροτεχνικά κέντρα σε τουριστικά σημεία, τα οποία αγοράστηκαν και εξοπλίστηκαν με πόρους από τα περίφημα ΜΟΠ (Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα), προκειμένου να προωθούνται τα κατά τόπους χειροτεχνικά προϊόντα, χωρίς όμως να λειτουργήσουν ποτέ γι’ αυτόν τον σκοπό.
Η Ε.Ε. θέσπισε κοινοτικό κανονισμό για τις γεωγραφικές ενδείξεις σε χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα.
Οι προτάσεις πολιτικής στις οποίες καταλήγει η μελέτη είναι οι ακόλουθες:
• Δημιουργία Εθνικού Μητρώου Χειροτεχνίας, το οποίο θα λειτουργεί ως εργαλείο χαρτογράφησης και σχεδιασμού πολιτικών.
• Ιδρυση Εθνικού Φορέα Χειροτεχνίας.
• Εισαγωγή Εθνικού Χειροτεχνικού Σήματος για να προστατεύονται τα προϊόντα από απομιμήσεις, αλλά και για να προβάλλονται τα προϊόντα της ελληνικής χειροτεχνίας στο εξωτερικό.
• Πιστοποίηση επαγγελμάτων και ανάπτυξη δεξιοτήτων.
• Ψηφιακός μετασχηματισμός.
• Ανάπτυξη νέων χρηματοδοτικών εργαλείων.
• Ενίσχυση περιφερειακών – τοπικών clusters.
• Σύνδεση με σχεδιαστές, μουσεία και τουριστικούς φορείς.
Πηγή: kathimerini.gr
