Χρήστος Μπάρδος: «Από το αμπέλι στο μέλλον… Τα έργα της Αναπτυξιακής Δωδεκανήσου για τον τουρισμό εμπειρίας»

Για τις δρά­σεις και τα έργα της ΑΝΔΩ μι­λά­ει σή­με­ρα προς τη “δ” ο γε­νι­κός διευ­θυ­ντής της, κ. Χρή­στος Μπάρ­δος. Με­τα­ξύ άλλων ανα­φέ­ρε­ται και στις εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές του­ρι­σμού, λέ­γο­ντας πως είναι το μέλ­λον του ελ­λη­νι­κού του­ρι­στι­κού μας προ­ϊ­ό­ντος.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Πρό­σφα­τα ολο­κλη­ρώ­θη­κε η δια­το­πι­κή συ­νερ­γα­σία «Ορ­γά­νω­ση και Προ­βο­λή του Οι­νο­του­ρι­σμού» στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος LEADER. Μι­λή­στε μας γι’ αυτό.

Η πρω­το­βου­λία αυτή απο­τέ­λε­σε μια ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κή προ­σπά­θεια, γιατί ανέ­δει­ξε τη δύ­να­μη της συ­νερ­γα­σί­ας ανά­με­σα σε δια­φο­ρε­τι­κές πε­ριο­χές και φο­ρείς. Ο οι­νο­του­ρι­σμός είναι κάτι πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο από μια επί­σκε­ψη σε ένα οι­νο­ποιείο – είναι μια εμπει­ρία που συν­δέ­ει τον επι­σκέ­πτη με τη γη, τον πο­λι­τι­σμό και τους αν­θρώ­πους του τόπου.

Μέσα από το πρό­γραμ­μα δη­μιουρ­γή­θη­κε ένα δί­κτυο δια­δρο­μών που ενώ­νει οι­νο­ποιεία, το­πι­κούς πα­ρα­γω­γούς και πο­λι­τι­στι­κά ση­μεία εν­δια­φέ­ρο­ντος. Ο στό­χος δεν ήταν απλώς να προ­βλη­θεί το κρασί, αλλά να πα­ρου­σια­στεί η ιστο­ρία και η κουλ­τού­ρα πίσω από κάθε ποι­κι­λία, κάθε μπου­κά­λι, κάθε οι­κο­γέ­νεια που πα­ρά­γει με με­ρά­κι.

Ανα­πτύ­χθη­καν επί­σης ερ­γα­λεία προ­βο­λής, δρά­σεις εκ­παί­δευ­σης και ενί­σχυ­σης δε­ξιο­τή­των για επαγ­γελ­μα­τί­ες, αλλά και δρά­σεις δι­κτύ­ω­σης που συν­δέ­ουν πα­ρα­γω­γούς με επι­χει­ρή­σεις φι­λο­ξε­νί­ας και εστί­α­σης. Έτσι δη­μιουρ­γή­θη­κε μια κοινή ταυ­τό­τη­τα που ενώ­νει το κρασί, τον του­ρι­σμό και την το­πι­κή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα.

Ο οι­νο­του­ρι­σμός είναι μια ανα­πτυσ­σό­με­νη ει­δι­κή μορφή του­ρι­σμού που και στην πε­ριο­χή μας, τα Δω­δε­κά­νη­σα, έχουν γίνει άλ­μα­τα. Στην Κω, όπου έχουν χρη­μα­το­δο­τη­θεί αρ­κε­τά οι­νο­ποιεία, η επι­σκε­ψι­μό­τη­τα στα οι­νο­ποιεία έχει ανέ­βει κα­τα­κό­ρυ­φα. Αλλά και στη Λέρο, στην Πάτμο και πρό­σφα­τα στην Κάρ­πα­θο, έχουν δη­μιουρ­γη­θεί σο­βα­ρές επεν­δύ­σεις που δια­φη­μί­ζουν τα Δω­δε­κά­νη­σα.

Κλεί­νο­ντας για τη συ­νερ­γα­σία, να σας πω ότι η όλη ιδέα «γεν­νή­θη­κε» στα γρα­φεία της ΑΝΔΩ. Εκτός των άλλων ση­μα­ντι­κών, χρη­μα­το­δο­τή­θη­κε μέσω του LEADER και μια εμπει­ρο­γνω­μο­σύ­νη που θα απο­τε­λέ­σει τη βάση του στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού για την προ­βο­λή και την ορ­γά­νω­ση του οι­νο­του­ρι­σμού στην Ελ­λά­δα.

• Πόσο ση­μα­ντι­κή είναι η προ­ώ­θη­ση εναλ­λα­κτι­κών μορ­φών του­ρι­σμού όπως αυτή η δράση; Και πώς μπο­ρεί να αξιο­ποι­η­θεί ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας μέσα σε αυτόν τον κλάδο;

Οι εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές του­ρι­σμού είναι το μέλ­λον του ελ­λη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Ο σύγ­χρο­νος τα­ξι­διώ­της δεν ανα­ζη­τά πια μόνο τον ήλιο και τη θά­λασ­σα, αλλά εμπει­ρί­ες που τον φέρ­νουν σε επαφή με τον τόπο και τους αν­θρώ­πους του. Ο οι­νο­του­ρι­σμός, ο αγρο­του­ρι­σμός, ο πο­λι­τι­στι­κός και ο φυ­σιο­λα­τρι­κός του­ρι­σμός απο­τε­λούν μορ­φές που προ­σφέ­ρουν αυ­θε­ντι­κό­τη­τα, βιω­σι­μό­τη­τα και ου­σια­στι­κή επαφή με την το­πι­κή ζωή.

Ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας βρί­σκε­ται στο κέ­ντρο αυτής της με­τά­βα­σης. Οι πα­ρα­γω­γοί, οι οι­νο­ποιοί, οι αγρό­τες και οι κτη­νο­τρό­φοι μπο­ρούν να με­τα­τρα­πούν σε οι­κο­δε­σπό­τες εμπει­ριών, σε αφη­γη­τές της ιστο­ρί­ας του τόπου τους. Ένας επι­σκέ­πτης που συμ­με­τέ­χει σε μια συ­γκο­μι­δή, δο­κι­μά­ζει φρέ­σκο κρασί από το βα­ρέ­λι ή γνω­ρί­ζει τις πα­ρα­δο­σια­κές τε­χνι­κές πα­ρα­γω­γής, δεν είναι απλός του­ρί­στας — είναι συμ­μέ­το­χος σε μια βιω­μα­τι­κή δια­δι­κα­σία.

Αυτός ο δε­σμός με­τα­ξύ πα­ρα­γω­γού και επι­σκέ­πτη δη­μιουρ­γεί προ­στι­θέ­με­νη αξία για την το­πι­κή οι­κο­νο­μία, ενι­σχύ­ει την απα­σχό­λη­ση στην ύπαι­θρο και δια­μορ­φώ­νει ένα πιο αν­θε­κτι­κό, απο­κε­ντρω­μέ­νο μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης. Ο οι­νο­του­ρι­σμός όπως και άλλες μορ­φές, όπως ο θα­λάσ­σιος, ο κα­τα­δυ­τι­κός, ο πε­ρι­πα­τη­τι­κός, ο αναρ­ρι­χη­τι­κός, ο θρη­σκευ­τι­κός, απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κές ευ­και­ρί­ες δια­φο­ρο­ποί­η­σης του μο­ντέ­λου του μα­ζι­κού του­ρι­σμού και ει­δι­κά για τα νησιά μας, μπο­ρούν να φέ­ρουν ανά­πτυ­ξη και επι­μή­κυν­ση της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου. Αυτό είναι ση­μα­ντι­κό για τον κά­τοι­κο των μι­κρών νη­σιών αλλά και για τον κά­τοι­κο της υπαί­θρου που μπο­ρεί να έχει τις συν­θή­κες που απαι­τού­νται για να πα­ρα­μεί­νει στον τόπο του, να ζει αξιο­πρε­πώς, με ποιό­τη­τα ζωής και ιδα­νι­κές συν­θή­κες ζωής και ερ­γα­σί­ας.

• Η πε­ριο­χή μας έχει ταυ­τι­στεί με τη βιο­μη­χα­νία του του­ρι­σμού, όμως ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας έχει με­γά­λες δυ­να­τό­τη­τες. Πι­στεύ­ε­τε ότι μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει βα­σι­κό πυ­λώ­να της οι­κο­νο­μί­ας μας;

Φυ­σι­κά. Ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας είναι ο πυ­ρή­νας κάθε βιώ­σι­μης το­πι­κής οι­κο­νο­μί­ας. Η Ελ­λά­δα, και ιδιαί­τε­ρα τα νησιά μας, δια­θέ­τουν ανε­κτί­μη­το φυ­σι­κό πλού­το, μο­να­δι­κά προ­ϊ­ό­ντα και έναν πο­λι­τι­σμό που συν­δέ­ε­ται άρ­ρη­κτα με τη γη. Αν όλα αυτά συν­δυα­στούν με τη γνώση, την και­νο­το­μία και την ορ­γά­νω­ση, ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει έναν από τους ση­μα­ντι­κό­τε­ρους πυ­λώ­νες ανά­πτυ­ξης.

Η τάση πα­γκο­σμί­ως στρέ­φε­ται προς προ­ϊ­ό­ντα με ταυ­τό­τη­τα, ποιό­τη­τα και ιστο­ρία. Ο επι­σκέ­πτης θέλει να δο­κι­μά­σει το κρασί που πα­ρά­γε­ται στον τόπο που επι­σκέ­πτε­ται, να γευ­τεί το λάδι ή τα τυριά που δη­μιουρ­γούν οι άν­θρω­ποι της πε­ριο­χής. Η το­πι­κή πα­ρα­γω­γή, όταν συν­δε­θεί με την του­ρι­στι­κή εμπει­ρία, δη­μιουρ­γεί ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο προ­ϊ­όν, που δεν εξαρ­τά­ται από επο­χι­κό­τη­τα και μα­ζι­κό­τη­τα.

Πέρα από αυτό, ο πρω­το­γε­νής το­μέ­ας μπο­ρεί να συμ­βά­λει και στη δια­τή­ρη­ση του φυ­σι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Η καλ­λιέρ­γεια με βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές, η προ­στα­σία των το­πι­κών ποι­κι­λιών και η προ­ώ­θη­ση της βιο­λο­γι­κής πα­ρα­γω­γής είναι επεν­δύ­σεις που δεν ενι­σχύ­ουν μόνο το ει­σό­δη­μα, αλλά και την ποιό­τη­τα ζωής στις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες.

Βε­βαί­ως για την πε­ριο­χή μας τα πράγ­μα­τα είναι αρ­κε­τά δυ­σκο­λό­τε­ρα καθώς πα­ρα­τη­ρεί­ται μια κα­θο­λι­κή στρο­φή της οι­κο­νο­μί­ας μας στον του­ρι­σμό και τις υπη­ρε­σί­ες. Ίσως η μο­να­δι­κή λύση για τη δια­τή­ρη­ση του πρω­το­γε­νή τομέα να είναι οι συ­νερ­γα­σί­ες με­τα­ξύ ομοει­δών ή συ­μπλη­ρω­μα­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων γύρω από ποιο­τι­κά το­πι­κά προ­ϊ­ό­ντα.

• Ποιοι είναι οι επό­με­νοι στό­χοι της ΑΝΔΩ και ποιες δρά­σεις προ­ω­θού­νται;

Η ΑΝΔΩ ΑΕ συ­νε­χί­ζει να ερ­γά­ζε­ται με συ­νέ­πεια για την ενί­σχυ­ση της το­πι­κής επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και της και­νο­το­μί­ας. Με τον νέο κύκλο του προ­γράμ­μα­τος LEADER/CLLD που ανα­μέ­νε­ται μέσα στο 2026, στό­χος μας είναι να δώ­σου­με νέα ώθηση στην ύπαι­θρο μέσα από επεν­δύ­σεις που δη­μιουρ­γούν θέ­σεις ερ­γα­σί­ας, προ­ω­θούν τη συ­νερ­γα­σία και στη­ρί­ζουν την πρά­σι­νη με­τά­βα­ση.

Εν­δει­κτι­κά, προ­ω­θού­με:

-Ενί­σχυ­ση μι­κρών και με­σαί­ων επι­χει­ρή­σε­ων που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον αγρο­δια­τρο­φι­κό τομέα.

-Ανά­πτυ­ξη θε­μα­τι­κών μορ­φών του­ρι­σμού, όπως ο αγρο­του­ρι­σμός, ο οι­νο­του­ρι­σμός και ο πο­λι­τι­στι­κός του­ρι­σμός.

-Δρά­σεις ψη­φια­κού με­τα­σχη­μα­τι­σμού για την προ­βο­λή των το­πι­κών προ­ϊ­ό­ντων και την κα­λύ­τε­ρη δι­κτύ­ω­ση των επι­χει­ρή­σε­ων.

-Προ­γράμ­μα­τα κυ­κλι­κής οι­κο­νο­μί­ας και βιω­σι­μό­τη­τας, που ενι­σχύ­ουν τη χρήση ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας και μειώ­νουν το πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό απο­τύ­πω­μα.

-Μικρά έργα δη­μό­σιου χα­ρα­κτή­ρα από ΟΤΑ ή από συλ­λό­γους στους το­μείς του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, του πο­λι­τι­σμού και της πα­ρά­δο­σης.

Στό­χος μας είναι να στη­ρί­ξου­με κάθε πρω­το­βου­λία που ενι­σχύ­ει τη σχέση του αν­θρώ­που με τον τόπο του και δη­μιουρ­γεί προ­ο­πτι­κές για τους νέους. Θέ­λου­με οι νέες γε­νιές να βλέ­πουν στην ύπαι­θρο μια ευ­και­ρία, όχι μια ανα­γκα­στι­κή επι­λο­γή. Θέ­λου­με από τη μία να ανα­πτύ­ξου­με την ύπαι­θρο των με­γά­λων μας νη­σιών (π.χ. Ρόδου και Κω – τα μικρά τους χωριά) και από την άλλη να στη­ρί­ξου­με με όλες μας τις δυ­νά­μεις τα μικρά μας νησιά, ώστε να κλεί­σει η «ανα­πτυ­ξια­κή ψα­λί­δα» με­τα­ξύ με­γά­λων και μι­κρών νη­σιών της Δω­δε­κα­νή­σου.

Το Ευ­ρω­παϊ­κό πρό­γραμ­μα LEADER του Υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και Τρο­φί­μων πα­ρα­μέ­νει το μο­να­δι­κό πρό­γραμ­μα με απο­κε­ντρω­μέ­νη δια­χεί­ρι­ση από τις «Ομά­δες Το­πι­κής Δρά­σης», όπως τις ανα­φέ­ρει ο ευ­ρω­παϊ­κός κα­νο­νι­σμός, την ΑΝΔΩ (Ανα­πτυ­ξια­κή Δω­δε­κα­νή­σου) για την πε­ριο­χή μας.

Τα προ­γράμ­μα­τα αυτά σχε­διά­ζο­νται το­πι­κά (θυ­μά­στε τον ευρύ κύκλο δια­βου­λεύ­σε­ων που εί­χα­με πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τα προη­γού­με­να χρό­νια) και προ­κη­ρύσ­σο­νται πάνω στις δια­πι­στω­μέ­νες ανά­γκες της κάθε πε­ριο­χής. Ήδη στα 28 χρό­νια εφαρ­μο­γής του προ­γράμ­μα­τος στα Δω­δε­κά­νη­σα, έχουν υλο­ποι­η­θεί πάνω από 450 έργα συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού με­γα­λύ­τε­ρου από 70 εκα­τομ­μύ­ρια. Αυτά είναι τα νού­με­ρα – οι δεί­κτες.

Τε­λι­κά: Για εμάς στην ΑΝΔΩ, όμως, με­γα­λύ­τε­ρη ση­μα­σία έχει το γε­γο­νός, ότι τα έργα αυτά έχουν υλο­ποι­η­θεί από μι­κρο­ε­πεν­δυ­τές, από κα­τοί­κους της υπαί­θρου και των νη­σιών μας, που πα­λεύ­ουν κα­θη­με­ρι­νά να πα­ρα­μεί­νουν εκεί με τις οι­κο­γέ­νειές τους. Και είναι διπλή η χαρά μας όταν δια­πι­στώ­νου­με ότι τα παι­διά των επεν­δυ­τών προη­γού­με­νων προ­γραμ­μα­τι­κών πε­ριό­δων, επι­στρέ­φουν στα νησιά τους λόγω της βο­ή­θειας του προ­γράμ­μα­τος LEADER.