Η εξοπλιστική «κληρονομιά» των Ιμίων

Συμπλη­ρώ­θη­καν ημε­ρο­λο­γιακά ακριβώς 30 χρόνια από την κρίση των Ιμίων, η οποία εξα­κο­λου­θεί να ρίχνει τη σκιά της στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, καθώς απο­τέ­λεσε την πρώτη στο πεδίο προ­ώ­θηση της άποψης της Τουρ­κίας περί ύπαρξης «γκρίζων ζωνών», δηλαδή νησίδων ή νησιών στο Αιγαίο δήθεν «ακα­θό­ρι­στης» κυριαρ­χίας. Η στάση της Αγκυρας τότε οδήγησε σε μια ανα­γκα­στική ανα­προ­σαρ­μογή της τακτι­κής της Αθήνας και στο πεδίο των εξο­πλι­σμών. Παράλ­ληλα, το 1999 και η περί­φημη «διπλω­μα­τία των σεισμών» οδήγησε στην προ­σπά­θεια αξιο­ποί­η­σης της από­φα­σης του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου στο Ελσίνκι περί παρα­πο­μπής των δια­φο­ρών Ελλάδας και Τουρ­κίας στη Χάγη, που βεβαίως ενερ­γο­ποί­η­σαν στη συνέ­χεια τις διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές σε διμερές επίπεδο. Τριάντα χρόνια μετά δεν έχει βρεθεί λύση σε καμία από τις δια­φο­ρές που συζη­τή­θη­καν εντα­τικά επί σχεδόν μία δεκα­ε­τία (παρά τις δια­κυ­μάν­σεις). Αντι­θέ­τως, η Αγκυρα έχει ιδε­ο­λο­γι­κο­ποι­ή­σει τις διεκ­δι­κή­σεις της στο θαλάσ­σιο πεδίο, μέσα από το δόγμα της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας».

Η Αθήνα προ­χώ­ρησε σε πολλές προ­μή­θειες που ακόμη και σήμερα θεω­ρού­νται υψηλής αξίας, αλλά και σε ορι­σμέ­νες οι οποίες δεν εισέ­φε­ραν ουσια­στικά στην άμυνα της χώρας.

Η κρίση των Ιμίων έχει ένα πολύ βασικό κοινό σημείο σε σύγκριση με εκείνη του «Ορούτς Ρέις» το 2020: πυρο­δό­τησε μια άνευ προη­γου­μέ­νου δημο­σιο­νο­μική προ­σπά­θεια επα­νε­ξο­πλι­σμού των Ενόπλων Δυνά­μεων. Παρά το γεγονός ότι οι εξο­πλι­σμοί δεν βρί­σκο­νταν στην κορυφή των προ­τε­ραιο­τή­των του τότε πρω­θυ­πουρ­γού Κώστα Σημίτη, η κρίση των Ιμίων ανέ­δειξε εκείνη την περίοδο –όπως και το 2020 με δια­φο­ρε­τικό τρόπο– ότι σημα­ντικό μέρος των υλικών των Ενόπλων Δυνά­μεων ήταν απα­ξιω­μένο.

Ακο­λού­θησε τα επόμενα χρόνια ένα ράλι εξο­πλι­σμών, το οποίο οδήγησε σε απο­φά­σεις για εξο­πλι­σμούς που ακόμη και σήμερα είναι υψηλής αξίας, αλλά και σε συμ­βά­σεις που οδή­γη­σαν στην προ­μή­θεια άχρη­στων συστη­μά­των. Τα μεγάλα συμ­βό­λαια που δρο­μο­λο­γή­θη­καν τα χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων ενί­σχυ­σαν το σύνολο των κλάδων των Ενόπλων Δυνά­μεων.

Τα προ­γράμ­ματα

Ο Στρατός Ξηράς (Σ.Ξ.) απέ­κτησε άρματα μάχης τύπου Leopard (Leo 2 A4), που μαζί με τα ελαφρώς νεότερα HEL 2 απο­τε­λούν τη ραχο­κο­κα­λιά των τεθω­ρα­κι­σμέ­νων. Το Πολε­μικό Ναυτικό (Π.Ν.) συμ­φώ­νησε για την προ­μή­θεια των υπο­βρυ­χίων γερ­μα­νι­κής τεχνο­λο­γίας τύπου 214 (κλάση Παπα­νι­κο­λής), που μέχρι σήμερα είναι η αιχμή του δόρατος κάτω από την επι­φά­νεια της θάλασ­σας. Δεν πρέπει να λησμο­νεί­ται ότι τότε πέρασαν και τα Ναυ­πη­γεία Σκα­ρα­μα­γκά σε χέρια ξένου επεν­δυτή. Στα «απόνερα» της κρίσης των Ιμίων ελή­φθη­σαν οι απο­φά­σεις για την προ­μή­θεια και των πυραυ­λα­κά­των τύπου Super Vita (κλάση Ρουσέν). Εκείνη την εποχή απο­φα­σί­στηκε και η προ­μή­θεια των ρωσικών αερό­στρω­μνων τύπου Zubr, τα οποία επι­χει­ρη­σιακά ήταν σχεδόν παντε­λώς άχρηστα για το Αιγαίο.

Στην «κλη­ρο­νο­μιά» των Ιμίων εντάσ­σε­ται και η στα­διακή δημιουρ­γία κάποιων αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών δυνα­το­τή­των. Η πιο σημα­ντική ένταξη (έγινε το 2003, ωστόσο οι συμ­φω­νίες είχαν προη­γη­θεί) ήταν εκείνη των αμε­ρι­κα­νι­κών κινητών αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών συστη­μά­των μεγάλου βελη­νε­κούς τύπου Patriot. Ενώ εντά­χθηκε στην Π.Α. και το ρωσικό αντια­ε­ρο­πο­ρικό σύστημα μικρού βελη­νε­κούς τύπου TOR-Μ1. Την ίδια εποχή απο­φα­σί­στηκε και η αγορά των γαλ­λι­κών αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών μικρού βελη­νε­κούς τύπου Crotale, τα οποία ανα­πτύ­χθη­καν όχι μόνο για την προ­στα­σία υπο­δο­μών της Π.Α. αλλά και του Π.Ν.

Η κυβέρ­νηση Σημίτη προ­χώ­ρησε και σε τερά­στιες αγορές στο πεδίο των μαχη­τι­κών αερο­σκα­φών, κάτι που είχε μετα­τρέ­ψει την Αθήνα στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1990 σε ένα πεδίο αντα­γω­νι­σμού μεσα­ζό­ντων. Τελικά αγο­ρά­στη­καν συνο­λικά 60 F-16 Bl. 52 plus από τις ΗΠΑ, ενώ έπειτα από συμ­φω­νία ανάμεσα στον Κώστα Σημίτη και τον τότε ομόλογό του Λιονέλ Ζοσπέν προ­χώ­ρη­σαν και η προ­μή­θεια 15 νέων Mirage 2000-5 και η ανα­βάθ­μιση δέκα παλαιό­τε­ρων σε αυτή τη δια­μόρ­φωση. Πρό­κει­ται για μια εποχή όπου είχαν γίνει πολύ έντονες συζη­τή­σεις για την προ­μή­θεια Eurofighter (υπήρξε ακόμη και απόφαση ΚΥΣΕΑ).

Ξεκινά η υλο­ποί­ηση του «Θόλου» – Λει­τουρ­γικά συστή­ματα το 2027

Ισως η πιο σημα­ντική κλη­ρο­νο­μιά εκείνης της εποχής για την Π.Α. είναι τα τέσσερα αερο­σκάφη τύπου Erieye EMB-145 AEW&C, που απο­τε­λούν ενα­έ­ριες πλατ­φόρ­μες διοί­κη­σης και ελέγχου με δυνα­τό­τητα υπο­στή­ρι­ξης αερο­πο­ρι­κών και ναυ­τι­κών επι­χει­ρή­σεων.

Στα φιάσκα εκείνης της περιό­δου περι­λαμ­βά­νο­νται ακόμη τα ελι­κό­πτερα ΝΗ-90, η παρα­λαβή των οποίων ολο­κλη­ρώ­θηκε… πέρυσι, ενώ η απουσία συμ­φω­νίας υπο­στή­ρι­ξης τα κρα­τούσε καθη­λω­μένα.

Τυχόν κρίση δεν θα είναι «σημειακή»

Η κρίση των Ιμίων παρή­γαγε ένα νέο κλισέ στα Ελλη­νο­τουρ­κικά, τη λεγό­μενη «σημειακή κρίση». Δηλαδή την εκτί­μηση ότι μια επόμενη ελλη­νο­τουρ­κική κρίση θα είχε περίπου τα ίδια χαρα­κτη­ρι­στικά και θα εκτυ­λισ­σό­ταν γύρω από ένα συγκε­κρι­μένο σημείο στη μεθόριο Ελλάδας – Τουρ­κίας, στον Eβρο ή στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Κατά το συγκε­κρι­μένο σενάριο θα υπήρχαν μια πιθανή εμπλοκή σε επίπεδο ανδρών Ειδικών Δυνά­μεων και περιο­ρι­σμέ­νης κλί­μα­κας αερο­ναυ­τι­κές επι­χει­ρή­σεις. Θα ακο­λου­θούσε, κατά το πρότυπο του Ιανουα­ρίου 1996, κάποια εξω­τε­ρική παρέμ­βαση, όπως η αμε­ρι­κα­νική, και οι επι­χει­ρή­σεις δεν θα κρα­τού­σαν παρά λίγες ώρες. Η θεωρία της «σημεια­κής κρίσης» συνέ­πεσε χρονικά και με μια διεθνή τάση που ακο­λού­θησε την κατάρ­ρευση της Σοβιε­τι­κής Ενωσης το 1991 και τη συνα­κό­λουθη μείωση των συμ­βα­τι­κών δυνά­μεων σε όλο τον δυτικό κόσμο και κατά κύριο λόγο μεταξύ των ευρω­παϊ­κών χωρών.

Εντός των Ενόπλων Δυνά­μεων οι έμπει­ροι επι­τε­λείς γνώ­ρι­ζαν, βέβαια, πολύ καλά ότι σε περί­πτωση ανά­φλε­ξης θα ήταν εξαι­ρε­τικά δύσκο­λος ο περιο­ρι­σμός των επι­χει­ρή­σεων, που θα εκτεί­νο­νταν τελικά σε όλο το μήκος της Ελλη­νο­τουρ­κι­κής μεθο­ρίου. Επι­πλέον, ουδείς στην Αθήνα πιστεύει ότι σε περί­πτωση ανά­φλε­ξης ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν θα απα­ντούσε σε κλήση πέραν του Ατλα­ντι­κού (ενδε­χο­μέ­νως με την εξαί­ρεση του νυν προ­έ­δρου Ντό­ναλντ Τραμπ). Η απο­συ­ναρ­μο­λό­γηση του «δόγ­μα­τος» της «σημεια­κής κρίσης» έγινε στα­διακά από δύο αρχη­γούς ΓΕΕΘΑ, αρχικά τον Ευάγ­γελο Απο­στο­λάκη το 2018 και στη συνέ­χεια τον Κων­στα­ντίνο Φλώρο το 2020, ο οποίος ανοιχτά είχε μιλήσει τότε για διάχυση της σύγκρου­σης σε όλη την ελλη­νο­τουρ­κική μεθόριο.

Πηγή: kathimerini.gr