Χρήστος Μπάρδος: «Από το αμπέλι στο μέλλον… Τα έργα της Αναπτυξιακής Δωδεκανήσου για τον τουρισμό εμπειρίας»

Πρό­σφατα ολο­κλη­ρώ­θηκε η δια­το­πική συνερ­γα­σία «Οργά­νωση και Προβολή του Οινο­του­ρι­σμού» στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος LEADER. Μιλήστε μας γι’ αυτό.

Η πρω­το­βου­λία αυτή απο­τέ­λεσε μια ιδιαί­τερα σημα­ντική προ­σπά­θεια, γιατί ανέ­δειξε τη δύναμη της συνερ­γα­σίας ανάμεσα σε δια­φο­ρε­τι­κές περιο­χές και φορείς. Ο οινο­του­ρι­σμός είναι κάτι πολύ περισ­σό­τερο από μια επί­σκεψη σε ένα οινο­ποιείο – είναι μια εμπει­ρία που συνδέει τον επι­σκέ­πτη με τη γη, τον πολι­τι­σμό και τους ανθρώ­πους του τόπου.

Μέσα από το πρό­γραμμα δημιουρ­γή­θηκε ένα δίκτυο δια­δρο­μών που ενώνει οινο­ποιεία, τοπι­κούς παρα­γω­γούς και πολι­τι­στικά σημεία ενδια­φέ­ρο­ντος. Ο στόχος δεν ήταν απλώς να προ­βλη­θεί το κρασί, αλλά να παρου­σια­στεί η ιστορία και η κουλ­τούρα πίσω από κάθε ποι­κι­λία, κάθε μπου­κάλι, κάθε οικο­γέ­νεια που παράγει με μεράκι.

Ανα­πτύ­χθη­καν επίσης εργα­λεία προ­βο­λής, δράσεις εκπαί­δευ­σης και ενί­σχυ­σης δεξιο­τή­των για επαγ­γελ­μα­τίες, αλλά και δράσεις δικτύ­ω­σης που συν­δέ­ουν παρα­γω­γούς με επι­χει­ρή­σεις φιλο­ξε­νίας και εστί­α­σης. Έτσι δημιουρ­γή­θηκε μια κοινή ταυ­τό­τητα που ενώνει το κρασί, τον του­ρι­σμό και την τοπική επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα.

Ο οινο­του­ρι­σμός είναι μια ανα­πτυσ­σό­μενη ειδική μορφή του­ρι­σμού που και στην περιοχή μας, τα Δωδε­κά­νησα, έχουν γίνει άλματα. Στην Κω, όπου έχουν χρη­μα­το­δο­τη­θεί αρκετά οινο­ποιεία, η επι­σκε­ψι­μό­τητα στα οινο­ποιεία έχει ανέβει κατα­κό­ρυφα. Αλλά και στη Λέρο, στην Πάτμο και πρό­σφατα στην Κάρπαθο, έχουν δημιουρ­γη­θεί σοβαρές επεν­δύ­σεις που δια­φη­μί­ζουν τα Δωδε­κά­νησα.

Κλεί­νο­ντας για τη συνερ­γα­σία, να σας πω ότι η όλη ιδέα «γεν­νή­θηκε» στα γραφεία της ΑΝΔΩ. Εκτός των άλλων σημα­ντι­κών, χρη­μα­το­δο­τή­θηκε μέσω του LEADER και μια εμπει­ρο­γνω­μο­σύνη που θα απο­τε­λέ­σει τη βάση του στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού για την προβολή και την οργά­νωση του οινο­του­ρι­σμού στην Ελλάδα.

Πόσο σημα­ντική είναι η προ­ώ­θηση εναλ­λα­κτι­κών μορφών του­ρι­σμού όπως αυτή η δράση; Και πώς μπορεί να αξιο­ποι­η­θεί ο πρω­το­γε­νής τομέας μέσα σε αυτόν τον κλάδο;

Οι εναλ­λα­κτι­κές μορφές του­ρι­σμού είναι το μέλλον του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Ο σύγ­χρο­νος ταξι­διώ­της δεν αναζητά πια μόνο τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά εμπει­ρίες που τον φέρνουν σε επαφή με τον τόπο και τους ανθρώ­πους του. Ο οινο­του­ρι­σμός, ο αγρο­του­ρι­σμός, ο πολι­τι­στι­κός και ο φυσιο­λα­τρι­κός του­ρι­σμός απο­τε­λούν μορφές που προ­σφέ­ρουν αυθε­ντι­κό­τητα, βιω­σι­μό­τητα και ουσια­στική επαφή με την τοπική ζωή.

Ο πρω­το­γε­νής τομέας βρί­σκε­ται στο κέντρο αυτής της μετά­βα­σης. Οι παρα­γω­γοί, οι οινο­ποιοί, οι αγρότες και οι κτη­νο­τρό­φοι μπορούν να μετα­τρα­πούν σε οικο­δε­σπό­τες εμπει­ριών, σε αφη­γη­τές της ιστο­ρίας του τόπου τους. Ένας επι­σκέ­πτης που συμ­με­τέ­χει σε μια συγκο­μιδή, δοκι­μά­ζει φρέσκο κρασί από το βαρέλι ή γνω­ρί­ζει τις παρα­δο­σια­κές τεχνι­κές παρα­γω­γής, δεν είναι απλός του­ρί­στας — είναι συμ­μέ­το­χος σε μια βιω­μα­τική δια­δι­κα­σία.

Αυτός ο δεσμός μεταξύ παρα­γω­γού και επι­σκέ­πτη δημιουρ­γεί προ­στι­θέ­μενη αξία για την τοπική οικο­νο­μία, ενι­σχύει την απα­σχό­ληση στην ύπαιθρο και δια­μορ­φώ­νει ένα πιο ανθε­κτικό, απο­κε­ντρω­μένο μοντέλο ανά­πτυ­ξης. Ο οινο­του­ρι­σμός όπως και άλλες μορφές, όπως ο θαλάσ­σιος, ο κατα­δυ­τι­κός, ο περι­πα­τη­τι­κός, ο αναρ­ρι­χη­τι­κός, ο θρη­σκευ­τι­κός, απο­τε­λούν σημα­ντι­κές ευκαι­ρίες δια­φο­ρο­ποί­η­σης του μοντέ­λου του μαζικού του­ρι­σμού και ειδικά για τα νησιά μας, μπορούν να φέρουν ανά­πτυξη και επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου. Αυτό είναι σημα­ντικό για τον κάτοικο των μικρών νησιών αλλά και για τον κάτοικο της υπαί­θρου που μπορεί να έχει τις συν­θή­κες που απαι­τού­νται για να παρα­μεί­νει στον τόπο του, να ζει αξιο­πρε­πώς, με ποιό­τητα ζωής και ιδα­νι­κές συν­θή­κες ζωής και εργα­σίας.

Η περιοχή μας έχει ταυ­τι­στεί με τη βιο­μη­χα­νία του του­ρι­σμού, όμως ο πρω­το­γε­νής τομέας έχει μεγάλες δυνα­τό­τη­τες. Πιστεύ­ετε ότι μπορεί να απο­τε­λέ­σει βασικό πυλώνα της οικο­νο­μίας μας;

Φυσικά. Ο πρω­το­γε­νής τομέας είναι ο πυρήνας κάθε βιώ­σι­μης τοπικής οικο­νο­μίας. Η Ελλάδα, και ιδιαί­τερα τα νησιά μας, δια­θέ­τουν ανε­κτί­μητο φυσικό πλούτο, μονα­δικά προ­ϊ­ό­ντα και έναν πολι­τι­σμό που συν­δέ­ε­ται άρρηκτα με τη γη. Αν όλα αυτά συν­δυα­στούν με τη γνώση, την και­νο­το­μία και την οργά­νωση, ο πρω­το­γε­νής τομέας μπορεί να απο­τε­λέ­σει έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους πυλώνες ανά­πτυ­ξης.

Η τάση παγκο­σμίως στρέ­φε­ται προς προ­ϊ­ό­ντα με ταυ­τό­τητα, ποιό­τητα και ιστορία. Ο επι­σκέ­πτης θέλει να δοκι­μά­σει το κρασί που παρά­γε­ται στον τόπο που επι­σκέ­πτε­ται, να γευτεί το λάδι ή τα τυριά που δημιουρ­γούν οι άνθρω­ποι της περιο­χής. Η τοπική παρα­γωγή, όταν συν­δε­θεί με την του­ρι­στική εμπει­ρία, δημιουρ­γεί ένα ολο­κλη­ρω­μένο προϊόν, που δεν εξαρ­τά­ται από επο­χι­κό­τητα και μαζι­κό­τητα.

Πέρα από αυτό, ο πρω­το­γε­νής τομέας μπορεί να συμ­βά­λει και στη δια­τή­ρηση του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος. Η καλ­λιέρ­γεια με βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές, η προ­στα­σία των τοπικών ποι­κι­λιών και η προ­ώ­θηση της βιο­λο­γι­κής παρα­γω­γής είναι επεν­δύ­σεις που δεν ενι­σχύ­ουν μόνο το εισό­δημα, αλλά και την ποιό­τητα ζωής στις τοπικές κοι­νω­νίες.

Βεβαίως για την περιοχή μας τα πράγ­ματα είναι αρκετά δυσκο­λό­τερα καθώς παρα­τη­ρεί­ται μια καθο­λική στροφή της οικο­νο­μίας μας στον του­ρι­σμό και τις υπη­ρε­σίες. Ίσως η μονα­δική λύση για τη δια­τή­ρηση του πρω­το­γενή τομέα να είναι οι συνερ­γα­σίες μεταξύ ομοει­δών ή συμπλη­ρω­μα­τι­κών επι­χει­ρή­σεων γύρω από ποιο­τικά τοπικά προ­ϊ­ό­ντα.

Ποιοι είναι οι επό­με­νοι στόχοι της ΑΝΔΩ και ποιες δράσεις προ­ω­θού­νται;

Η ΑΝΔΩ ΑΕ συνε­χί­ζει να εργά­ζε­ται με συνέ­πεια για την ενί­σχυση της τοπικής επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και της και­νο­το­μίας. Με τον νέο κύκλο του προ­γράμ­μα­τος LEADER/CLLD που ανα­μέ­νε­ται μέσα στο 2026, στόχος μας είναι να δώσουμε νέα ώθηση στην ύπαιθρο μέσα από επεν­δύ­σεις που δημιουρ­γούν θέσεις εργα­σίας, προ­ω­θούν τη συνερ­γα­σία και στη­ρί­ζουν την πράσινη μετά­βαση.

Ενδει­κτικά, προ­ω­θούμε:

-Ενίσχυση μικρών και μεσαίων επι­χει­ρή­σεων που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον αγρο­δια­τρο­φικό τομέα.

-Ανάπτυξη θεμα­τι­κών μορφών του­ρι­σμού, όπως ο αγρο­του­ρι­σμός, ο οινο­του­ρι­σμός και ο πολι­τι­στι­κός του­ρι­σμός.

-Δράσεις ψηφια­κού μετα­σχη­μα­τι­σμού για την προβολή των τοπικών προ­ϊ­ό­ντων και την καλύ­τερη δικτύ­ωση των επι­χει­ρή­σεων.

-Προγράμματα κυκλι­κής οικο­νο­μίας και βιω­σι­μό­τη­τας, που ενι­σχύ­ουν τη χρήση ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας και μειώ­νουν το περι­βαλ­λο­ντικό απο­τύ­πωμα.

-Μικρά έργα δημό­σιου χαρα­κτήρα από ΟΤΑ ή από συλ­λό­γους στους τομείς του περι­βάλ­λο­ντος, του πολι­τι­σμού και της παρά­δο­σης.

Στόχος μας είναι να στη­ρί­ξουμε κάθε πρω­το­βου­λία που ενι­σχύει τη σχέση του ανθρώ­που με τον τόπο του και δημιουρ­γεί προ­ο­πτι­κές για τους νέους. Θέλουμε οι νέες γενιές να βλέπουν στην ύπαιθρο μια ευκαι­ρία, όχι μια ανα­γκα­στική επιλογή. Θέλουμε από τη μία να ανα­πτύ­ξουμε την ύπαιθρο των μεγάλων μας νησιών (π.χ. Ρόδου και Κω – τα μικρά τους χωριά) και από την άλλη να στη­ρί­ξουμε με όλες μας τις δυνά­μεις τα μικρά μας νησιά, ώστε να κλείσει η «ανα­πτυ­ξιακή ψαλίδα» μεταξύ μεγάλων και μικρών νησιών της Δωδε­κα­νή­σου.

Το Ευρω­παϊκό πρό­γραμμα LEADER του Υπουρ­γείου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και Τρο­φί­μων παρα­μέ­νει το μονα­δικό πρό­γραμμα με απο­κε­ντρω­μένη δια­χεί­ριση από τις «Ομάδες Τοπικής Δράσης», όπως τις ανα­φέ­ρει ο ευρω­παϊ­κός κανο­νι­σμός, την ΑΝΔΩ (Ανα­πτυ­ξιακή Δωδε­κα­νή­σου) για την περιοχή μας.

Τα προ­γράμ­ματα αυτά σχε­διά­ζο­νται τοπικά (θυμάστε τον ευρύ κύκλο δια­βου­λεύ­σεων που είχαμε πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τα προη­γού­μενα χρόνια) και προ­κη­ρύσ­σο­νται πάνω στις δια­πι­στω­μέ­νες ανάγκες της κάθε περιο­χής. Ήδη στα 28 χρόνια εφαρ­μο­γής του προ­γράμ­μα­τος στα Δωδε­κά­νησα, έχουν υλο­ποι­η­θεί πάνω από 450 έργα συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού μεγα­λύ­τε­ρου από 70 εκα­τομ­μύ­ρια. Αυτά είναι τα νούμερα – οι δείκτες.

Τελικά: Για εμάς στην ΑΝΔΩ, όμως, μεγα­λύ­τερη σημασία έχει το γεγονός, ότι τα έργα αυτά έχουν υλο­ποι­η­θεί από μικρο­ε­πεν­δυ­τές, από κατοί­κους της υπαί­θρου και των νησιών μας, που παλεύ­ουν καθη­με­ρινά να παρα­μεί­νουν εκεί με τις οικο­γέ­νειές τους. Και είναι διπλή η χαρά μας όταν δια­πι­στώ­νουμε ότι τα παιδιά των επεν­δυ­τών προη­γού­με­νων προ­γραμ­μα­τι­κών περιό­δων, επι­στρέ­φουν στα νησιά τους λόγω της βοή­θειας του προ­γράμ­μα­τος LEADER.