Πού χάθηκαν τα 20 δισ. του Καζίνου Ρόδου και γιατί το «αντισταθμιστικό πακέτο» δεν έγινε ποτέ πράξη

• Μια υπό­θε­ση που ξε­κι­νά από διε­θνή δια­γω­νι­σμό του 1995 και φτά­νει σε γνω­μο­δο­τή­σεις, πα­ρα­τά­σεις, όρους του Δήμου, άγο­νους δια­γω­νι­σμούς και με­τα­βί­βα­ση επο­πτεί­ας, με κοινό πα­ρο­νο­μα­στή ότι τα έργα που συν­δέ­θη­καν με την άδεια κα­ζί­νου δεν υλο­ποι­ή­θη­καν ποτέ, όπως κα­τα­γρά­φε­ται και σε υπη­ρε­σια­κό ση­μεί­ω­μα του Υπουρ­γεί­ου Του­ρι­σμού με ημε­ρο­μη­νία 11/2/2014

Η Ρόδος κου­βα­λά εδώ και δε­κα­ε­τί­ες μια εκ­κρε­μό­τη­τα που, στα χαρ­τιά, έμοια­ζε να υπό­σχε­ται ανα­πτυ­ξια­κή ανάσα και συ­γκε­κρι­μέ­να αντι­σταθ­μι­στι­κά οφέλη, όμως στην πράξη εξε­λί­χθη­κε σε ένα δια­χρο­νι­κό αδιέ­ξο­δο.

Η ιστο­ρία των 20.000.000.000 δραχ­μών που συν­δέ­θη­καν με την άδεια λει­τουρ­γί­ας του Κα­ζί­νου Ρόδου δεν είναι απλώς ένα επει­σό­διο κα­κο­δια­χεί­ρι­σης ή κα­θυ­στέ­ρη­σης.

Είναι μια συ­μπυ­κνω­μέ­νη ει­κό­να του πώς ένα κρά­τος, ένας Δήμος, μια τρά­πε­ζα, μια αδειού­χος εται­ρεία και μια σειρά από θε­σμι­κά όρ­γα­να μπο­ρούν να πα­γι­δευ­τούν σε μια αλ­λη­λου­χία δε­σμεύ­σε­ων, πα­ρα­τά­σε­ων, όρων και γνω­μο­δο­τή­σε­ων, χωρίς τε­λι­κό απο­τέ­λε­σμα.

Στο κέ­ντρο βρί­σκε­ται μια ρήτρα που μπήκε ρητά στην υπουρ­γι­κή από­φα­ση πα­ρα­χώ­ρη­σης της άδειας, μια σύμ­βα­ση που υπο­γρά­φη­κε το 1996 και μια υπο­χρέ­ω­ση που, ακόμη και όταν αμ­φι­σβη­τή­θη­κε η υπαι­τιό­τη­τα, κρί­θη­κε ότι πα­ρα­μέ­νει ακέ­ραιη, ανα­προ­σαρ­μο­σμέ­νη σε ση­με­ρι­νές τιμές.

Ο διε­θνής δια­γω­νι­σμός του 1995 και η δέ­σμευ­ση που έγινε όρος άδειας

Το χρο­νι­κό ξε­κι­νά πριν από την ίδια την άδεια. Το 1995 προ­κη­ρύ­χθη­κε διε­θνής δια­γω­νι­σμός για τη χο­ρή­γη­ση άδειας ίδρυ­σης και λει­τουρ­γί­ας κα­ζί­νου στη Ρόδο. Συμ­με­τεί­χαν 2 εται­ρεί­ες και η «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.» ανα­δεί­χθη­κε πρώτη με δια­φο­ρά 0,5 βαθ­μών.

Το κρί­σι­μο στοι­χείο δεν βρί­σκε­ται μόνο στη βαθ­μο­λο­γία, αλλά στο «πα­κέ­το» δε­σμεύ­σε­ων που συ­νό­δευε την υπο­ψη­φιό­τη­τα. Υπήρ­ξαν επι­στο­λές το κα­λο­καί­ρι του 1995, τόσο προς τον Δήμο Ρο­δί­ων όσο και προς την Επι­τρο­πή του δια­γω­νι­σμού, με ανα­φο­ρές στη δη­μιουρ­γία ανα­πτυ­ξια­κής εται­ρεί­ας και στην πραγ­μα­το­ποί­η­ση επεν­δύ­σε­ων ύψους 20.000.000.000 δρχ. μέσα στα πρώτα 5 έτη από τη σύ­στα­σή της. Στο ίδιο πλαί­σιο, αξιο­ποι­ή­θη­καν και σχε­τι­κές ανα­φο­ρές από πλευ­ράς Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας, με έγ­γρα­φα και επι­στο­λές που μνη­μο­νεύ­ο­νται ρητά ως βάση της υπο­χρέ­ω­σης.

Με την έκ­δο­ση της Τ/633/1996 από­φα­σης της υπουρ­γού Ανά­πτυ­ξης, πα­ρα­χω­ρή­θη­κε η άδεια λει­τουρ­γί­ας του Κα­ζί­νου Ρόδου. Στο άρθρο 3, πα­ρά­γρα­φος 2, εδά­φιο 6, ορί­στη­κε ότι ο κά­το­χος της άδειας οφεί­λει να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει επεν­δύ­σεις 20.000.000.000 δρχ., σύμ­φω­να με τις συ­γκε­κρι­μέ­νες επι­στο­λές του 1995, σε συν­δυα­σμό με την επι­στο­λή του διοι­κη­τή της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας και έγ­γρα­φο του Δήμου.

Η σύμ­βα­ση κα­ταρ­τί­στη­κε και υπε­γρά­φη στις 8/10/1996, όμως, σύμ­φω­να με το υπη­ρε­σια­κό ση­μεί­ω­μα, δεν προσ­διο­ρί­στη­καν εξαρ­χής οι ει­δι­κό­τε­ρες επεν­δύ­σεις, γε­γο­νός που άφησε το ζή­τη­μα εκτε­θει­μέ­νο σε ερ­μη­νεί­ες και με­τα­γε­νέ­στε­ρες συ­γκρού­σεις .

Η «ΡΟΔΩΝ ΑΝΑ­ΠΤΥ­ΞΙΑ­ΚΗ Α.Ε.» και το πρώτο με­γά­λο κενό εφαρ­μο­γής

Η ανα­πτυ­ξια­κή εται­ρεία που είχε προ­βλε­φθεί στις επι­στο­λές, συ­στά­θη­κε στις 4/11/1998 με την επω­νυ­μία «ΡΟΔΩΝ ΑΝΑ­ΠΤΥ­ΞΙΑ­ΚΗ Α.Ε.». Όμως, αντί να λει­τουρ­γή­σει ως ερ­γα­λείο επι­τά­χυν­σης, έγινε ση­μείο τρι­βής. Πα­ρέ­μει­νε επί μακρό χρο­νι­κό διά­στη­μα εκ­κρε­μές το ζή­τη­μα της συμ­με­το­χής της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας ή θυ­γα­τρι­κής της στη με­το­χι­κή σύν­θε­ση και στο διοι­κη­τι­κό συμ­βού­λιο.

Σε μια υπό­θε­ση όπου η χρη­μα­το­δό­τη­ση και η επο­πτεία είναι κλει­διά, η αμ­φι­ση­μία στη σύν­θε­ση της εται­ρεί­ας ισο­δυ­να­μού­σε με ανα­στο­λή.

Την ίδια στιγ­μή, κα­τα­γρά­φο­νται με­τα­βι­βά­σεις με­το­χών. Στις 16/11/1998, οι μέ­το­χοι της «ΑΙ­ΝΕΙΑΣ Α.Ε.», που κα­τεί­χε 34,5% του με­το­χι­κού κε­φα­λαί­ου της «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.», με­τα­βί­βα­σαν το σύ­νο­λο των με­το­χών τους στη «RESITO TOURISM INVESTMENT B.V.», η οποία στη συ­νέ­χεια με­τα­βί­βα­σε το ήμισυ στη «AVALON CASINO DEVELOPMENTS B.V.». Οι με­τα­βι­βά­σεις εγκρί­θη­καν από την Επι­τρο­πή Επο­πτεί­ας της Λει­τουρ­γί­ας των Κα­ζί­νων, μετά από δέ­σμευ­ση της Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας ένα­ντι του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου και του Δήμου Ρο­δί­ων ότι θα τη­ρή­σει τις υπο­χρε­ώ­σεις. Εδώ, η υπό­θε­ση απο­κτά και ένα ακόμη χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό, τη με­τα­τό­πι­ση του επι­χει­ρη­μα­τι­κού σχή­μα­τος, ενώ η δη­μό­σια απαί­τη­ση πα­ρα­μέ­νει ίδια.

Ο Του­ρι­στι­κός Λι­μέ­νας Ρόδου, οι όροι του Δήμου και η πα­ρά­τα­ση ως «λύση που γεννά νέα αδιέ­ξο­δα»

Στις 13/6/2003 κα­ταρ­τί­στη­κε σύμ­βα­ση πα­ρα­χώ­ρη­σης με­τα­ξύ Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου και Δήμου Ρο­δί­ων για τη δη­μιουρ­γία, λει­τουρ­γία και εκ­με­τάλ­λευ­ση του Του­ρι­στι­κού Λι­μέ­να Ρόδου. Ο Δήμος ανέ­λα­βε την υπο­χρέ­ω­ση να κα­τα­σκευά­σει συ­γκε­κρι­μέ­να τε­χνι­κά έργα και εγκα­τα­στά­σεις στη ζώνη του λι­μέ­να.

Στο υπη­ρε­σια­κό ση­μεί­ω­μα το­νί­ζε­ται ότι υπήρ­χε εκ­δη­λω­μέ­νο εν­δια­φέ­ρον τόσο από την Εμπο­ρι­κή Τρά­πε­ζα όσο και από την «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.» για τη συ­γκε­κρι­μέ­νη επέν­δυ­ση, καθώς και για υπό­γεια πάρ­κινγκ.

Η εται­ρεία ζή­τη­σε να πα­ρα­τα­θεί ο χρό­νος εντός του οποί­ου θα έπρε­πε να εκτε­λε­στούν οι επεν­δύ­σεις μέχρι 13/9/2007, ώστε να κα­τα­στεί δυ­να­τή η υλο­ποί­η­σή τους και να κα­λυ­φθούν οι συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις.

Εκ­δό­θη­κε από­φα­ση του υπουρ­γού Ανά­πτυ­ξης που πα­ρέ­τει­νε τον χρόνο μέχρι 13/9/2007, υπό προ­ϋ­πό­θε­ση έγ­γρα­φης συ­ναί­νε­σης του Δήμου Ρο­δί­ων.

Η συ­ναί­νε­ση δό­θη­κε, αλλά με όρους. Εκεί ακρι­βώς ξε­κι­νά η μακρά αντι­πα­ρά­θε­ση. Ο Δήμος, με από­φα­ση του δη­μο­τι­κού συμ­βου­λί­ου, έθεσε όρους που συν­δέ­ο­νταν με προσ­διο­ρι­σμό έργων, υπο­βο­λή προ­με­λε­τών, συ­γκε­κρι­μέ­νες προ­θε­σμί­ες και ρή­τρες που σχε­τί­ζο­νταν ακόμη και με εν­δε­χό­με­νη ανά­κλη­ση άδειας σε πε­ρί­πτω­ση μη τή­ρη­σης υπο­χρε­ώ­σε­ων.

Οι εται­ρεί­ες ζή­τη­σαν άρση των όρων, ο Δήμος αρ­νή­θη­κε και πε­ριο­ρί­στη­κε σε τρο­πο­ποί­η­ση ώστε να είναι λι­γό­τε­ρο επα­χθείς. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να προ­στε­θεί μια επι­πλέ­ον στρώ­ση αβε­βαιό­τη­τας. Η πα­ρά­τα­ση, αντί να απο­τε­λέ­σει ορι­στι­κή έξοδο, έγινε ένας νέος κύ­κλος δια­πραγ­μά­τευ­σης.

Το 2004 προ­κη­ρύ­χθη­κε δια­γω­νι­σμός για την κα­τα­σκευή του του­ρι­στι­κού λι­μέ­να, με ημε­ρο­μη­νία 15/12/2004. Ο δια­γω­νι­σμός απέβη άγο­νος. Έτσι, ακόμη και στο επί­πε­δο του βα­σι­κού έργου που θα μπο­ρού­σε να λει­τουρ­γή­σει ως «όχημα» υλο­ποί­η­σης της υπο­χρέ­ω­σης, η δια­δι­κα­σία κόλ­λη­σε.

Το 2005, οι εξη­γή­σεις, το ερώ­τη­μα για έκ­πτω­ση και η γνω­μο­δό­τη­ση 331/22.6.2005

Στις 15/2/2005, η Διεύ­θυν­ση Κα­ζί­νο ζή­τη­σε από την «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.» εξη­γή­σεις για την εκ­κρε­μό­τη­τα.

Η απά­ντη­ση απο­δί­δει ευ­θύ­νες στον Δήμο. Στις 10/3/2005, ο υφυ­πουρ­γός Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης υπέ­βα­λε το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα αν ο υπουρ­γός Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης μπο­ρεί, μετά από σύμ­φω­νη γνώμη της Επι­τρο­πής Επο­πτεί­ας της Λει­τουρ­γί­ας των Κα­ζί­νων, να κη­ρύ­ξει έκ­πτω­τη την εται­ρεία και να ανα­κα­λέ­σει την άδεια λει­τουρ­γί­ας, λόγω μη υλο­ποί­η­σης της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ.

Η γνω­μο­δό­τη­ση 331/22.6.2005 του Ν.Σ.Κ. έδωσε ένα σαφές πλαί­σιο: εάν η εται­ρεία δεν προ­βεί, από υπαι­τιό­τη­τά της, στην επέν­δυ­ση, ο υπουρ­γός δύ­να­ται μετά την εκ­πνοή της πα­ρα­τα­θεί­σας προ­θε­σμί­ας να την κη­ρύ­ξει έκ­πτω­τη και να ανα­κα­λέ­σει την άδεια, με σύμ­φω­νη γνώμη της Επι­τρο­πής. Για πρώτη φορά, η υπό­θε­ση απο­κτά μια κα­θα­ρή διοι­κη­τι­κή «έξοδο» που θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει σε επι­βο­λή συ­νέ­πειας. Όμως, η έξο­δος αυτή πα­ρα­μέ­νει στη θε­ω­ρία.

Η πε­ρί­ο­δος 2007 έως 2009

Ακο­λού­θη­σε μια νέα φάση, όπου ζη­τή­θη­κε από την Επι­τρο­πή Επο­πτεί­ας να εξε­τά­σει την υπό­θε­ση κατ’ ου­σί­αν και να υπο­βά­λει πό­ρι­σμα για την υπαι­τιό­τη­τα των μερών και την εν­δε­χό­με­νη επι­βο­λή κυ­ρώ­σε­ων. Η Επι­τρο­πή δια­βί­βα­σε το ζή­τη­μα στη Διεύ­θυν­ση Επο­πτεί­ας των Κα­ζί­νων, η οποία, με ει­σή­γη­ση 31/1/2007, πρό­τει­νε να κλη­θούν όλα τα εμπλε­κό­με­να μέρη να πα­ρα­στούν και να κα­τα­θέ­σουν προ­φο­ρι­κά και με υπο­μνή­μα­τα τις θέ­σεις τους, ώστε να εξα­χθούν ασφα­λή συ­μπε­ρά­σμα­τα.

Η Επι­τρο­πή απο­φά­σι­σε ανα­βο­λή ορι­στι­κής από­φα­σης και πα­ρα­πο­μπή στο Ν.Σ.Κ. Εκ­δό­θη­κε η γνω­μο­δό­τη­ση 110/2008, σύμ­φω­να με την οποία δεν προ­κύ­πτει με βε­βαιό­τη­τα ποιος και σε ποια έκτα­ση ήταν υπαί­τιος της μη υλο­ποί­η­σης, αν δη­λα­δή ευ­θύ­νε­ται η «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.» και η Εμπο­ρι­κή Τρά­πε­ζα ή ο Δήμος Ρο­δί­ων. Ταυ­τό­χρο­να, όμως, η γνω­μο­δό­τη­ση υπο­γραμ­μί­ζει ότι πα­ρα­μέ­νει ακέ­ραιη η υπο­χρέ­ω­ση εκτέ­λε­σης της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ., ανα­προ­σαρ­μο­σμέ­νης σε ση­με­ρι­νές τιμές, και ότι θα έπρε­πε να προσ­διο­ρι­στεί ως προς το εκτε­λε­στέο έργο εντός ευ­λό­γου δια­στή­μα­τος, με συμ­φω­νία με­τα­ξύ Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου, «Κα­ζί­νο Ρόδου Α.Ε.» και Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας. Κατά την ίδια γνω­μο­δό­τη­ση, δεν τί­θε­ται τότε θέμα ανά­κλη­σης της άδειας λει­τουρ­γί­ας του κα­ζί­νου. Η γνω­μο­δό­τη­ση έγινε απο­δε­κτή από τον υπουρ­γό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης στις 16/2/2009.

Η απο­δο­χή της γνω­μο­δό­τη­σης, αντί να κλεί­σει το θέμα, λει­τούρ­γη­σε ως νέα με­τά­θε­ση. Η συ­ζή­τη­ση με­τα­κι­νεί­ται από το «αν έγινε η επέν­δυ­ση» στο «ποιος φταί­ει που δεν έγινε», ενώ η ίδια η υπο­χρέ­ω­ση πα­ρα­μέ­νει στον αέρα, πε­ρι­μέ­νο­ντας έναν νέο προσ­διο­ρι­σμό έργων και ένα νέο συμ­φω­νη­μέ­νο πλαί­σιο που δεν ήρθε.

Οι απο­φά­σεις του Δήμου και το αί­τη­μα για νέο χρο­νο­διά­γραμ­μα, εγ­γυ­ή­σεις και τρο­πο­ποί­η­ση σύμ­βα­σης

Στις 26/2/2009, το δη­μο­τι­κό συμ­βού­λιο Ρο­δί­ων έστει­λε έγ­γρα­φο προς τον υπουρ­γό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης που πε­ριε­λάμ­βα­νε την 780/2008 από­φα­ση του δη­μο­τι­κού συμ­βου­λί­ου. Η από­φα­ση κα­τέ­λη­γε σε σειρά αι­τη­μά­των, όπως τρο­πο­ποί­η­ση της σύμ­βα­σης που αφορά στην άδεια του Κα­ζί­νου Ρόδου, ανα­προ­σαρ­μο­γή του ποσού των 20 δισ. δρχ., ανα­θε­ώ­ρη­ση της έν­νοιας του αντα­πο­δο­τι­κού χα­ρα­κτή­ρα των έργων, κα­τάρ­τι­ση συ­γκε­κρι­μέ­νου χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος, προσ­διο­ρι­σμό εγ­γυ­ή­σε­ων για την ολο­κλή­ρω­ση και νο­μο­θε­τι­κή πρό­βλε­ψη για τον τρόπο ανά­θε­σης των έργων. Πρό­κει­ται για μια στιγ­μή που ο Δήμος επι­χει­ρεί να επα­να­φέ­ρει το ζή­τη­μα σε πρα­κτι­κούς όρους, να με­τα­τρέ­ψει δη­λα­δή την υπο­χρέ­ω­ση σε με­τρή­σι­μη δια­δι­κα­σία πα­ρά­δο­σης.

Η Διεύ­θυν­ση Επο­πτεί­ας των Κα­ζί­νων επα­νει­σή­γα­γε την υπό­θε­ση στην Επι­τρο­πή, εκ­θέ­το­ντας ότι θα πρέ­πει να συ­γκλη­θούν τα αρ­χι­κά συμ­βλη­θέ­ντα μέρη για νέες συ­ζη­τή­σεις, ώστε να εξευ­ρε­θεί κοινό και συμ­φω­νη­μέ­νο πλαί­σιο ως προς το ποια έργα θα εκτε­λε­στούν και σε ποιο χρο­νι­κό διά­γραμ­μα.

Ακο­λού­θως, θα έπρε­πε να συ­ντα­χθεί νέο σχέ­διο σύμ­βα­σης που να ανα­φέ­ρε­ται ει­δι­κά στην υπο­χρέ­ω­ση της επέν­δυ­σης των 20.000.000.000 δρχ., ανα­προ­σαρ­μο­σμέ­νης σε ση­με­ρι­νές τιμές. Το­νί­στη­κε επί­σης η ανά­γκη για σα­φείς νέους όρους και ασφα­λι­στι­κές δι­κλεί­δες, ώστε να μην υπάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα από­κλι­σης ή ανα­βο­λής μέσω πα­ρελ­κυ­στι­κών τα­κτι­κών.

Επί αυτής της ει­σή­γη­σης, η Επι­τρο­πή Επο­πτεί­ας της Λει­τουρ­γί­ας των Κα­ζί­νων εξέ­δω­σε στις 3/6/2009 από­σπα­σμα πρα­κτι­κού και από­φα­σης, με το οποίο έκρι­νε ότι δεν έχει αρ­μο­διό­τη­τα να εκ­προ­σω­πεί το Ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Η εκ­προ­σώ­πη­ση, κατά την από­φα­ση, ανή­κει στον υπουρ­γό Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης, με υπο­βο­ή­θη­ση από τη Διεύ­θυν­ση Επο­πτεί­ας Κα­ζί­νο. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν ένα ακόμη θε­σμι­κό μπλο­κά­ρι­σμα, τη στιγ­μή που απαι­τού­νταν πο­λι­τι­κή και διοι­κη­τι­κή κα­θο­δή­γη­ση.

Η με­τα­βί­βα­ση αρ­μο­διο­τή­των στην Ε.Ε.Ε.Π. και το νέο επί­πε­δο δυ­σκο­λί­ας

Ακο­λού­θη­σε μια ση­μα­ντι­κή εξέ­λι­ξη που πε­ρι­πλέ­κει πε­ραι­τέ­ρω την υπό­θε­ση. Η αρ­μο­διό­τη­τα ελέγ­χου και επο­πτεί­ας των ελ­λη­νι­κών κα­ζί­νων με­τα­βι­βά­στη­κε στην Επι­τρο­πή Ελέγ­χου και Επο­πτεί­ας Παι­γνί­ων, με ρυθ­μί­σεις που προ­βλέ­φθη­καν στους νό­μους 4002/2011 και 4038/2012 και ολο­κλη­ρώ­θη­καν με το άρθρο 92 του ν. 4182/2013. Υπήρ­ξε ει­δι­κή πρό­νοια ώστε να εξαι­ρεί­ται από τη με­τα­βί­βα­ση ο έλεγ­χος και η επο­πτεία των θε­μά­των που αφο­ρούν στα αντι­σταθ­μι­στι­κά οφέλη που έχουν συμ­βα­τι­κά ανα­λά­βει να πα­ρέ­χουν τα κα­ζί­να.

Ωστό­σο, επει­δή η σύμ­βα­ση του 1996 ρυθ­μί­ζει μαζί λει­τουρ­γι­κά θέ­μα­τα και αντι­σταθ­μι­στι­κά οφέλη, οποια­δή­πο­τε τρο­πο­ποί­η­σή της είναι εν­δε­χό­με­νο να απαι­τεί σύ­μπρα­ξη του Υπουρ­γεί­ου Του­ρι­σμού και της Ε.Ε.Ε.Π.. Δη­λα­δή, ακόμη και η διοι­κη­τι­κή «πόρτα» που θα οδη­γού­σε σε νέα συμ­φω­νία, πλέον περνά μέσα από πε­ρισ­σό­τε­ρους μη­χα­νι­σμούς.

Το ζή­τη­μα είχε με­τα­τρα­πεί σε θε­σμι­κή ρου­τί­να. Η υπό­θε­ση δεν έμει­νε ανοι­κτή επει­δή δεν υπάρ­χουν κεί­με­να. Υπάρ­χουν υπουρ­γι­κές απο­φά­σεις, συμ­βά­σεις, πα­ρα­τά­σεις, δη­μο­τι­κές απο­φά­σεις, γνω­μο­δο­τή­σεις του Ν.Σ.Κ., ει­ση­γή­σεις υπη­ρε­σιών, πρα­κτι­κά επι­τρο­πών. Έμει­νε ανοι­κτή επει­δή δεν με­τα­τρά­πη­κε ποτέ σε συ­γκε­κρι­μέ­νο, δε­σμευ­τι­κό και εκτε­λε­στό σχέ­διο έργων με χρο­νι­κά ορό­ση­μα, ασφα­λι­στι­κές δι­κλεί­δες και συ­νέ­πειες που να ενερ­γο­ποιού­νται χωρίς νέες ερ­μη­νεί­ες.

Το σκάν­δα­λο των 20.000.000.000 δρχ. του Κα­ζί­νου Ρόδου συ­νι­στά ένα δια­χρο­νι­κό πεδίο σύ­γκρου­σης ανά­με­σα σε συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις και σε θε­σμι­κές ασά­φειες. Και έτσι, μια υπό­σχε­ση που πα­ρου­σιά­στη­κε ως ανα­πτυ­ξια­κή αντα­πό­δο­ση για τη λει­τουρ­γία ενός κα­ζί­νου, κα­τέ­λη­ξε να απο­τε­λεί πα­ρά­δειγ­μα ενός κρά­τους που κα­τα­γρά­φει τις εκ­κρε­μό­τη­τές του με ευ­λά­βεια, αλλά δυ­σκο­λεύ­ε­ται να τις λύνει.

Το τε­λι­κό απο­τύ­πω­μα στη Ρόδο δεν με­τριέ­ται σε σε­λί­δες εγ­γρά­φων, αλλά σε έργα που δεν έγι­ναν, σε χρό­νια που πέ­ρα­σαν και σε μια δη­μό­σια αί­σθη­ση ότι, στην Ελ­λά­δα, ακόμη και τις ρητές υπο­χρε­ώ­σεις μπο­ρούν να «ανοί­ξουν τη γη και να τις κα­τα­πιούν».