Από τον φακό του Σηφουνάκη στην ψηφιακή προστασία της νησιωτικής αρχιτεκτονικής

• Η ιστο­ρική πορεία από τη δια­τή­ρηση της Σύμης το 1971 έως τη σύγ­χρονη συνερ­γα­σία ΓΓΑΙΝΠ–ΤΕΕ και τα νέα έργα υπο­γειο­ποί­η­σης του ΔΕΔΔΗΕ που ανα­δει­κνύ­ουν ένα νέο μοντέλο βιώ­σι­μης προ­στα­σίας του Αιγαίου

Η γνώριμη εικόνα του αρχι­τέ­κτονα και πρώην υπουρ­γού Αιγαίου Νίκου Σηφου­νάκη, με τη μικρή φωτο­γρα­φική μηχανή στα χέρια, να απα­θα­να­τί­ζει τα αρχι­τε­κτο­νικά δια­μά­ντια των νησιών του Αρχι­πε­λά­γους, παρα­μέ­νει χαραγ­μένη στη μνήμη όσων τον συνά­ντη­σαν στις περιο­δείες του.

Με πάθος για την αρχι­τε­κτο­νική φυσιο­γνω­μία και την πολι­τι­στική συνέ­χεια του Αιγαίου, ο κ. Σηφου­νά­κης υπήρξε από τους πολι­τι­κούς που ενερ­γο­ποί­η­σαν σειρά δια­ταγ­μά­των για την προ­στα­σία παρα­δο­σια­κών οικι­σμών και τη δια­τή­ρηση της αυθε­ντι­κής νησιω­τι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Η θεσμική μέριμνα για το νησιω­τικό τοπίο, ωστόσο, έχει βαθιές ρίζες, ακόμη και σε δύσκο­λες περιό­δους πολι­τι­κής εκτρο­πής. Ήδη από την περίοδο της 7ετίας, το 1971, η Σύμη ανα­κη­ρύ­χθηκε ιστο­ρι­κός και δια­τη­ρη­τέος οικι­σμός, ύστερα από πρω­το­βου­λίες του γνωστού δικη­γό­ρου Γιάννη Χαρίτου, ο οποίος είχε ανα­πτύ­ξει επαφές με κυβερ­νη­τι­κούς παρά­γο­ντες της εποχής. Κύριος απο­δέ­κτης των προ­σπα­θειών του υπήρξε ο τότε αντι­πρό­ε­δρος και υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών Στ.Πατ­τα­κός, ενώ σώζεται πλούσια αλλη­λο­γρα­φία του κ. Χαρίτου. Η επίσημη απόφαση, δημο­σιευ­μένη στο ΦΕΚ με αριθμό 24908 (23 Οκτω­βρίου 1971), φέρει την υπο­γραφή του υπουρ­γού Πολι­τι­σμού Κων­στα­ντί­νου Πανα­γιω­τάκη και ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά: «Κηρύσ­σο­μεν ως ιστο­ρι­κόν τόπον και δια­τη­ρη­τέον μνη­μείον άπαν το αρχι­τε­κτο­νι­κόν σύνολον το περι­λαμ­βα­νό­με­νον εντός της κωμο­πό­λεως Σύμης […] ως εμφα­νί­ζον όλως ιδιαί­τε­ρον ιστο­ρι­κόν και καλ­λι­τε­χνι­κόν ενδια­φέ­ρον και απο­τε­λούν χρη­σι­μώ­τα­τον στοι­χείον δια την ιστο­ρίαν της νεο­ελ­λη­νι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής».

Νέο σχέδιο Απο­θε­τη­ρίου Δια­τη­ρη­τέων Κτι­σμά­των

Περισ­σό­τερο από μισό αιώνα αργό­τερα, το όραμα για την τεκ­μη­ριω­μένη προ­στα­σία και ανά­δειξη της νησιω­τι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής αποκτά ψηφιακή διά­σταση. Πρό­σφατα, υπε­γράφη Πρω­τό­κολλο Συνερ­γα­σίας ανάμεσα στον υφυ­πουργό Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής Στέφανο Γκίκα, εκ μέρους της Γενικής Γραμ­μα­τείας Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής (ΓΓΑΙΝΠ), και τον πρόεδρο του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) Γιώργο Στασινό. Η συνερ­γα­σία αυτή στο­χεύει στη δημιουρ­γία ενός Απο­θε­τη­ρίου Δια­τη­ρη­τέων Κτι­σμά­των και Οικι­στι­κών Συνόλων, που θα συγκε­ντρώ­νει, τεκ­μη­ριώ­νει και καθιστά δημόσια προ­σβά­σιμα τα στοι­χεία για τα δια­τη­ρη­τέα κτήρια των νησιών. Το έργο εντάσ­σε­ται στο Ετήσιο Σχέδιο Δράσης της ΓΓΑΙΝΠ, ως μέρος του Ενο­ποι­η­μέ­νου Σχεδίου Κυβερ­νη­τι­κής Πολι­τι­κής (ΕΣΚΥΠ) 2026. Με τη συστη­μα­το­ποί­ηση και ψηφιο­ποί­ηση του πολύ­τι­μου αρχείου που τηρεί­ται στη Διεύ­θυνση Περι­βάλ­λο­ντος της ΓΓΑΙΝΠ, ιδιο­κτή­τες, μηχα­νι­κοί και δημό­σιες υπη­ρε­σίες θα μπορούν να έχουν άμεση, διαφανή και εύχρη­στη πρό­σβαση στις πλη­ρο­φο­ρίες. Η πρω­το­βου­λία δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο στη διοι­κη­τική διευ­κό­λυνση· επι­διώ­κει να ανα­δεί­ξει τον αρχι­τε­κτο­νικό πλούτο των νησιών και να θέσει βάσεις για ενιαία πολι­τική προ­στα­σίας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης του νησιω­τι­κού χώρου. «Η κατα­γραφή, δια­τή­ρηση, προ­στα­σία και ανά­δειξη του πλούτου των δια­τη­ρη­τέων κτι­σμά­των και των παρα­δο­σια­κών οικι­σμών των νησιών μας συνιστά πολύ­τιμο εργα­λείο για τη δια­τή­ρηση της πολι­τι­στι­κής και αρχι­τε­κτο­νι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς» δήλωσε ο υφυ­πουρ­γός Στέ­φα­νος Γκίκας. Από την πλευρά του, ο γενικός γραμ­μα­τέας Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής Μανώλης Κου­του­λά­κης σημεί­ωσε: «Η ενί­σχυση της νησιω­τι­κής πολι­τι­κής απαιτεί τεκ­μη­ρί­ωση, συνέρ­γειες και συστη­μα­τικό σχε­δια­σμό. Δημιουρ­γούμε μία σταθερή βάση συνερ­γα­σίας για την προ­στα­σία και ανά­δειξη της ταυ­τό­τη­τας των νησιών μας». Ενώ ο πρό­ε­δρος του ΤΕΕ Γιώργος Στα­σι­νός υπο­γράμ­μισε: «Η αξία των νησιών του Αιγαίου για την Ελλάδα είναι αυτο­νό­ητη. Η συνερ­γα­σία μας με το Υπουρ­γείο Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής απο­σκο­πεί στην προ­στα­σία του αρχι­τε­κτο­νι­κού πλούτου της χώρας».

Υπο­γειο­ποί­ηση καλω­δίων από τον ΔΕΔΔΗΕ

Στο πνεύμα αυτής της ολι­στι­κής προ­σέγ­γι­σης προ­στα­σίας του νησιω­τι­κού τοπίου, σημα­ντική είναι και η δουλειά που βρί­σκε­ται σε εξέλιξη από τον ΔΕΔΔΗΕ για την υπο­γειο­ποί­ηση των καλω­δίων μεσαίας και υψηλής τάσης στα νησιά. Ήδη έχουν ολο­κλη­ρω­θεί τμήματα όπως στα Νοικιά της Νισύρου, έχει προ­χω­ρή­σει η πρώτη φάση στους Λειψούς, ενώ βρί­σκο­νται σε εξέλιξη έργα σε περιο­χές όπως Αρμεός, Μυρτιές και Μασούρι στην Κάλυμνο, καθώς και σε άλλα νησιά των Δωδε­κα­νή­σων. Οι παρεμ­βά­σεις αυτές, πέρα από την ενερ­γειακή ασφά­λεια, συμ­βάλ­λουν καθο­ρι­στικά στη δια­τή­ρηση της αισθη­τι­κής και μορ­φο­λο­γι­κής καθα­ρό­τη­τας των νησιω­τι­κών οικι­σμών, προ­στα­τεύ­ο­ντας το φυσικό και αρχι­τε­κτο­νικό τοπίο από οπτικές αλλοιώ­σεις. Από τον φακό του Νίκου Σηφου­νάκη, που κατέ­γραφε τη μαγεία των νησιω­τι­κών οικι­σμών, έως τα σύγ­χρονα έργα υπο­δο­μής και την ψηφιακή τεκ­μη­ρί­ωση των δια­τη­ρη­τέων, η προ­στα­σία της νησιω­τι­κής κλη­ρο­νο­μιάς απο­δει­κνύ­ε­ται μια διαρκής, συλ­λο­γική υπόθεση.