Στο Εφετείο Δωδεκανήσου η έφεση των Τούρκων για τα ακίνητα στο Νιοχώρι

• Επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο το ζήτημα των «de facto» απαλ­λο­τριώ­σεων του 1940

• Τέσ­σε­ρις Τούρκοι υπήκοοι και οι καθο­λι­κοί τους διά­δο­χοι ζητούν ανα­τροπή της

πρω­τό­δι­κης από­φα­σης που απέρ­ριψε τις αγωγές τους κατά του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου για ακίνητα στη Ρόδο· υπόθεση με ιστο­ρικό, νομικό και διπλω­μα­τικό βάθος

Σήμερα εκδι­κά­ζε­ται στο Τρι­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου η πολυ­συ­ζη­τη­μένη υπόθεση της έφεσης που έχουν ασκήσει Τούρκοι υπήκοοι, οι οποίοι διεκ­δι­κούν απο­ζη­μιώ­σεις για δύο ακίνητα στο Νιοχώρι Ρόδου, τα οποία απαλ­λο­τριώ­θη­καν το 1940 από την ιταλική διοί­κηση. Πρό­κει­ται για μια υπόθεση με έντονες νομικές και πολι­τι­κές προ­ε­κτά­σεις, που επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο το παλαιό και σύνθετο ζήτημα των περιου­σιών μου­σουλ­μα­νι­κών οικο­γε­νειών στα Δωδε­κά­νησα κατά την ιτα­λο­κρα­τία και τη μετέ­πειτα ελλη­νική διοί­κηση.

Η υπόθεση αφορά στην προ­σφυγή της Νιλ­γκούν Μπαράι, κατοί­κου Άγκυρας, και των καθο­λι­κών δια­δό­χων του Αμπ­ντου­ραχ­μάν Νατζί Ακμάν, οι οποίοι ζητούν την εξα­φά­νιση της από­φα­σης 62/2024 του Πολυ­με­λούς Πρω­το­δι­κείου Ρόδου. Η απόφαση αυτή απέρ­ριψε τις αγωγές τους κατά του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, κρί­νο­ντάς τες απα­ρά­δε­κτες λόγω έλλει­ψης εννόμου συμ­φέ­ρο­ντος.

Από την ιταλική απαλ­λο­τρί­ωση του 1940 έως την ελλη­νική κυριό­τητα

Τα επίδικα ακίνητα, με κτη­μα­το­λο­γι­κούς αριθ­μούς V-292 και V-293 οικο­δο­μών Ρόδου, απαλ­λο­τριώ­θη­καν με τα δια­τάγ­ματα του Ιταλού Κυβερ­νήτη στις 13 Μαΐου 1940, για λόγους δημο­σίας ωφέ­λειας. Σύμφωνα με το Ελλη­νικό Δημόσιο, οι τότε ιδιο­κτή­τες είχαν απο­ζη­μιω­θεί, καθώς το Ιταλικό Δημόσιο είχε καθο­ρί­σει σχετική απο­ζη­μί­ωση, η οποία μετα­φέρ­θηκε μέσω της Μικτής Οικο­νο­μι­κής Επι­τρο­πής και κατέ­ληξε στην Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, οι ενα­γό­με­νοι υπο­στη­ρί­ζουν πως ουδέ­ποτε έλαβαν χρήματα ή ειδο­ποί­ηση για τις απαλ­λο­τριώ­σεις αυτές.

Μετά τη συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947, όλα τα ακίνητα του Ιτα­λι­κού Δημο­σίου στη Δωδε­κά­νησο περι­ήλ­θαν στο Ελλη­νικό Δημόσιο. Τα συγκε­κρι­μένα ακίνητα εντά­χθη­καν αρχικά στον Οργα­νι­σμό Ακί­νη­της Περιου­σίας Δημο­σίου Δωδε­κα­νή­σου το 1955 και αργό­τερα που­λή­θη­καν, εν μέρει, σε ιδιώτες και οικο­δο­μι­κούς συνε­ται­ρι­σμούς. Το υπό­λοιπο τμήμα παρέ­μεινε στην κυριό­τητα του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου.

Η πρω­τό­δικη απόφαση και το σκε­πτικό της

Το Πολυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, με την απόφαση 62/2024, απέρ­ριψε τις δύο αγωγές των Τούρκων υπηκόων, κρί­νο­ντας ότι οι ενά­γο­ντες δεν δια­θέ­τουν έννομο συμ­φέ­ρον, καθώς οι ίδιοι συνο­μο­λο­γούν ότι η κατά­ληψη των ακι­νή­των έγινε ήδη από το 1940. Το Δικα­στή­ριο έλαβε υπόψη του πως από το 1940 έως σήμερα έχει παρέλ­θει το χρονικό διά­στημα που απαι­τεί­ται για τη συμπλή­ρωση της κτη­τι­κής παρα­γρα­φής ή χρη­σι­κτη­σίας, σύμφωνα με τον Κτη­μα­το­λο­γικό Κανο­νι­σμό Δωδε­κα­νή­σου. Επίσης, σημεί­ωσε ότι ακόμη κι αν θεω­ρη­θεί πως η απαλ­λο­τρί­ωση δεν συντε­λέ­στηκε πλήρως, η κυριό­τητα ανήκει πλέον στο Ελλη­νικό Δημόσιο λόγω έκτα­κτης χρη­σι­κτη­σίας.

Το Δικα­στή­ριο επι­κα­λέ­στηκε απο­φά­σεις του Αρείου Πάγου, όπως την ΟλΑΠ 599/1971 και την ΑΠ 1625/2009, οι οποίες ανα­γνω­ρί­ζουν την κτήση κυριό­τη­τας από το Δημόσιο σε περι­πτώ­σεις που η κατοχή ασκεί­ται για μακρό χρονικό διά­στημα χωρίς αντι­δρά­σεις των αρχικών ιδιο­κτη­τών.

Το περιε­χό­μενο  της έφεσης: επι­χει­ρή­ματα και αιτιά­σεις

Οι εκκα­λού­ντες θεωρούν την πρω­τό­δικη απόφαση εσφαλ­μένη, ισχυ­ρι­ζό­με­νοι ότι το δικα­στή­ριο δεν αιτιο­λό­γησε ειδικά την έλλειψη εννόμου συμ­φέ­ρο­ντος. Υπο­στη­ρί­ζουν ότι η εφαρ­μογή της χρη­σι­κτη­σίας στην υπόθεσή τους είναι αντι­συ­νταγ­μα­τική και αντί­θετη στο άρθρο 4 του Συντάγ­μα­τος περί ισό­τη­τας των πολιτών ενώπιον του νόμου, καθώς το Δημόσιο –όταν ενεργεί ως ιδιώτης– δεν μπορεί να επι­κα­λεί­ται ευνοϊ­κό­τερη μετα­χεί­ριση. Επίσης, κάνουν λόγο για παρα­βί­αση διεθνών συμ­βά­σεων, όπως της Ευρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που (άρθρο 1 του Πρώτου Πρω­το­κόλ­λου) και του Χάρτη Θεμε­λιω­δών Δικαιω­μά­των της ΕΕ, που προ­στα­τεύ­ουν το δικαί­ωμα της ιδιο­κτη­σίας.

Η έφεση επι­κα­λεί­ται ακόμη τη νομο­λο­γία του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που (όπως την υπόθεση Παπα­μι­χα­λό­που­λος κατά Ελλάδας, 1993), όπου ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η de facto απαλ­λο­τρί­ωση χωρίς απο­ζη­μί­ωση συνιστά παρα­βί­αση του δικαιώ­μα­τος στην περιου­σία. Οι εφε­σί­βλη­τοι επι­μέ­νουν ότι ουδέ­ποτε κατα­βλή­θηκε απο­ζη­μί­ωση ούτε ολο­κλη­ρώ­θηκε νομίμως δια­δι­κα­σία απαλ­λο­τρί­ω­σης.

Η στάση του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου

Το Ελλη­νικό Δημόσιο, ως διάδοχο του Ιτα­λι­κού, έχει απορ­ρί­ψει κατη­γο­ρη­μα­τικά τις αιτιά­σεις, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι απο­ζη­μιώ­σεις είχαν προ­βλε­φθεί από το 1940 και πως τα ακίνητα κατε­λή­φθη­σαν νομίμως, ενώ στη συνέ­χεια εντά­χθη­καν στο ελλη­νικό νομικό καθε­στώς δυνάμει διεθνών συν­θη­κών. Το Δημόσιο επι­κα­λεί­ται ακόμη τη συνεχή και ειρη­νική νομή των ακι­νή­των για πάνω από οκτώ δεκα­ε­τίες, γεγονός που θεμε­λιώ­νει την κυριό­τητά του ακόμη και κατά τις δια­τά­ξεις περί χρη­σι­κτη­σίας.

Σύμφωνα με τη θέση του, η οποια­δή­ποτε σημε­ρινή διεκ­δί­κηση στε­ρεί­ται νομικής βάσης, καθώς έχει επέλθει παρα­γραφή κάθε σχε­τι­κού δικαιώ­μα­τος, ενώ η κυριό­τητα ανήκει πλέον στο Ελλη­νικό Δημόσιο κατά πλήρη και αδιά­κοπη νομή.

Οι πολι­τι­κές και διπλω­μα­τι­κές δια­στά­σεις

Η υπόθεση δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο στη νομική της διά­σταση. Τουρ­κικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης και οργα­νώ­σεις έχουν ήδη ανα­κοι­νώ­σει ότι θα μετα­φέ­ρουν το ζήτημα στα διεθνή φόρα, μεταξύ των οποίων τα Ηνωμένα Έθνη, η Ευρω­παϊκή Ένωση, ο ΟΑΣΕ και το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των. Υπο­στη­ρί­ζουν πως η Ελλάδα «σφε­τε­ρί­στηκε» περιου­σίες Τούρκων πολιτών μετά την προ­σάρ­τηση της Δωδε­κα­νή­σου το 1947, επι­χει­ρώ­ντας να δημιουρ­γή­σουν ζήτημα «τουρ­κι­κών περιου­σιών» στο Αιγαίο.

Στο ελλη­νικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ωστόσο, η υπόθεση θεω­ρεί­ται καθαρά αστικής φύσεως, με νομικά και ιστο­ρικά τετε­λε­σμένα που δεν μπορούν να αμφι­σβη­τη­θούν. Παράλ­ληλα, τονί­ζε­ται ότι οι τουρ­κι­κές κινή­σεις εντάσ­σο­νται σε μια ευρύ­τερη στρα­τη­γική αμφι­σβή­τη­σης της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας σε νησιά και εδάφη της Δωδε­κα­νή­σου.

Το δια­κύ­βευμα για το Εφετείο

Η σημε­ρινή δίκη στο Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου δεν αφορά μόνο το ύψος των απο­ζη­μιώ­σεων που ζητούν οι εφε­σί­βλη­τοι, το οποίο ξεπερνά τα τέσσερα εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Αφορά πρω­τί­στως την ερμη­νεία θεμε­λιω­δών αρχών του δικαίου περί κυριό­τη­τας, χρη­σι­κτη­σίας και δια­δο­χής κρα­τι­κής περιου­σίας μετά από κατοχή και πόλεμο. Η απόφαση που θα εκδοθεί θα απο­τε­λέ­σει σημα­ντικό νομικό προη­γού­μενο, καθώς παρό­μοιες υπο­θέ­σεις έχουν κατα­τε­θεί και από άλλους Τούρ­κους υπη­κό­ους, κυρίως για ακίνητα στη Ρόδο και την Κω.

Περισ­σό­τε­ρες από εκατό τουρ­κι­κές μη κυβερ­νη­τι­κές οργα­νώ­σεις έχουν ήδη κινηθεί προς την κατεύ­θυνση διεκ­δί­κη­σης περιου­σιών σε νησιά του Αιγαίου, προ­βάλ­λο­ντας ιστο­ρικά και κτη­μα­το­λο­γικά επι­χει­ρή­ματα που η ελλη­νική πλευρά χαρα­κτη­ρί­ζει «ανι­στό­ρητα και νομικά αβάσιμα».

Η εκδί­καση της υπό­θε­σης στο Εφετείο Ρόδου ανα­μέ­νε­ται με ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον, όχι μόνο για το νομικό της απο­τέ­λε­σμα αλλά και για τις πολι­τι­κές της συνέ­πειες. Πρό­κει­ται για μια δίκη που ανα­δει­κνύει τις δυσκο­λίες απο­τί­μη­σης παλαιών ιδιο­κτη­σια­κών σχέσεων σε εδάφη που άλλαξαν κυριαρ­χία μέσα στον 20ό αιώνα· και συνάμα μια υπόθεση που απο­δει­κνύει πως η Ιστορία συνε­χί­ζει να διεκ­δι­κεί τον χώρο της στις δικα­στι­κές αίθου­σες του παρό­ντος.

Την υπόθεση χει­ρί­ζε­ται ο δικη­γό­ρος κ. Τάσος Μπα­κα­λού­μας.