Ηγέτες ή διαχειριστές

Στην πο­λι­τι­κή ζωή κάθε χώρας, υπάρ­χουν στιγ­μές που ανα­δει­κνύ­ουν τη με­γά­λη δια­φο­ρά ανά­με­σα στον ηγέτη και τον δια­χει­ρι­στή. Ο ηγέ­της είναι εκεί­νος που ορα­μα­τί­ζε­ται, που βλέ­πει πέρα από το παρόν, που έχει τη δύ­να­μη να εμπνεύ­σει, να ενώ­σει και να κα­θο­δη­γή­σει έναν λαό προς ένα κοινό στόχο. Ο δια­χει­ρι­στής, αντί­θε­τα, πε­ριο­ρί­ζε­ται στη συ­ντή­ρη­ση της υπάρ­χου­σας κα­τά­στα­σης, στη δια­χεί­ρι­ση της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας, χωρίς τολ­μη­ρές πρω­το­βου­λί­ες ή βαθύ στρα­τη­γι­κό σχέ­διο. Η Ελ­λά­δα, όπως και η υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη, έχει γνω­ρί­σει και τις δύο κα­τη­γο­ρί­ες – και οι συ­νέ­πειες αυτής της δια­φο­ράς είναι σή­με­ρα πιο ορα­τές από ποτέ.

Στην πρό­σφα­τη ιστο­ρία της χώρας, προ­σω­πι­κό­τη­τες όπως ο Κων­στα­ντί­νος Κα­ρα­μαν­λής και ο Αν­δρέ­ας Πα­παν­δρέ­ου άφη­σαν ανε­ξί­τη­λο απο­τύ­πω­μα. Παρά τις αντι­φά­σεις τους, διέ­θε­ταν όραμα και πο­λι­τι­κό σθέ­νος. Ο πρώ­τος οδή­γη­σε τη χώρα στην ευ­ρω­παϊ­κή οι­κο­γέ­νεια, ενώ ο δεύ­τε­ρος έδωσε φωνή σε κοι­νω­νι­κά στρώ­μα­τα που ως τότε ένιω­θαν απο­κλει­σμέ­να. Αυτές οι φυ­σιο­γνω­μί­ες, με τα σωστά και τα λάθη τους, εν­σάρ­κω­ναν το πρό­τυ­πο του ηγέτη: αν­θρώ­πων που δια­μόρ­φω­σαν πο­ρεία και όχι απλώς τη δια­χει­ρί­στη­καν.

Αντί­στοι­χα, στην Ευ­ρώ­πη του 20ού αιώνα, η Μάρ­γκα­ρετ Θά­τσερ, ο Φραν­σουά Μι­τε­ράν, ο Χέλ­μουτ Κολ και ο Φε­λί­πε Γκον­ζά­λες απο­τέ­λε­σαν κε­ντρι­κούς πυ­λώ­νες της ευ­ρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης. Είχαν πίστη στο όραμά τους και το υπη­ρέ­τη­σαν με συ­νέ­πεια, ακόμη κι όταν προ­κά­λε­σαν αντι­δρά­σεις. Ήταν πο­λι­τι­κοί που κα­θό­ρι­σαν την πο­ρεία των χωρών τους και, κατά συ­νέ­πεια, της ίδιας της Ευ­ρώ­πης.

Στην Ελ­λά­δα της με­τα­πο­λί­τευ­σης, η πο­λι­τι­κή ζωή γνώ­ρι­σε πε­ριό­δους έντα­σης, ανα­συ­γκρό­τη­σης αλλά και προ­ό­δου. Ωστό­σο, μετά την οι­κο­νο­μι­κή κρίση και την κοι­νω­νι­κή κό­πω­ση που ακο­λού­θη­σε, η πο­λι­τι­κή σκηνή πέ­ρα­σε στα­δια­κά από τους ηγέ­τες στους δια­χει­ρι­στές. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι πο­λι­τι­κοί σή­με­ρα πε­ριο­ρί­ζο­νται στη λο­γι­κή της δια­χεί­ρι­σης της εξου­σί­ας, χωρίς όραμα για το μέλ­λον, χωρίς τόλμη για ρή­ξεις και ανα­τρο­πές. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα είναι εμ­φα­νή: απα­ξί­ω­ση της πο­λι­τι­κής, απο­μά­κρυν­ση των πο­λι­τών και κρίση αξιών.

Η σύγ­χρο­νη εποχή δεν προ­σφέ­ρει πε­ρι­θώ­ρια για πα­θη­τι­κή δια­χεί­ρι­ση. Ζούμε σε μια διαρ­κή αλ­λη­λου­χία κρί­σε­ων –οι­κο­νο­μι­κών, κοι­νω­νι­κών, γε­ω­πο­λι­τι­κών και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών– που απαι­τούν ηγε­τι­κές φυ­σιο­γνω­μί­ες με ηθικό κύρος, διο­ρα­τι­κό­τη­τα και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα. Η πο­λι­τι­κή χρειά­ζε­ται πρό­σω­πα που θα εμπνεύ­σουν εμπι­στο­σύ­νη και θα κα­θο­δη­γή­σουν τη χώρα σε νέους δρό­μους, όχι τε­χνο­κρά­τες που απλώς λύ­νουν επι­μέ­ρους προ­βλή­μα­τα.

Σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση, οι κοι­νω­νί­ες προ­ο­δεύ­ουν όταν δια­θέ­τουν ηγέ­τες που βλέ­πουν πέρα από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα, που θέ­τουν στό­χους και κι­νη­το­ποιούν το συλ­λο­γι­κό φρό­νη­μα. Οι δια­χει­ρι­στές είναι ανα­γκαί­οι για τη στα­θε­ρό­τη­τα, αλλά μόνο οι ηγέ­τες γρά­φουν ιστο­ρία. Και η Ελ­λά­δα, όπως και ο κό­σμος ολό­κλη­ρος, σή­με­ρα πε­ρισ­σό­τε­ρο από ποτέ, έχει ανά­γκη από ηγέ­τες.