Kάγκουρας, μπαχαλάκιας , τηλεμαϊντανός και μπουζουκλερί στο λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας

Τρία εκα­τομ­μύ­ρια λέξεις-ψηφίδες, 75.000 λήμματα και 103 γνω­στι­κοί τομείς συν­θέ­τουν τις 1.819 σελίδες του νέου λεξικού της Νεο­ελ­λη­νι­κής Γλώσσας, το οποίο παρα­δί­δει σε ερευ­νη­τές και κοινό η Ακα­δη­μία Αθηνών. Προϊόν δεκα­ε­τούς έρευνας, το «Χρη­στικό Λεξικό της Νεο­ελ­λη­νι­κής Γλώσσας», όπως τιτλο­φο­ρεί­ται, κατα­γρά­φει νεο­λο­γι­σμούς της ελλη­νι­κής γλώσσας, σημειώ­νει τη διπλή ορθο­γρα­φία όπου υφί­στα­ται, και χρη­σι­μο­ποιεί παρα­δείγ­ματα από δια­λό­γους της καθη­με­ρι­νό­τη­τας.

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι το γεγονός ότι για πρώτη φορά στο λεξικό της Ακα­δη­μίας Αθηνών συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται νεο­λο­γι­σμοί, όπως «ιός Εμπολα», «άμπερ αλέρτ», «τηλε­μαϊ­ντα­νός», «αερο­κουρ­τίνα», «μπότοξ» και «γενό­σημα», λήμματα που προ­έρ­χο­νται από τη μαγει­ρική και ζαχα­ρο­πλα­στική, λέξεις με νέες σημα­σίες, αλλά και φράσεις της αργκό, όπως «κάγκου­ρας», «ιντερ­νε­τά­κιας», «μπα­χα­λά­κιας» ή «μπου­ζου­κλερί». Η υλο­ποί­ηση του λεξικού κόστισε περίπου ένα εκα­τομ­μύ­ριο ευρώ, ενώ θα δια­τί­θε­ται προς 48 ευρώ.

«Βασικοί στόχοι του λεξικού είναι η ανά­δειξη του πλούτου και της εκφρα­στι­κής πλη­ρό­τη­τας της σύγ­χρο­νης ελλη­νι­κής γλώσσας, χωρίς να παρα­γκω­νί­ζε­ται η κλη­ρο­νο­μιά της, καθώς και η παροχή όλων των απα­ραί­τη­των λεξι­κο­γρα­φι­κών υλικών για τους ερευ­νη­τές» εξήγησε κατά την παρου­σί­αση του λεξικού τη Δευτέρα, ο επι­στη­μο­νι­κός συντο­νι­στής του, καθη­γη­τής Γλωσ­σο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών Χρι­στό­φο­ρος Χαρα­λα­μπά­κης. Το λεξικό βασί­ζε­ται σε μια ηλε­κτρο­νική βάση δεδο­μέ­νων με 120.000 λήμματα, από τα οποία συμπε­ρι­λή­φθη­καν στις σελίδες του τα 75.000.

Το λεξικό περι­λαμ­βά­νει 10 και­νο­το­μίες:

– Κατάρ­τιση του λημ­μα­το­λο­γίου από εκτε­νείς βάσεις δεδο­μέ­νων, όπως, κατά κύριο λόγο: Εθνικός Θησαυ­ρός της Ελλη­νι­κής Γλώσσας (ΕΘΕΓ), InterActive Terminology for Europe (IATE), μηχανή ανα­ζή­τη­σης Google, ηλε­κτρο­νι­κές βάσεις και ηλε­κτρο­νικά λεξικά της αγγλι­κής, γαλ­λι­κής, γερ­μα­νι­κής, ιτα­λι­κής και ισπα­νι­κής γλώσσας, επι­μέ­ρους βάσεις δεδο­μέ­νων της Ακα­δη­μίας Αθηνών).

– Καθιέ­ρωση διπλής ορθο­γρά­φη­σης για ορι­σμέ­νες λέξεις: αβγό-αυγό, κτίριο-κτήριο, ορθοπαιδικός-ορθοπεδικός.

– Σύντο­μοι και ουσια­στι­κοί ορισμοί των λημ­μά­των.

– Ανα­γραφή της επι­στη­μο­νι­κής ονο­μα­σίας ζώων και φυτών.

– Ενο­ποί­ηση σημα­σιών. Διά­κριση της σημα­σίας από τη χρήση.

– Κατα­γραφή αυθε­ντι­κών παρα­δειγ­μά­των.

– Ανα­λυ­τική παρου­σί­αση των συν­δυα­στι­κών δυνα­το­τή­των των λέξεων: ομορφιά: αγγε­λική, αξε­πέ­ρα­στη, απί­στευτη, απόλυτη, ασύ­γκριτη, δια­κρι­τική, εκθαμ­βω­τική, εκρη­κτική, εντυ­πω­σιακή, εξαι­ρε­τική, εξωτική, κλασική, μαγευ­τική, μονα­δική, τεχνητή. Ανδρική, γυναι­κεία, εξω­τε­ρική, εσω­τε­ρική, πνευ­μα­τική, σωμα­τική, ψυχική.

– Ακριβής υφο­λο­γι­κός προσ­διο­ρι­σμός λέξεων και εκφρά­σεων.

– Πραγ­μά­τευση των στε­ρε­ό­τυ­πων ή ιδιω­μα­τι­κών εκφρά­σεων και στα­θε­ρών λεξι­λο­γι­κών συνά­ψεων σε νέα βάση στο τέλος κάθε λήμ­μα­τος. Βλ. τα λήμματα ζωή, μάτι.

– Παρά­θεση της χρο­νο­λο­γίας εμφά­νι­σης των αγγλι­κών και γαλ­λι­κών λέξεων, όπως και των στε­ρε­ό­τυ­πων εκφρά­σεων. Ανοί­γο­νται έτσι νέοι ορί­ζο­ντες σε θέματα Ιστο­ρίας του πολι­τι­σμού και των επι­στη­μών. Ενδει­κτικά παρα­δείγ­ματα: βιτα­μίνη < γαλλ. vitamine, 1913. οικοτουρισμός < αγγλ. ecotourism, 1982. λιβερμόριο < διεθν. livermorium, 2012. Αναλυτικότερα, έχουν καταγραφεί 5.000 νεολογισμοί που δεν υπάρχουν σε κανένα άλλο λεξικό, καθιερώνεται η διπλή ορθογράφηση, που συναντάται σε περίπου 500 λέξεις (αβγό ή αυγό; εταιρεία ή εταιρία; συγγνώμη ή συγνώμη;) ενώ καταγράφονται και φράσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν λάθος, αλλά χρησιμοποιούνται ευρέως, όπως «αποτίει φόρο τιμής» ή «αποτίνει φόρο τιμής», «οι ασκοί του Αιόλου» ή «ο ασκός του Αιόλου». Ενοποιούνται οι σημασίες και γίνεται διάκριση της σημασίας από τη χρήση, όπως στην περίπτωση του ρήματος «κόβω», που σύμφωνα με ορισμένα λεξικά έχει 53 σημασίες, ενώ κατά το «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» οι σημασίες είναι δέκα και οι υπόλοιπες είναι χρήσεις. Γίνεται καταγραφή παραδειγμάτων από φράσεις που χρησιμοποιεί συχνά ο κόσμος, ενώ στα αγγλικά και γαλλικά δάνεια σημειώνεται η χρονολογία πρώτης εμφάνισης. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ακριβής υφολογικός προσδιορισμός των λέξεων και των εκφράσεων μέσα από 30 κριτήρια. Για παράδειγμα η λέξη «γατόνι» κατηγοριοποιείται ως αργκό, η φράση «εκπάγλου καλλονή» ως αρχαιοπρεπής, ο όρος «κοινοτυπία» ως εσφαλμένος αντί του σωστού «κοινοτοπία» και η λέξη «μπουζουκλερί» ως χιουμοριστική. «Η Ακαδημία, με το λεξικό, δεν αποβλέπει σε ρύθμιση της γλώσσας. Παρουσιάζει με συστηματικό τρόπο και επιστημονικά εξακριβωμένα την πραγματική μορφή της Νεοελληνικής, τον γλωσσικό πλούτο της και τις θαυμαστές εκφραστικές δυνατότητές της. Το πλήθος των νεολογισμών και των νέων σημασιών που περιέχονται δείχνει τη δημιουργική δύναμη των Ελλήνων στη γλώσσα και διαψεύδει όσους θρηνούν για τη φθορά της» υπογράμμισε ο γενικός γραμματέας της Ακαδημίας Βασίλειος Πετράκος. Παρά το μεγάλο κόστος δημιουργίας του (κόστισε περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ, από τα οποία τα 760.000 ευρώ διατέθηκαν από το υπουργείο Οικονομικών), το λεξικό θα διατίθεται στην τιμή των 48 ευρώ, ενώ από το βιβλιοπωλείο της Ακαδημίας θα πωλείται σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και φοιτητές στην ειδική τιμή των 35 ευρώ. Τα έσοδα από τη διάθεσή του θα δοθούν για έρευνες νέων άνεργων επιστημόνων. Την εκδήλωση παρουσίασης του λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών παρακολούθησαν μεταξύ άλλων ο υπουργός Πολιτισμού Κώστας Τασούλας και πλήθος ακαδημαϊκών. Πηγή:left.gr