Το χάσμα κεφαλαίων μεγαλώνει: Η Αττική τρέχει μπροστά και τα Δωδεκάνησα πιέζονται

• Στοι­χεία για την πορεία των κατα­θέ­σεων και την ετήσια δυνα­μική του 2025 ανα­δει­κνύ­ουν έντονη συγκέ­ντρωση στην πρω­τεύ­ουσα με το Νότιο Αιγαίο και τα Δωδε­κά­νησα να κινού­νται σε χαμη­λό­τερα απόλυτα μεγέθη σε σχέση με τη χώρα και να εξαρ­τώ­νται από επο­χι­κούς κύκλους του­ρι­σμού

Η γεω­γρα­φία του χρή­μα­τος στην Ελλάδα παρα­μέ­νει πει­σμα­τά­ρικα άνιση. Τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία για τις τρα­πε­ζι­κές κατα­θέ­σεις μέσα στο 2025 δεί­χνουν ότι το κέντρο βάρους παρα­μέ­νει στην Αττική η οποία υπερ­βαί­νει το μισό της πίτας.

Οι νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες κινού­νται με άλλη ταχύ­τητα και στη­ρί­ζο­νται σε μία οικο­νο­μία που ανα­σαί­νει με τον του­ρι­σμό.

Το Νότιο Αιγαίο και ειδικά τα Δωδε­κά­νησα εμφα­νί­ζουν μικρό­τερο απόλυτο όγκο κατα­θέ­σεων σε σύγκριση με τη χώρα συνο­λικά και με τις μεγάλες ηπει­ρω­τι­κές περι­φέ­ρειες. Η εικόνα αυτή δεν είναι και­νούρ­για. Η χρονική δια­δρομή από το 2019 μέχρι σήμερα ανα­δει­κνύει σταθερή συγκέ­ντρωση πλούτου στην πρω­τεύ­ουσα με παράλ­λη­λες μικρό­τε­ρες αυξή­σεις ή και στάσεις στις περι­φέ­ρειες που εξαρ­τώ­νται από επο­χι­κές ροές.

Οι ετήσιες μετρή­σεις της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος για το 2025 επι­βε­βαιώ­νουν καθαρά την επι­τά­χυνση στην Αττική και την πιο αργή κίνηση αλλού.

Η τρέ­χουσα εικόνα του 2025 και το  γενικό πλαίσιο

Το 2025 οι συνο­λι­κές κατα­θέ­σεις της εγχώ­ριας οικο­νο­μίας κινού­νται ανοδικά σε ετήσια βάση με θετικές καθαρές ροές τους θερι­νούς μήνες και δια­τή­ρηση ρυθμού μετα­βο­λής κοντά στο πέντε με έξι τοις εκατό. Η Τράπεζα της Ελλάδος κατα­γρά­φει τον Αύγου­στο θετική καθαρή ροή στον ιδιω­τικό τομέα με ετήσιο ρυθμό κατά­θε­σης κοντά στο πέντε και μισό τοις εκατό. Τον Σεπτέμ­βριο η θετική καθαρή ροή ενι­σχύ­ε­ται ενώ ο ετήσιος ρυθμός παρα­μέ­νει περίπου στα ίδια επίπεδα. Το μήνυμα είναι καθαρό. Κεφά­λαια εισ­ρέ­ουν στο σύστημα και η τάση παρα­μέ­νει εύρωστη στο σύνολο της χώρας.

Η Αττική ως μαγνή­της πλούτου και απο­τα­μί­ευ­σης

Στην κορυφή της κατά­τα­ξης η Αττική εξα­κο­λου­θεί να συγκε­ντρώ­νει πάνω από το πενήντα τοις εκατό των κατα­θέ­σεων της χώρας. Η δυνα­μική αυτή δεν είναι απλώς στατική κατα­γραφή. Τα δια­θέ­σιμα συγκρι­τικά στοι­χεία για το πρώτο μισό του 2025 δεί­χνουν ότι η πρω­τεύ­ουσα αυξάνει τις κατα­θέ­σεις της ταχύ­τερα από πολλές άλλες περι­φέ­ρειες. Η εξήγηση συν­δέ­ε­ται με τη συσ­σώ­ρευση επι­χει­ρη­μα­τι­κών εδρών, την υψη­λό­τερη παρα­γω­γι­κό­τητα και τις καλύ­τερα αμει­βό­με­νες θέσεις εργα­σίας. Η συγκέ­ντρωση κεφα­λαίων στον χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικό και διοι­κη­τικό ιστό της πρω­τεύ­ου­σας απο­τυ­πώ­νε­ται τόσο στο μερίδιο όσο και στην επι­τά­χυνση της μετα­βο­λής.

Νότιο Αιγαίο και Δωδε­κά­νησα

Το Νότιο Αιγαίο απο­τε­λεί χαρα­κτη­ρι­στική νησιω­τική περι­φέ­ρεια με έντονη επο­χι­κό­τητα. Στο πιο πρό­σφατο δια­θέ­σιμο σημείο ανα­φο­ράς πριν από το 2025 κατα­γρά­φο­νται συνο­λι­κές κατα­θέ­σεις λίγο πάνω από τα έξι δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ στο τέλος Ιουνίου του 2024 με σχεδόν ισόποση κατα­νομή ανάμεσα σε Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα. Τα Δωδε­κά­νησα εμφα­νί­ζουν περίπου τρία δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε κατα­θέ­σεις εκείνη τη χρονική στιγμή. Αυτά τα νούμερα τοπο­θε­τούν την περι­φέ­ρεια αρκετά χαμη­λό­τερα από τις μεγάλες ηπει­ρω­τι­κές περι­φέ­ρειες και σε από­λυ­τους όρους πολύ χαμη­λό­τερα από την Αττική.

Η συγκρι­τική υστέ­ρηση δεν οφεί­λε­ται σε υστέ­ρηση ρυθμού του 2025 ειδικά αλλά κυρίως στο δια­φο­ρε­τικό παρα­γω­γικό υπό­δειγμα και στο μικρό­τερο οικο­νο­μικό βάρος.

Η πορεία από το 2019 μέχρι σήμερα σε  περι­φε­ρειακή οπτική

Η εξαετία από το 2019 μέχρι το 2025 χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από τρεις φάσεις. Η πρώτη είναι η παν­δη­μική περί­ο­δος που ενί­σχυσε τις κατα­θέ­σεις μέσω ανα­γκα­στι­κής απο­τα­μί­ευ­σης. Η δεύτερη είναι η μετα­παν­δη­μική επα­νεκ­κί­νηση με αύξηση της κατα­νά­λω­σης και επι­λε­κτι­κές εκροές.

Η τρίτη είναι η περί­ο­δος σύσφι­ξης νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής και υψη­λό­τε­ρων επι­το­κίων που επι­βρά­βευσε τις προ­θε­σμια­κές κατα­θέ­σεις και στα­θε­ρο­ποί­ησε τις ροές. Μέσα σε αυτό το μοτίβο η Αττική δια­τη­ρεί και ενι­σχύει το μερίδιό της καθώς σε αυτήν συγκε­ντρώ­νο­νται κεφά­λαια επι­χει­ρή­σεων και υψη­λό­τερα εισο­δή­ματα.

Οι νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες όπως το Νότιο Αιγαίο επη­ρε­ά­ζο­νται από τον του­ρι­στικό κύκλο και παρου­σιά­ζουν εποχικά ψηλά μέσα στο τρίτο τρίμηνο με επι­στροφή σε χαμη­λό­τερα επίπεδα τον χειμώνα. Τα Δωδε­κά­νησα ακο­λου­θούν την ίδια λογική.

Η χρονική σύγκριση δείχνει ότι μετά το σοκ της παν­δη­μίας οι κατα­θέ­σεις παρέ­μει­ναν σε υψη­λό­τερο επίπεδο από το 2019 όμως η από­σταση από την Αττική δεν μειώ­θηκε. Αντι­θέ­τως η πρω­τεύ­ουσα κινή­θηκε με μεγα­λύ­τερη ορμή την τελευ­ταία διετία και ειδικά στο πρώτο εξάμηνο του 2025.

Σύγκριση Δωδε­κα­νή­σων με την υπό­λοιπη χώρα

Η μέτρηση στο τέλος Ιουνίου του 2024 απο­τυ­πώ­νει περίπου τρία δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε κατα­θέ­σεις στα Δωδε­κά­νησα. Στο ίδιο διά­στημα η χώρα συνο­λικά κατείχε πάνω από δια­κό­σια τριάντα δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών σε κατα­θέ­σεις σύμφωνα με διεθνή στα­τι­στική πλατ­φόρμα που ανα­πα­ρά­γει στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος και άλλων επί­ση­μων πηγών.

Ακόμη και αν προ­σαρ­μο­στεί κανείς για νόμισμα και για τη διαφορά χρο­νι­σμού η εικόνα παρα­μέ­νει ίδια. Τα Δωδε­κά­νησα εκπρο­σω­πούν ένα πολύ μικρό μερίδιο του εθνικού συνόλου σε μονο­ψή­φιο ποσοστό και ευθυ­γραμ­μί­ζο­νται με τα υπό­λοιπα νησιω­τικά σύνολα που έχουν μικρό­τερη παρα­γω­γική κλίμακα.

Στο 2025 η αυξη­τική τάση των συνο­λι­κών κατα­θέ­σεων στη χώρα δεν αλλάζει αυτή την ανα­λο­γία καθώς η Αττική απορ­ροφά το μεγα­λύ­τερο μέρος της νέας απο­τα­μί­ευ­σης.

Παρά­γο­ντες που εξηγούν τη διαφορά

Η διαφορά δεν είναι απλώς στα­τι­στικό εύρημα. Η Αττική συγκε­ντρώ­νει έδρες μεγάλων επι­χει­ρή­σεων και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών ιδρυ­μά­των.

Συμ­με­τέ­χει σχεδόν με το μισό του Ακα­θά­ρι­στου Εγχώ­ριου Προ­ϊ­ό­ντος και προ­σελ­κύει τις υψη­λό­τε­ρες αμοιβές. Οι επεν­δύ­σεις και οι εξα­γω­γές που διε­νερ­γού­νται μέσω επι­χει­ρη­μα­τι­κών κόμβων της πρω­τεύ­ου­σας δημιουρ­γούν εισο­δή­ματα τα οποία τρο­φο­δο­τούν λογα­ρια­σμούς όψεως και προ­θε­σμίας.

Στον αντί­ποδα το Νότιο Αιγαίο έχει εντο­νό­τερη επο­χι­κό­τητα εσόδων.

Η του­ρι­στική περί­ο­δος αυξάνει ανα­πό­φευ­κτα τις ροές στα ταμεία επι­χει­ρή­σεων και νοι­κο­κυ­ριών και ανε­βά­ζει τα υπό­λοιπα. Στους μήνες εκτός αιχμής η κίνηση μαλα­κώ­νει και οι λογα­ρια­σμοί στα­θε­ρο­ποιού­νται χαμη­λό­τερα. Οι τάσεις αυτές είναι συνε­πείς με όσα απο­τυ­πώ­νο­νται στις ετήσιες μετρή­σεις και στις ανα­λύ­σεις που τεκ­μη­ριώ­νουν τη διεύ­ρυνση του χάσμα­τος το 2025.

Τι δείχνει η ετήσια δυνα­μική του 2025 για νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις

Στις επι­χει­ρή­σεις οι κατα­θέ­σεις αυξά­νο­νται ταχύ­τερα από τα νοι­κο­κυ­ριά το 2025. Η πορεία αυτή ενι­σχύει την Αττική όπου εδρεύει το μεγα­λύ­τερο μέρος της επι­χει­ρη­μα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Τα νοι­κο­κυ­ριά κατα­γρά­φουν ηπιό­τε­ρες μετα­βο­λές με τάσεις στα­θε­ρο­ποί­η­σης από την άνοιξη και μετά. Η εικόνα για το Νότιο Αιγαίο συμ­βα­δί­ζει με τα σήματα της οικο­νο­μίας φιλο­ξε­νίας. Τα υψηλά του­ρι­στικά έσοδα ενι­σχύ­ουν θερινά τα υπό­λοιπα όμως η δομή μικρό­τε­ρου κατά κεφαλήν εισο­δή­μα­τος και η ακα­νό­νι­στη ροή αφαι­ρούν δύναμη σε σχέση με τα μητρο­πο­λι­τικά κέντρα.

Η Ελλάδα του 2025 δια­τη­ρεί δύο ταχύ­τη­τες στον χάρτη των κατα­θέ­σεων. Η Αττική παρα­μέ­νει το δεσπό­ζον κέντρο απο­τα­μιεύ­σεων και κεφα­λαίων. Το Νότιο Αιγαίο και τα Δωδε­κά­νησα δια­τη­ρούν θετική πορεία αλλά με χαμη­λό­τερα απόλυτα μεγέθη και ισχυρή επί­δραση της επο­χι­κό­τη­τας.

Η σύγκριση από το 2019 μέχρι σήμερα δείχνει ότι το χάσμα όχι μόνο δεν έκλεισε αλλά διευ­ρύν­θηκε την τελευ­ταία διετία. Η κατεύ­θυνση πολι­τι­κής που προ­κύ­πτει είναι διπλή. Χρειά­ζο­νται εργα­λεία ενί­σχυ­σης στα­θε­ρού εισο­δή­μα­τος στις νησιω­τι­κές ζώνες και στο­χευ­μέ­νες επεν­δύ­σεις που αμβλύ­νουν το εποχικό απο­τύ­πωμα. Παράλ­ληλα απαι­τεί­ται καλύ­τερη απο­κέ­ντρωση εται­ρι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και δημό­σιων υπη­ρε­σιών ώστε ένα μέρος από τα μεγάλα κεφά­λαια που σωρεύ­ο­νται στην πρω­τεύ­ουσα να βρίσκει παρα­γω­γι­κές διόδους στην περι­φέ­ρεια.

Η σημε­ρινή εικόνα των κατα­θέ­σεων κάνει σαφές ότι χωρίς τέτοιες παρεμ­βά­σεις η χώρα θα συνε­χί­σει να πορεύ­ε­ται με δύο δια­φο­ρε­τι­κές ταχύ­τη­τες και με σταθερό γεω­γρα­φικό ρήγμα απο­τα­μί­ευ­σης.