ZEW, το παιδί του Pentcho: Μια ιστορία που ταξίδεψε από τη Ρόδο ως την Αργεντινή

Το 1940, το πλοίο Pentcho, ένα παλιό ατμό­πλοιο άνω των 80 ετών, ξεκί­νησε από την Μπρα­τι­σλάβα μετα­φέ­ρο­ντας περισ­σό­τε­ρους από 500 Εβραί­ους πρό­σφυ­γες που ήθελαν να φτάσουν στην Παλαι­στίνη, ξεφεύ­γο­ντας από τη ναζι­στική Ευρώπη. Έπειτα από εβδο­μά­δες περι­πλά­νη­σης στη Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο, το πλοίο έφτασε στη Ρόδο — και λίγο αργό­τερα ναυά­γησε κοντά στο νησί Χαμη­λο­νήσι. Οι πρό­σφυ­γες σώθηκαν και μετα­φέρ­θη­καν στη Ρόδο, όπου έζησαν για ενάμιση χρόνο πριν σταλούν στην Ιταλία.

Στη Ρόδο, οι πρό­σφυ­γες έμειναν σε ένα πρό­χειρα κατα­σκευα­σμένο στρα­τό­πεδο στο γήπεδο ποδο­σφαί­ρου του νησιού και αργό­τερα μετα­φέρ­θη­καν στο στρα­τό­πεδο San Giovanni (σημε­ρινό Βενε­τό­κλειο Λύκειο) .

Επι­μέ­λεια: Κάτια Χρι­στί­δου

Αν και οι συν­θή­κες δια­βί­ω­σης στην κατε­χό­μενη από τους Ιταλούς Ρόδο ήταν δύσκο­λες, το φαγητό ήταν λιγοστό και οι επι­δη­μίες θέριζαν, έζησαν συγκρι­τικά καλά με τη βοήθεια της εβραϊ­κής κοι­νό­τη­τας, όπως ανα­φέ­ρει στην ιστο­σε­λίδα της η Ισραη­λι­τική Κοι­νό­τητα.

Τον Ιανουά­ριο του 1942, οι πρό­σφυ­γες μετα­φέρ­θη­καν στο στρα­τό­πεδο εγκλει­σμού Ferramonti στη νότια Ιταλία, όπου και κρα­τή­θη­καν έως ότου οι Σύμ­μα­χοι κατέ­λα­βαν την Ιταλία.

Στη Ρόδο, μέσα σε αυτές τις συν­θή­κες, γεν­νή­θηκε ο Zew, γιος δύο Πολωνών Εβραίων προ­σφύ­γων. Μετά την απε­λευ­θέ­ρωση, η οικο­γέ­νεια μετα­νά­στευσε στην Αργε­ντινή, όπου ο Zew μεγά­λωσε και αργό­τερα έγινε ψυχα­να­λυ­τής.

Η ιστορία του έγινε η αφε­τη­ρία για το ντο­κι­μα­ντέρ «ZEW» της κόρης του, Irene Kuten, μια ταινία για τη μνήμη, τη μετα­νά­στευση και την ανα­ζή­τηση της ταυ­τό­τη­τας.

Την ιστορία αυτή αφη­γή­θηκε, χθες βράδυ (8/11), μέσα από λόγια και εικόνες, η ίδια η σκη­νο­θέ­τιδα, στην εκδή­λωση που διορ­γά­νωσε η Ισραη­λι­τική Κοι­νό­τητα Ρόδου, σε ξενο­δο­χείο του νησιού, για την προβολή του ντο­κι­μα­ντέρ «ZEW. Οι κόσμοι που συνα­ντιού­νται», παρου­σία της Irene Kuten.

Την ταινία προ­λό­γισε η διευ­θύ­ντρια της Κοι­νό­τη­τας Κάρμεν Κοέν, ενώ την ιστορία του πλοίου αφη­γή­θηκε εν συντο­μία, πριν από την προβολή, ο ιστο­ρι­κός Δημή­τρης Βαρ­βα­ρί­της.

Η αφίσα της ταινίας

«Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, ο πατέρας μου μάς έλεγε την ιστορία»

Μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ μετά την προβολή της ταινίας, η Kuten μοι­ρά­στηκε μνήμες από την παιδική της ηλικία, λέγο­ντας πως η ιστορία του πατέρα της ήταν πάντα παρούσα μέσα στην οικο­γέ­νεια:

«Ο πατέρας μου πάντα μάς έλεγε την ιστορία. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, πάντα μας τη διη­γού­νταν. Καθώς μεγα­λώ­ναμε, μας έδινε περισ­σό­τε­ρες λεπτο­μέ­ρειες, αλλά ποτέ δεν υπήρξε περί­ο­δος που να μην τη γνω­ρί­ζαμε».

Η σκη­νο­θέ­τιδα εξηγεί ότι, μέσα από αυτή τη συνεχή αφήγηση, έμαθε να αντι­με­τω­πί­ζει το τραύμα όχι ως σιωπή, αλλά ως λόγο, ως μετά­δοση μνήμης:

«Ήταν μια ιστορία που ποτέ δεν κρύ­φτηκε. Από τότε που θυμάμαι, την κου­βα­λού­σαμε μέσα στο σπίτι».

Η Ρόδος ως τόπος μνήμης και ευγνω­μο­σύ­νης

Η Kuten περιέ­γραψε ακόμη πώς οι ανα­μνή­σεις για τη Ρόδο έφτασαν σε εκείνη μέσα από τη φωνή του πατέρα και των παπ­πού­δων της:

«Ο πατέρας μου, μου λέει πράγ­ματα που του είχαν πει οι παπ­πού­δες μου. Θυμάμαι κι εγώ μερικές αφη­γή­σεις τους. Μας έλεγαν ότι κάποιοι κρα­τού­με­νοι προ­σπά­θη­σαν να σωθούν κολυ­μπώ­ντας, και ότι οι κάτοι­κοι του νησιού τους βοή­θη­σαν πολύ. Η γιαγιά μου μετα­φέρ­θηκε στο νοσο­κο­μείο της Ρόδου για να γεν­νή­σει. Οι ανα­μνή­σεις αυτές, μέσα από εκεί­νους, δεν ήταν τόσο δρα­μα­τι­κές. Θυμού­νταν την καλο­σύνη των ανθρώ­πων του νησιού».

Η σκη­νο­θέ­τιδα μίλησε με συγκί­νηση για τη Ρόδο, έναν τόπο που, αν και βυθι­σμέ­νος στο σκοτάδι του πολέμου, στάθηκε κατα­φύ­γιο για τους προ­γό­νους της. Η Ρόδος, όπως είπε, ήταν ένας τόπος όπου, παρ’ όλα τα δεινά, υπήρχε φως. Οι κάτοι­κοι βοή­θη­σαν τους δικούς της κι αυτή η μνήμη μετα­βι­βά­στηκε στην επόμενη γενιά χωρίς οδύνη, αλλά με ευγνω­μο­σύνη.

Από το Ferramonti στο Μπου­έ­νος Άιρες

Η δια­δρομή της οικο­γέ­νειας συνε­χί­στηκε στην Ιταλία και έπειτα στην Αργε­ντινή. Ο πατέρας της Kuten μεγά­λωσε στο Μπου­έ­νος ‘Αιρες, όπου σπού­δασε Ιατρική και στη συνέ­χεια στρά­φηκε στην ψυχα­νά­λυση:

«Ο πατέρας μου έζησε περισ­σό­τερο τον πόνο των γονιών του, το ότι δεν μπο­ρού­σαν να βρουν ένα μέρος να ανήκουν. Η άφιξη στην Αργε­ντινή ήταν μεγάλη ανα­κού­φιση. Εκείνος έζησε αυτό το αίσθημα της λύτρω­σης. Νομίζω ότι αυτός ο πόνος τον μετέ­τρεψε σε έναν σπου­δαίο άνθρωπο που αφιέ­ρωσε τη ζωή του στο να βοηθά άλλους, μέσα από την ιατρική και την ψυχα­νά­λυση».

Σε ερώτηση για το αν η επιλογή της ψυχα­νά­λυ­σης επη­ρε­ά­στηκε από την οικο­γε­νειακή ιστορία, απά­ντησε:

«Ήταν δική του επιλογή. Δε μπορώ να ξέρω αν το παρελ­θόν έπαιξε ρόλο στο μυαλό του, αλλά σίγουρα απο­φά­σισε να βοηθά ανθρώ­πους. Ήταν μια καθαρή επιλογή».

Η αισθη­τική της ψυχραι­μίας

Το ZEW απο­φεύ­γει τη μελο­δρα­μα­τική ανα­πα­ρά­σταση. Αντί­θετα, υιο­θε­τεί έναν ήσυχο, στο­χα­στικό τόνο, που προ­σεγ­γί­ζει τα γεγο­νότα χωρίς συναι­σθη­μα­τικό εκβια­σμό.

«Ήταν συνει­δητή επιλογή να μην μείνω στον πόνο, αλλά στην ανάγκη να μετα­δο­θούν οι ιστο­ρίες. Οι ιστο­ρίες πρέπει να λέγο­νται, για να μην επα­να­λη­φθεί ο πόνος. Δεν ήθελα να δώσω τόση βάση στη νοσταλ­γία ή στο δράμα, αλλά στο ότι η μνήμη μάς διδά­σκει πώς να μην ξανα­κά­νουμε τα ίδια λάθη», ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά.

«Η ευχή μου είναι ο πόλεμος να πάψει να είναι σύγ­χρο­νος»

Κλεί­νο­ντας τη συνέ­ντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Irene Kuten μίλησε για τη δια­χρο­νι­κό­τητα του έργου της και τη σχέση του με τη σημε­ρινή προ­σφυ­γική πραγ­μα­τι­κό­τητα:

«Το θέμα της μετα­νά­στευ­σης παρα­μέ­νει σύγ­χρονο. Ελπίζω κάποια στιγμή να μη χρειά­ζε­ται να κάνουμε τόση προ­σπά­θεια για να απο­δε­χτούμε τον άλλον, τον πρό­σφυγα, τον δια­φο­ρε­τικό. Η ευχή μου είναι ο πόλεμος να πάψει να είναι επί­και­ρος…».

Το ντο­κι­μα­ντέρ ZEW δεν είναι απλώς μια οικο­γε­νειακή ιστορία. Είναι ένα κινη­μα­το­γρα­φικό προ­σκύ­νημα στη μνήμη, που ξεκινά από τη Ρόδο, περνά από τη Ferramonti και κατα­λή­γει στο Μπου­έ­νος Άιρες. Μια μαρ­τυ­ρία για το πώς η ιστορία επι­βιώ­νει, όχι μέσα από το τραύμα, αλλά μέσα από τη μετά­δοσή της στις επό­με­νες γενιές.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ